ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ανάκαμψη ή ανάσταση;

«Μια θλιβερή λιτανεία στατιστικών που καταμαρτυρά τον αργό θάνατο των
εφημερίδων». Έτσι, διάλεξε πέρυσι ένας δημοσιογράφος να περιγράψει την
παρουσίαση των παγκόσμιων τάσεων στον χώρο του Τύπου που κάνει η Διεθνής Ένωση
Εφημερίδων κατά τη διάρκεια του ετήσιου Κογκρέσου της. Κι όμως, πριν από
μερικές εβδομάδες, στην Ζυρίχη, η παρουσίαση έμοιαζε περισσότερο με εύθυμο άσμα.

Η είδηση είναι ότι οι εφημερίδες σε πολλές χώρες του κόσμου ανακάμπτουν και οι
δείκτες, που ήταν σε σταθερά κατιούσα πορεία, πλέον είτε σταθεροποιούνται είτε
(αρχίζουν να) ανεβαίνουν. Τα καλά νέα μπορούν να εντοπισθούν σε τέσσερα κυρίως
σημεία. Σε ό,τι αφορά, πρώτον, την κυκλοφορία, παρατηρήθηκε σταθεροποίηση ή
άνοδος σε 19 χώρες (από τις 58 που συμπεριλαμβάνονται στην έκθεση), 9 από τις
οποίες είναι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με πρώτη την Αυστρία, όπου οι
πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 6,8%. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να σημειωθεί ότι
ορισμένες χώρες, όπως ο Καναδάς ή η Φινλανδία, παρουσίασαν κυκλοφοριακή άνοδο
για πρώτη φορά έπειτα από μία δεκαετία. Κατά δεύτερο λόγο και παράλληλα με τις
πωλήσεις, ενθαρρυντικά νέα υπάρχουν και σε ό,τι αφορά την αναγνωσιμότητα των
εφημερίδων, ειδικά στους νεαρούς αναγνώστες. Εντυπωσιακά ποσοστά
παρατηρούνται, για παράδειγμα, στην Αυστραλία (88,5%), στην Αυστρία (73%),
στην Πορτογαλία (79,3%) και στην Ολλανδία (63%). Ακόμα και σε χώρες, όπου η
άνοδος της αναγνωσιμότητας έχει να κάνει περισσότερο με τη μείωση του
αναλφαβητισμού (όπως στη Βραζιλία, όπου τα παιδιά διαβάζουν περισσότερο από
τους γονείς τους), η είδηση δεν παύει να είναι ευχάριστη.

Τα διαφημιστικά έσοδα είναι το τρίτο στοιχείο της βελτιωμένης κατάστασης του
Τύπου. Εδώ, οι αυξήσεις είναι όχι μόνο μεγαλύτερες (21,5% στην Ιρλανδία), αλλά
παρατηρούνται και σε περισσότερες χώρες (27 από τις 32, όπου υπάρχουν
συγκρίσιμα στοιχεία). Επιπλέον, τα συνολικά διαφημιστικά έσοδα σε ορισμένες
περιπτώσεις πλησιάζουν ή ξεπερνούν, σε σταθερές τιμές, τα επίπεδα της χρυσής
εποχής, πριν από τη μεγάλη οικονομική ύφεση της αρχής της δεκαετίας. Αλλά αυτό
που ικανοποίησε ιδιαίτερα τους συνέδρους του Κογκρέσου, ήταν το γεγονός ότι σε
πολλές χώρες, κυρίως της Λατινικής Αμερικής και της Νοτιοανατολικής Ασίας, οι
εφημερίδες αύξησαν όχι μόνο τα έσοδά τους (κάτι όχι πολύ δύσκολο, όταν η
οικονομία αναπτύσσεται), αλλά και το μερίδιο αγοράς απέναντι στα ανταγωνιστικά
μέσα. Το τελικό θετικό σημείο είναι η σημαντικά εκτενέστερη παρουσία των
εφημερίδων στο Ίντερνετ, όπου πλέον η αρχική αμφιβολία για το αντίκτυπο και
γενικό μέλλον του εν λόγω μέσου έχει υποχωρήσει, για να αντικατασταθεί συχνά
με αποφασιστικότητα και προσήλωση σε νέους στόχους.

Και η Ελλάδα; Τα θετικά νέα βρίσκονται στον χώρο της κυκλοφορίας των μη
ημερήσιων φύλλων (αύξηση 3,7% στα κυριακάτικα, 10% στα υπόλοιπα), αλλά και στα
διαφημιστικά έσοδα: όλες οι εφημερίδες, ανεξαρτήτως συχνότητας κυκλοφορίας,
παρουσιάζουν εντυπωσιακά αποτελέσματα ενώ, ως μέσο, ανακτούν (έστω οριακά)
μερίδιο αγοράς. Ωστόσο, το πρόβλημα ­ αλλά ταυτόχρονα και η ευκαιρία ­ είναι
ότι οι εφημερίδες στην Ελλάδα έχουν ιδιαίτερα χαμηλό μερίδιο αγοράς. Εάν αυτά
τα στοιχεία προκαλούν ανάμεικτα συναισθήματα, τότε οι τάσεις κυκλοφορίας του
ημερήσιου Τύπου είναι όντως ανησυχητικές: η Ελλάδα κατέχει το αρνητικό ρεκόρ
στην Ευρωπαϊκή Ένωση με μείωση 6,5% (12,3% την τελευταία πενταετία), ενώ,
αντίστοιχα, τα έσοδα από την κυκλοφορία συρρικνώθηκαν κατά 10%. Να σημειωθεί
ότι η Πορτογαλία, η μόνη άλλη χώρα στην Ε.Ε., όπου πωλούνται λιγότερο από 100
φύλλα ανά 1.000 κατοίκους, παρουσίασε αύξηση συνολικής κυκλοφορίας 6,1%. Η
θέση της Ελλάδας βελτιώνεται στην κατάταξη, σύμφωνα με αριθμό τίτλων ανά
χιλίους κατοίκους, εντούτοις, ίσως εδώ να ευδοκιμούν οι αριθμοί και μόνο… Το
ουσιαστικό ζητούμενο για τον Τύπο παγκόσμια είναι κατά πόσον η πρόσφατη
βελτίωση είναι μία απλή και προσωρινή ανάκαμψη ή η αρχή μίας διαρκούς ανοδικής
πορείας. Σίγουρα, η απουσία οικονομικής ύφεσης (ακόμα και σε επίπεδο Τύπου
μόνο, όπως η προ πενταετίας εκτίναξη της τιμής του χάρτου) έχει βοηθήσει
σημαντικά. Ωστόσο, οι δύσκολοι καιροί ­ και οι πρώτες απώλειες κοινού και
εσόδων ­ έκαναν τον Τύπο να ανασυνταχθεί και, πλέον, να αντεπιτεθεί. Άλλωστε,
όπως είπε χαριτολογώντας ένας σύνεδρος στην Ζυρίχη, παραφράζοντας τον Όσκαρ
Ουάιλντ, «το να χάσεις ένα δισ. δολάρια είναι ατυχία, το να χάσεις πολλά δισ.
δολάρια είναι μάλλον απροσεξία»…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.