Οφέλη για όλες τις τάξεις από την αμερικανική ανάπτυξη

Στις παλιότερες απογειώσεις του σκάφους της αμερικανικής οικονομίας, δεν
συμμετείχε η βάση της ταξικής πυραμίδας των Ηνωμένων Πολιτειών. Η τελευταία
αναπτυξιακή έκρηξη, όμως, ωφέλησε όλους τους Αμερικανούς

Καταυλισμός αστέγων στο Λος Άντζελες. Οι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας μπορεί να κλείσει το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ φτωχών και πλουσίων στις ΗΠΑ

Η έκρηξη της αμερικανικής οικονομίας τα τελευταία οκτώ χρόνια έκανε πολλούς
Αμερικανούς πλουσιότερους. Είναι, όμως, αξιοσημείωτο ότι την αύξηση του
πλούτου δεν καρπώθηκαν αυτοί που βρίσκονται στη βάση της πυραμίδας. Ξαφνικά,
όλα άλλαξαν: τα ποσοστά ανεργίας ανάμεσα στους μαύρους και τους ισπανόφωνους ­
αν και είναι ακόμη υψηλά ­ βρίσκονται στο κατώτερο επίπεδο της ιστορίας. Η
ανεργία ανάμεσα στους νέους που εγκατέλειψαν το σχολείο έχει μειωθεί κατά 50%
από το 1992 έως σήμερα. Και οι μισθοί των χαμηλότερα αμειβόμενων αυξάνονται με
ταχύτερους ρυθμούς από τον πληθωρισμό, για πρώτη φορά έπειτα από δεκαετίες.

Οι εξελίξεις αυτές είναι πολύ σημαντικές, διότι η τελευταία γενιά παρήγαγε μία
κατώτερη τάξη από ανθρώπους, τόσο φτωχούς, απογοητευμένους και
περιθωριοποιημένους, που έδιναν την εντύπωση ότι υπάρχουν έξω από τη
γενικότερη εικόνα της οικονομίας. Η γενική πεποίθηση ήταν ότι το αμερικανικό
έθνος μπορεί να γίνει πλουσιότερο ή φτωχότερο, οι θέσεις εργασίας να αυξηθούν
ή να μειωθούν, χωρίς όμως αυτές οι εξελίξεις να αλλάξουν τη ζωή των φτωχών και
περιθωριοποιημένων στις ΗΠΑ.

Μέχρι πρόσφατα, αυτή η πεποίθηση ήταν σωστή. Τώρα, όμως, η οικονομική άνθηση
αρχίζει να διαχέεται και στα κατώτερα στρώματα της αμερικανικής κοινωνίας.
Φανταστείτε μία οικονομία που παρουσιάζει συνεχείς τάσεις ανάπτυξης. Το
ερώτημα είναι πόσο χαμηλά στην πυραμίδα θα φτάσουν τα οικονομικά οφέλη. Οι
οικονομολόγοι δεν μπορούν να δώσουν μία ξεκάθαρη απάντηση. Συλλέγουν, ωστόσο,
τα οικονομικά στοιχεία, τα επεξεργάζονται και προσφέρουν ενδιαφέρουσες προβλέψεις.

Καταρχάς, υπάρχει το εντυπωσιακά χαμηλό ποσοστό ανεργίας (4,2%), το οποίο
είναι το χαμηλότερο από τη δεκαετία του ’60, όταν η οικονομία διογκωνόταν
τεχνητά από τις κρατικές δαπάνες για τον πόλεμο του Βιετνάμ. Κατά πάσα
πιθανότητα, η ανεργία έχει φτάσει στο χαμηλότερο δυνατό σημείο της. Ο αριθμός
των εργαζομένων που έχουν χάσει προσωρινά τη δουλειά τους φαίνεται να έχει
συμπιεστεί τόσο πολύ, ώστε δεν υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω μείωσης. Επιπλέον,
πολλοί από τους μακροχρόνιους ανέργους ­ αυτοί που ψάχνουν για δουλειά, αλλά
δεν μπορούν να βρουν ­ θα παραμείνουν μη ελκυστικοί για τους εργοδότες, όσο
και αν αναπτυχθεί η οικονομία.

Αυτοί που ωφελούνται

Υπάρχει, όμως, μία άλλη κατηγορία ανθρώπων ­ στην οποία περιλαμβάνονται οι
ανύπαντρες μητέρες και οι νεαροί μαύροι άνδρες ­ με ελάχιστα προσόντα και
εκπαίδευση, που εμφανίζεται πρόθυμη να αρπάξει τις ευκαιρίες που προσφέρει μία
καλπάζουσα οικονομία.

Ακόμη και στις ιδανικές οικονομικές συνθήκες υπάρχουν άνθρωποι που είναι
προσωρινά άνεργοι. Κάθε στιγμή που περνάει, κάποιοι εργαζόμενοι παραιτούνται
από τη δουλειά τους. Άλλοι απολύονται. Μαθητές και φοιτητές αφήνουν το σπίτι
τους ή το σχολείο, προκειμένου να αναζητήσουν την τύχη τους στην αγορά
εργασίας. Όλοι αυτοί χρειάζονται χρόνο για να βρουν τη δουλειά που τους
ταιριάζει. Οι οικονομολόγοι αποκαλούν αυτήν την ανεργία, «ανεργία τριβής» και
υποστηρίζουν ότι είναι ένα αναγκαίο χαρακτηριστικό των αγορών εργασίας, το
οποίο δεν πρέπει να προκαλεί ανησυχία.

Στην «υπερφορτωμένη» οικονομία της δεκαετίας του ’60, περίπου το 2% του
εργατικού δυναμικού ήταν άνεργο για λιγότερο από πέντε εβδομάδες. Σήμερα, αυτό
το ποσοστό είναι περίπου το ίδιο. Έτσι, είναι πολύ πιθανόν ο χρόνος από τη μια
δουλειά στην άλλη για τους ειδικευμένους εργαζομένους να συρρικνώθηκε τόσο
πολύ, δείχνοντας ότι περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη θα οδηγήσει στην οριακή
αύξηση της απασχόλησης.

Ο Ρόμπερτ Χολ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, αφού μελέτησε τα τρέχοντα
στοιχεία για την ανεργία και τους οικονομικούς κύκλους, κατέληξε πως
«οποιοσδήποτε θέλει να δουλέψει και είναι επαγγελματικά ελκυστικός στους
εργοδότες, μπορεί να βρει δουλειά σε λιγότερο από έξι εβδομάδες αναζήτησης».
Αυτή η άποψη μπορεί να μοιάζει υπερβολική, με δεδομένο ότι περίπου πέντε
εκατομμύρια άνθρωποι υποστηρίζουν ότι δεν μπορούν να βρουν την κατάλληλη για
αυτούς δουλειά. Ωστόσο, πολλοί οικονομολόγοι συμφωνούν με τον Χολ.

Υπάρχουν βέβαια και αυτοί που είναι άνεργοι για μεγάλο χρονικό διάστημα ­
αυτοί που δεν μπορούν να βρουν δουλειά ακόμη και όταν η οικονομία καλπάζει.
Πρόκειται για ανθρώπους με ελάχιστη εκπαίδευση ή με άσχημο επαγγελματικό ή
ποινικό ιστορικό. Αυτοί ζουν συνήθως σε πόλεις μακριά από την ύπαιθρο, όπου θα
μπορούσαν να βρουν δουλειά.

Πότε θα βρουν δουλειά;

Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πότε θα βρουν δουλειά αυτοί που είναι
άνεργοι για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, περίπου
το 0,2% του εργατικού δυναμικού ήταν άνεργο για περισσότερους από έξι μήνες.
Σήμερα, αυτό το ποσοστό είναι τριπλάσιο. Αυτό δείχνει ότι μία υγιής οικονομία
δεν μπορεί από μόνη της να μειώσει τη μακροχρόνια ανεργία στα επίπεδα που
υπήρχαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’60. Αυτή η κατηγορία ανέργων
μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό είδος βοήθειας, όπως επιμόρφωση ή
επιχορηγούμενη εργασία, αν και αυτά τα προγράμματα δεν έχουν εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Αν, όμως, οι στατιστικές για τους προσωρινά και μακροχρόνια ανέργους δείχνουν
ότι ο αριθμός των ανέργων μειώθηκε όσο μπορούσε να μειωθεί, υπάρχει μία
κατηγορία ανέργων που δεν επωφελήθηκαν: αυτοί που έχουν απογοητευτεί και δεν
ψάχνουν για δουλειά. Αυτοί μπορεί να έχουν επιλέξει να μην εργαστούν ή να
είναι φυσικά ή διανοητικά ανίκανοι να εργαστούν. Επίσης, μπορεί να έχουν
απογοητευτεί από την αναζήτηση εργασίας, επειδή οι εργοδότες απορρίπτουν
συνεχώς τις αιτήσεις τους ή τους προσφέρους πενιχρούς μισθούς.

Μεταξύ των οικονομολόγων υπάρχει μια έντονη διαμάχη σχετικά με την
αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων καταπολέμησης της ανεργίας και επιστροφής
των «απογοητευμένων» ανέργων ­ αυτών που δεν ψάχνουν πλέον για δουλειά ­ στην
αγορά εργασίας. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η μείωση των επιδομάτων κοινωνικής
πρόνοιας θα φέρει πολλούς πίσω στην αναζήτηση εργασίας. Αντίθετα, πολλοί
οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η μείωση των επιδομάτων θα έχει ως αποτέλεσμα
την πλήρη περιθωριοποίηση των αστέγων και την άνοδο της εγκληματικότητας.

Μεταξύ των ανδρών ηλικίας από 25 έως 55 χρόνων, το ποσοστό αυτών που
βρίσκονται εκτός εργατικού δυναμικού είναι περίπου 11%, πολύ υψηλότερα από το
6% της δεκαετίας του ’60. Επειδή δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι ο
αριθμός των διανοητικά ή φυσικά ανίκανων να εργαστούν αυξήθηκε, αξίζει να
ρωτήσει κάποιος αν το επιπλέον 5% ­ περίπου επτά εκατομμύρια άνθρωποι ­ μπορεί
να βοηθηθεί από την ανάπτυξη της οικονομίας.

Ο Γκάρι Μπάρτλες, από το Ινστιτούτο Μπρούκινς, σημειώνει ότι η εισοδηματική
υποστήριξη και άλλα είδη οικονομικής ενίσχυσης αυτών που βρίσκονται εκτός
εργατικού δυναμικού, είναι σήμερα πολύ υψηλότερα σε σχέση με τη δεκαετία του ’60.

Η ελπίδα

Αν και η περαιτέρω μείωση της ανεργίας είναι μάλλον απίθανη, υπάρχουν κάποιες
κατηγορίες ανέργων και φτωχών που μπορούν να επωφεληθούν από τη συνεχή
ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας: νεαροί μαύροι άνεργοι και ανύπαντρες
μητέρες (οικογένειες χωρίς πατέρα). Οι οικονομολόγοι σημειώνουν ότι, καθώς όλο
και περισσότεροι νεαροί μαύροι θα εισέρχονται στην αγορά εργασίας, θα αποκτούν
επαγγελματική εμπειρία, θα γίνονται ελκυστικοί στους μελλοντικούς εργοδότες
τους και θα μπορούν να αντιμετωπίσουν ευκολότερα μία ενδεχόμενη επιβράδυνση
της αμερικανικής οικονομίας.

Η ισχυροποίηση της οικονομίας άρχισε να καταφέρνει αυτό που δεν κατάφεραν τα
κυβερνητικά προγράμματα τόνωσης της απασχόλησης: προσέφεραν υψηλότερες
αποδοχές και αύξηση της απασχόλησης. Αν η μεγέθυνση της αμερικανικής
οικονομίας συνεχισθεί για μερικά χρόνια ακόμη, υπάρχει ελπίδα να γίνουν
θαύματα γι’ αυτούς που χρειάζονται βοήθεια περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον.