Η πρόκληση της αξιοπιστίας

Μόνο στους έξι πρώτους μήνες της χρονιάς που διανύουμε, η Ευρωπαϊκή Ένωση
βίωσε ­ και μάλιστα σε μεγάλο βαθμό προκάλεσε η ίδια ­ τρεις μείζονες
εξελίξεις, που θα μπορούσαν, με πρώτη ματιά, να μας κάνουν να πιστέψουμε σε
μια πραγματική της αναγέννηση. Πρόκειται για την εισαγωγή του ευρώ, του κοινού
νομίσματος με το ελληνικό όνομα και την ελληνική απουσία, την αποπομπή λόγω
κακοδιαχείρισης ολόκληρης της Επιτροπής και την ενεργό εμπλοκή σε έναν
ευρωπαϊκό πόλεμο, έστω κι αν δεν αφορούσε μέλος της. Και οι τρεις εξελίξεις
είναι πρωτόγνωρες. Και οι τρεις έχουν μια βαθύτατα πολιτική διάσταση. Και οι
τρεις αφήνουν ως κύρια γεύση την έλλειψη αξιοπιστίας ενός μορφώματος που
συνεχίζει να αδυνατεί, ή να αρνείται, να αναλάβει πλήρως τις πολιτικές ευθύνες
που γεννά η οικονομική του ευρωστία και η κοινωνική του δυναμική.

Η σύλληψη και η θέση σε εφαρμογή του κοινού νομίσματος δεν υπάρχει αμφιβολία
ότι συνιστά μια επιτυχία από πλευράς σχεδιασμού και επινοητικότητας και μια
απόδειξη ότι, όταν υπάρχει κοινή βούληση, μπορούν να πραγματοποιηθούν φιλόδοξα
και τεχνικά περίπλοκα βήματα προς τα εμπρός. Αποδείχθηκε όμως ήδη, επίσης πέρα
από κάθε αμφιβολία, ότι το ευρώ δεν αποτελεί από μόνο του πολιτικό σχέδιο. Δεν
είναι μόνον η διάψευση των αρχικών προσδοκιών και η διαρκής κατρακύλα του σε
σχέση με το δολάριο, όσο η αδιαφορία με την οποία αντιμετωπίζεται σε αυτές τις
ευρωπαϊκές εκλογές η, αυριανή, προοπτική της κυκλοφορίας του ευρώ ως
πραγματικού νομίσματος, αλλά και οι συνέπειες από την ενδεχόμενη συμμετοχή
χωρών που αυτήν τη στιγμή δεν μετέχουν. Το χρυσό μετάλλιο της αδιαφορίας εδώ
δεν κερδίζει η χώρα μας, στην οποία τουλάχιστον φαίνεται να υπάρχει συναίνεση
για την επιθυμία ενσωμάτωσης το ταχύτερο δυνατό, αλλά η Μεγάλη Βρετανία όπου η
στάση έναντι του ευρώ, την οποία η κυβέρνηση εμφανίζει σχεδόν ως δίλημμα
ταυτότητας, πέρασε, με βασική υπεύθυνη την ίδια την κυβέρνηση, σχεδόν στα
αζήτητα της προεκλογικής εκστρατείας.

Η αποπομπή της Επιτροπής Σαντέρ μέσα στη δίνη οικονομικών σκανδάλων, που
βέβαια δεν υπήρξαν ξαφνικό και μεμονωμένο φαινόμενο, θα μπορούσε επίσης να
ερμηνευθεί ως ένδειξη πολιτικής χειραφέτησης της Ένωσης ­ και ιδίως του
Κοινοβουλίου, που στάθηκε ο καταλύτης της όλης διαδικασίας. Αποτελεί ωστόσο
και υπενθύμιση του βάρους ­ και εδώ μιλάμε για την κρυφή αλλά τεράστια θεσμική
επιρροή ­ της κοινοτικής γραφειοκρατίας, που αποτελεί έναν κόσμο με δικούς του
κώδικες, στον οποίο συχνά η πολιτική πρωτοβουλία παρεκτρέπεται σε παράλυση ή
καιροσκοπισμό. Οι δυσκολίες, εξάλλου, που φαίνεται να συναντά ο νέος πρόεδρός
της Πρόντι για τη συγκρότηση μιας «πολιτικότερης» και ομοιογενέστερης
Επιτροπής, συνηγορούν υπέρ του αυτονόητου, ότι δηλαδή δεν είναι δυνατόν να
ξεριζωθούν γρήγορα συνήθειες δεκαετιών. Η ομόφωνη, τέλος, επικρότηση από την
Ένωση των βομβαρδισμών του ΝΑΤΟ κατά της Γιουγκοσλαβίας (γιατί δεν πρέπει να
ξεχνάμε ότι οι φιλολογικές «αντιρρήσεις» κάποιων χωρών, ανάμεσα στις οποίες
και η δική μας, ποτέ δεν απέκτησαν επίσημη υπόσταση), όσο κι αν θα μπορούσε να
διαβασθεί ως μια επιλογή ευθυγράμμισης με τους «φυσικούς» συμμάχους της
Ευρώπης, δεν παύει να αποτελεί ένα μνημείο πολιτικού αμοραλισμού και
αδυναμίας, με το οποίο γενιές Ευρωπαίων θα πρέπει να αναμετρηθούν συνειδησιακά.

Στις εκλογές που έρχονται, πώς θα μπορούσε άραγε να εκφρασθεί το διάχυτο
αίσθημα των λαών της Ευρώπης για περισσότερη πολιτική αξιοπιστία της Ένωσης
στην οποία μετέχουν; Το βασικό εμπόδιο, όπως θα δούμε αύριο, είναι ο τρόπος
συμμετοχής σε ένα μόρφωμα στο οποίο οι πολίτες ίσως πιστεύουν, χωρίς ωστόσο να
έχει καταφέρει να τους κερδίσει.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.