Μην τα αγχώνετε με προσδοκίες

Να δείξουν… οι γονείς θάρρος και ισχυρή προσωπικότητα και να σταματήσουν
να συσσωρεύουν στα παιδιά παθολογικό άγχος για τις Πανελλήνιες Εξετάσεις.

Δεν αρκούν μόνο οι καλοί βαθμοί για τους μαθητές που θα διαγωνιστούν. Σημαντικός είναι και ο ψυχολογικός παράγοντας…

Αυτό συνιστά ο καθηγητής Ψυχιατρικής – Παιδοψυχιατρικής κ. Παναγιώτης
Σακελλαρόπουλος και τονίζει: «Το θέμα των Πανελληνίων Εξετάσεων μονοπωλεί πια
τα ενδιαφέροντα γονιών και εφήβων και επηρεάζει τις συναισθηματικές σχέσεις
στοργής, αγάπης και αντιπαλότητας μεταξύ τους. Είναι ένας παράγων άρρωστα
κοινωνικός, χωρίς σύνδεση με την πανάρχαια λειτουργία των ενστίκτων σε ό,τι
αφορά τις σχέσεις των δύο γενεών ­ ένας παράγων που στερείται ευρύτερα ενός
ιδεολογικού περιεχομένου. Στην επιτυχία ή αποτυχία στα ΑΕΙ ή ΤΕΙ συσσωρεύεται
ένα παθολογικό άγχος, μια ακαθόριστη ενοχή, ένας στείρος μονοϊδεασμός, που
δηλητηριάζει το παρόν και το μέλλον. Πρόκειται για ένα πλέγμα πολύπλευρο και
πολύπλοκο, που κατά περιόδους παίρνει τον χαρακτήρα κοινωνικής υστερίας».

Πιέσεις

Και ο κ. Σακελλαρόπουλος εξηγεί: «Οι γονείς δεν λαμβάνουν συχνά υπόψη τις
πραγματικές δυνατότητες του παιδιού, αυτές που έχουν σχέση με τη νοημοσύνη
του, αλλά και την ικανότητά του να υλοποιεί. Επιπλέον, δεν κατανοούν ότι δεν
αρκούν κάποιοι καλοί βαθμοί στο σχολείο για να περάσει το παιδί τον “σκόπελο”
των Πανελληνίων Εξετάσεων. Παιδιά με υψηλή νοημοσύνη και πλούσια ενδιαφέροντα,
δεν μπορούν ­ για διάφορους ψυχολογικούς παράγοντες ­ να αποδώσουν στο
συγκεκριμένο σύστημα εξετάσεων. Ο γονιός, όμως, στην προσπάθειά του συνήθως να
καλύψει τις δικές του φιλοδοξίες, πιέζει, ενοχοποιεί, φθάνει στα άκρα τις
απαιτήσεις του, προκειμένου να “εκβιάσει” μια επιτυχία στις Πανελλήνιες
Εξετάσεις».

Το πόσο επιδρούν στη δημιουργία άγχους στα παιδιά οι προσδοκίες της κοινωνίας
και της οικογένειας δείχνει μια νέα αμερικανική μελέτη. Σύμφωνα με πρόσφατα
επιστημονικά ευρήματα, τα αγόρια αγχώνονται περισσότερο από τα κορίτσια για
τις επιδόσεις τους στο σχολείο, ενώ τα κορίτσια έχουν περισσότερο στρες για
τις σχέσεις τους με το φλερτ τους, τις φίλες τους ή την οικογένειά τους.

Το στρες

Στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο τελευταίο τεύχος του επιστημονικού περιοδικού
«Child Development», εξετάσθηκαν 88 νέοι, ηλικίας 8 έως 18 χρόνων, οι οποίοι
είχαν υποβληθεί σε θεραπεία σε διάφορες κλινικές ψυχικής υγείας, καθώς και οι
γονείς τους.

Όπως αναφέρει η επικεφαλής της μελέτης, δρ Κάρεν Ράντολφ, αναπληρώτρια
καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, τα παιδιά ηλικίας 13-18
χρόνων είχαν βιώσει περισσότερο στρες από εκείνα ηλικίας 8-12 χρόνων.

Ανάμεσα στα αγόρια και στα κορίτσια, τα πρώτα παραπονιόντουσαν περισσότερο για
στρεσογόνες καταστάσεις όπως (με σειρά σοβαρότητας) οι χαμηλές επιδόσεις στο
σχολείο, η μετακίνηση σε νέο τόπο ή κάποια αρρώστια.

Τα κορίτσια είχαν στρες λόγω προβλημάτων στις φιλικές, ερωτικές ή
οικογενειακές σχέσεις τους και εμφάνιζαν μάλιστα περισσότερα συμπτώματα
κατάθλιψης από τα αγόρια.

«Οι έφηβοι αντιμετωπίζουν πολλές προκλήσεις που δεν είχαν ενωρίτερα στη ζωή
τους», σχολιάζει η δρ Ράντολφ. «Λόγω των κοινωνικών ρόλων στους οποίους
προσανατολίζουμε τα παιδιά, η αιτία του στρες είναι διαφορετική σε αγόρια και κορίτσια».

Οι σωστοί γονείς παρακινούν τα παιδιά τους στην πράξη, τη δράση και την προσπάθεια

«Όσα έσπειρες θερίζεις» και «των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν
μαγειρεύουν» λένε οι λαϊκές παροιμίες και αυτές επικαλούνται εμμέσως οι
ειδικοί της ψυχικής υγείας, όταν τους ζητεί κανείς κάθε τέτοια εποχή οδηγίες
και συμβουλές για τα παιδιά που δίνουν εξετάσεις!

«Δεν έχουν ανάγκη οδηγιών για τις επικείμενες εξετάσεις τα παιδιά εκείνα που
μεγάλωσαν σε ένα περιβάλλον στο οποίο τα σημαντικά γι’ αυτά πρόσωπα (γονείς,
δάσκαλοι, πολιτικοί και κοινωνικοί ηγέτες, πραγματικοί ή φανταστικοί ήρωες
προς ταύτιση) υπήρξαν πραγματικά πρότυπα συνέπειας, υπευθυνότητας, αφοσίωσης
σε ένα έργο ή σε ένα στόχο, επιμονής και αντοχής στις αντιξοότητες», τονίζει ο
σχολικός ψυχολόγος κ. Ηλίας Νέλλας. «Εάν αυτά τα πρότυπα έδειχναν
ενεργητικότητα, ορμή, ενθουσιασμό και αποφασιστικότητα και ήταν ικανά να
απολαμβάνουν τη ζωή σε όλες τις εκδηλώσεις της, τα παιδιά θα ήταν έτοιμα να
αντιμετωπίσουν οτιδήποτε».

Προϋποθέσεις

Πιο συγκεκριμένα, εάν τα πρόσωπα-πρότυπα των παιδιών ­ με προεξέχοντες βέβαια
τους γονείς ­ εκπληρούσαν τις εξής προϋποθέσεις:

*Δέχονταν και δέχονται τα παιδιά γι’ αυτό που είναι, υποστηρίζοντας και
διορθώνοντας τις ανεπάρκειές τους.

*Δεν έκαναν και δεν κάνουν για λογαριασμό των παιδιών κάτι που μπορούν να
κάνουν μόνα τους. Εδώ εντάσσεται και η εύκολη προσφυγή στο υποκατάστατο της
σχολικής τάξης, το φροντιστήριο.

*Ενθάρρυναν πάντα το παιδί να δοκιμάζει καινούρια πράγματα, να προσπαθεί και
να μην… ανησυχεί για την αποτυχία.

*Το παρακινούσαν και το παρακινούν να συγκεντρώνει πάντα το ενδιαφέρον του
στην πράξη, τη δράση, στην προσπάθεια.

*Του δίδαξαν πόση αξία έχει να στηρίζεται κανείς στον εαυτό του.

*Του έδωσαν και του δίνουν την ευκαιρία να αναπτύξει τη δική του σκέψη, τον
δικό του κριτικό στοχασμό, την αυτονόμησή του από τους ενηλίκους.

*Μπόρεσαν και μπορούν να περιμένουν με τις ώρες, για να καταφέρει το παιδί
καλά ένα μικρό ­ ένα ελάχιστο ­ για να έχει την ευκαιρία να τους αποδείξει ότι
μπορεί να τα καταφέρει μόνο του και μόνο τότε να μπορούν να το επιβραβεύσουν
και να το επαινέσουν.

*Κατάφεραν να του δώσουν την προσοχή τους όταν δρούσε εποικοδομητικά και όχι
μόνο όταν δρούσε λανθασμένα.

Συνήθειες

«Τότε αυτά τα πρόσωπα-πρότυπα κατάφεραν να βοηθήσουν το παιδί να γίνει ικανό
να βρίσκει λύσεις μόνο του, να στηρίζεται στο εαυτό του, να ανοίγει το ίδιο
τον δρόμο του, να μην περιμένει τα πράγματα να έρθουν από μόνα τους και να μην
τα αναμένει όλα από τους άλλους», εξηγεί ο κ. Νέλλας. «Ακόμα, να μπορεί να
αντέχει τις αντιξοότητες, να μην το αγγίζουν οι ψυχολογικές ματαιώσεις και να
αντέχει στο άγχος και στο στρες. Επίσης, να μεγαλώνει με όρια, υπευθυνότητα
και την αίσθηση ότι η ζωή και οι χαρές της κατακτώνται και δεν προσφέρονται με
κάποιο μαγικό τρόπο.

Τέλος, θα έχουν καταφέρει να αποκτήσει το παιδί σωστές συνήθειες δουλειάς, με
συγκέντρωση, προσοχή, αφοσίωση, επιμονή και συνέπεια σε ένα έργο».

Οι έρευνες έχουν αποδείξει ­ όπως αναφέρουν στο βιβλίο τους «Child Phychology»
οι Ε. Mavis Hetherington και Ross D. Parke ­ ότι οι πολύ επιεικείς γονείς, που
επιτρέπουν τα πάντα στα παιδιά τους, «βγάζουν» παρορμητικά και επιθετικά
παιδιά, που έχουν περιορισμένο προσανατολισμό προς την επιτυχία, είναι χωρίς
φιλοδοξίες, έχουν έλλειψη αυτοελέγχου και περιορισμένες δραστηριότητες για
επίτευξη στόχων. Από την άλλη πλευρά, οι αυταρχικοί γονείς φτιάχνουν φοβισμένα
και δειλά παιδιά, επιρρεπή στο άγχος, χωρίς φιλοδοξίες και στόχους. Οι
αυθεντικοί-σωστοί γονείς ανατρέφουν παιδιά ανεξάρτητα, με αυτοκυριαρχία, με
υψηλό επίπεδο δραστηριότητας, με στόχους, με ενδιαφέρον και περιέργεια για
καθετί καινοφανές, ικανά να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά το άγχος και
προσανατολισμένα προς την επιτυχία.