Οι ελπίδες του 21ου αιώνα

Δεν θα αποφύγω τον πειρασμό να ξεκινήσω παρατηρώντας ότι η νέα χιλιετία δεν
ξεκινά την 1.1.2000, όπως η άγνοια των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και των
πολιτικών μας ανά τη Γη προσπαθεί να μας πείσει.

Απλά μαθηματικά δείχνουν ότι η νέα χιλιετία αρχίζει την 1.1.2001 και οι
γιορτές που θα γίνουν την 1.1.2000 θα αναφέρονται στο άσχετο γεγονός της αρχής
του τελευταίου χρόνου της διανυουμένης! Ανάγνωση των εφημερίδων του περασμένου
αιώνα δείχνει πράγματι ότι οι πρόγονοί μας, στην πλειοψηφία τους τουλάχιστον,
γιόρτασαν την είσοδο του νέου αιώνα την 1.1.1901, σωστά δηλαδή. Υποβάθμιση
λοιπόν της παιδείας μας σήμερα ή απλά ακατανόητη βιασύνη;

Ο αιώνας που τελειώνει ήταν ο αιώνας που διέσπασε το άτομο, ερεύνησε το
υποσυνείδητο, τεμάχισε τα genes και κλωνοποίησε το πρόβατο. Εφηύρε τα
πλαστικά, τα microchips, τα αεροπλάνα, τους πυραύλους, τα ραντάρ, τους
δορυφόρους, τις τηλεοράσεις, τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και τις ατομικές
βόμβες. Ανέτρεψε τις ιδέες μας για τη λογική, τη γλώσσα, τη γνώση, τα
μαθηματικά, τα οικονομικά, ακόμα και για τον χώρο και τον χρόνο.

Όμως και παρ’ όλ’ αυτά, βλέπουμε οι σημερινοί μέσοι άνθρωποι της Παγκόσμιας
Δημοκρατίας δύο αντιφατικές εικόνες:

Από τη μία η τεχνολογία θριαμβεύει. Ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε. Το παγκόσμιο
προϊόν αυξάνεται. Οι επικοινωνίες εκμηδενίζουν τις αποστάσεις μεταξύ κρατών
και ανθρώπων.

Από την άλλη μύγες τρώνε τα πρόσωπα των παιδιών στην Αφρική. Το αίμα από τη
Σερβία κονεύει να κατηφορίσει ως τη χώρα μας. Τα δάση του Αμαζονίου
αφανίζονται. Πυρηνικές εκρήξεις σκίζουν και πάλι τα σπλάγχνα της Γης και
βρικολακιασμένα μηνύματα εθνικής καθαρότητας τα σπλάγχνα της κοινωνίας.
Πολυκέφαλο σηκώνεται το τέρας του νεοναζισμού, του ρατσισμού, του εθνικισμού.
Αμφίβολης νομιμότητας επιδιώξεις τείνουν να υποκαταστήσουν αρχές του διεθνούς
δικαίου και τους διεθνείς οργανισμούς. Ανεργία, παιδεία που χρηματίζεται,
αμοραλισμός και απογοήτευση καθηλώνουν τους νέους.

Ο Μεγάλος Αδελφός σκίζει κατά βούληση και χωρίς να δίνει λογαριασμό σε κανένα
τις διεθνείς συμφωνίες, που για να συνταχθούν χρειάστηκαν δύο Παγκόσμιοι
Πόλεμοι και δεκάδες άλλοι.

Παράλληλα, λόγω των ασύλληπτων καθημερινών αλλαγών και της ταχύτητας με την
οποία συμβαίνουν πλέον όλα, μας είναι δύσκολο να αντιληφθούμε και να
αφομοιώσουμε τους κανόνες που διέπουν τη ζωή μας και νιώθουμε να
αποξενωνόμαστε όλο και περισσότερο από τη δυνατότητα συμμετοχής μας στην κοινή προσπάθεια.

Τόσα λοιπόν γίνονται γύρω μας, όλο και χειρότερα.

Σαράντα επτά χώρες του κόσμου έχουν κατά κεφαλήν εισόδημα λιγότερο από ένα
δολάριο την ημέρα, κάτω από το όριο ύπαρξης, κι όμως το παγκόσμιο προϊόν
αυξάνεται και επαρκεί τεχνικά για να θρέψει και τα 5,5 δισ. των κατοίκων της Γης.

Ο φίλος-ήλιος γίνεται ήλιος-εχθρός από τη λαβωμένη ατμόσφαιρα, κι όμως η
τεχνολογία θριαμβεύει.

Κάτι θα βρούμε, λέμε, θα αντέξουμε. Όμως, ο θεός να μας φυλάει, φίλοι μου, να
μη μας συμβούν όσα μπορούμε να αντέξουμε.

Αυτό απαιτούν οι νέοι από μας, να μην αφήσουμε «το αίμα τους αναίτια να
γεράσει». Να λοιπόν που η κοινωνία της αφθονίας δεν είναι αναγκαία και ικανή
συνθήκη για την αφθονία της κοινωνίας.

Η παρούσα οργάνωση της κοινωνίας και η οικονομική της διάρθρωση δεν επιτρέπουν
την απελευθέρωση του κόσμου από την απειλή του πολέμου, τη φτώχεια και τις
αμετάκλητες καταστροφές της βιόσφαιρας.

Πώς όμως ο ερχομός του 21ου αιώνα θα μπορέσει να φέρει μαζί του την αλλαγή
προς το καλύτερο;

Πώς θα πορευθούμε σε ένα ταξίδι κοινό και «συμφωνημένο» ως προς τις βασικές
του παραμέτρους, σ’ ένα ταξίδι ενορχηστρωμένο ίσως, μα και αυτόνομα προσανατολισμένο;

Πώς η τόσο άρτια πια τεχνολογικά επικοινωνία μας θα γίνει ζεστή αληθινή
ηλιαχτίδα και όχι η απατηλή εικονική πραγματικότητα; Πώς η ασπίδα της Αθηνάς
θα αποκρούσει το φαύλο δόρυ του Άρη;

Πώς θα μπορέσουμε δηλαδή να φτιάξουμε μαζί έναν κόσμο που να διέπεται από τις
αρχές του Δικαίου, της Δημοκρατίας, του σεβασμού προς το περιβάλλον, της
Ειρήνης και της συνεργασίας των λαών;

Γι’ αυτό θα πω και πάλι

Η ανθρωπότητα για τη λύση των προβλημάτων της δεν έχει ανάγκη ούτε από δούλους
ούτε από αφέντες, αλλά από σκεπτόμενους ανθρώπους.

Είναι καιρός να απαλλαγούμε από τις πολύπλοκες υποκριτικές διαδικασίες που
σκόπιμα μας εμποδίζουν να μετέχουμε ενεργά στην προσπάθεια για τη βελτίωση της
ζωής μας.

Και αν οι πατέρες μας, που έκτισαν τόσους αιώνες πριν την Ακρόπολη, δεν έλυσαν
τα προβλήματα, ένα, σίγουρα, μας δίδαξαν.

Ότι η βασική μέριμνα, η αξία του μυαλού, η οποιαδήποτε εξέλιξη, για να είναι
πρόοδος, πρέπει να έχει σαν στόχο τη βελτίωση της ζωής και της ποιότητας του ανθρώπου.

Πρέπει να επαναφέρουμε στην ημερήσια διάταξη ιδέες και πρακτικές που ανέκαθεν
αποτελούσαν πρόπλασμα μιας ουμανιστικής σοσιαλιστικής ιδεολογίας και
πολιτικής: η κοινωνική αλληλεγγύη, η πολιτική ως συμπύκνωση κοινωνικών
πρακτικών και όχι ως η τέχνη της διαχείρισης, η ιδεολογία της συλλογικότητας
αντί των οραμάτων του ατομικισμού, η πίστη σε έναν καλύτερο κόσμο όπου θα
πρυτανεύουν οι ανάγκες και οι αξίες χρήσης και όχι οι νόμοι της αγοράς και του
ανελέητου ανταγωνισμού.

Μπροστά στα νέα προβλήματα, η ευαισθητοποίηση και η ενεργοποίηση των
σκεπτόμενων ανθρώπων της Γης αποτελεί την επιταγή των καιρών, την επιταγή του
21ου αιώνα.

Είναι καιρός να πάψουμε πια να συμμετέχουμε στην «κατασκευή της συγκατάθεσης».

Ο Νίκος Μαρκάτος είναι καθηγητής του
ΕΜΠ και τέως πρύτανης.