ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Τι υπέροχος πόλεμος!

Ξέρετε τι συναρπαστικό που είναι να χώνεις την ξιφολόγχη σου στο σώμα του
εχθρού; Έχετε νιώσει τον οργασμό που προκαλεί ο βομβαρδισμός και η ισοπέδωση
ενός εχθρικού χωριού;

Πολεμικός οργασμός. Όταν ο στρατιώτης απολαμβάνει τη «δουλειά» του (το σκίτσο από την «Γκάρντιαν»)

Ξεφυλλίζοντας τις επιστολές και τα ημερολόγια στρατιωτών από τους δύο
Παγκοσμίους Πολέμους και τον πόλεμο του Βιετνάμ για τους σκοπούς του
προηγούμενου βιβλίου της («Διαμελίζοντας τον αρσενικό: Τα ανδρικά σώματα, η
Βρετανία και ο Μεγάλος Πόλεμος), η Τζοάνα Μπουρκ διαπίστωσε κάτι που την
ξάφνιασε: πολλοί από τους στρατιώτες έδειχναν να απολαμβάνουν τους σκοτωμούς.
«Η αίσθηση της δύναμης που σου δίνει το να σκοπεύεις τον εχθρό με το όπλο σου
και να σκέπτεσαι “θα τον λιώσω” είναι υπέροχη», έγραφε ένας στη φιλενάδα του.
«Η ημέρα που κτύπησα ένα εχθρικό στρατόπεδο και είδα ανθρώπινα σώματα να
τινάζονται στον αέρα ήταν η πιο ευτυχισμένη της ζωής μου», έγραφε ένας άλλος.
Δεν έλειπαν και οι σεξουαλικές αναφορές του τύπου: «Εκείνος ο βομβαρδισμός
έμοιαζε με το καλύτερο πήδημα που έχω κάνει»…

Γνωρίζοντας ότι εισέρχεται σ’ ένα χώρο που αποτελεί ταμπού, η Βρετανή
ιστορικός αποφάσισε να συστηματοποιήσει αυτή τη δουλειά. Και στο νέο της
βιβλίο («Μια Λεπτομερής Ιστορία του Σκοτωμού», εκδ. Granta) παρουσιάζει τις
παρατηρήσεις και τα συμπεράσματά της από τη μελέτη 300 επιστολών, ημερολογίων,
απομνημονευμάτων ή προφορικών μαρτυριών από κάθε πόλεμο. Όσο κι αν η ξιφολόγχη
έπαψε να χρησιμοποιείται στο πεδίο της μάχης μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο ­
γράφει ­ εξακολούθησε να αποτελεί βασικό εργαλείο στην εξάσκηση των
στρατιωτών. Κεντρικό ρόλο έπαιξαν ακόμη τα βιβλία και οι πολεμικές ταινίες, σε
τέτοιο βαθμό μάλιστα ώστε πολλοί στρατιώτες διηγούνταν αργότερα εμπειρίες τις
οποίες στην πραγματικότητα δεν είχαν ζήσει. Οι αξιωματικοί δίδασκαν τους
στρατιώτες να μισούν τον εχθρό και να δείχνουν αλληλεγγύη προς τον συνάδελφο ­
τόσο στο «ευγενές» του έργο όσο και στις ακρότητες. Και ακρότητες, σημειώνει η
συγγραφέας, «οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί έκαναν πολλές, και στους δύο
παγκοσμίους πολέμους. Ιδίως απέναντι στους αιχμαλώτους».

Οι επικρίσεις που έχει δεχθεί η Μπουρκ για το βιβλίο της είναι ήδη αρκετές. Οι
θέσεις της είναι προσαρμοσμένες στη φεμινιστική της οπτική, η ανάλυσή της δεν
λαμβάνει υπόψη το ισχυρότερο ένστικτο σε καιρό πολέμου, τον φόβο, έγραψε ο
Άντονυ Μπήβερ, συγγραφέας του «Στάλινγκραντ». Οι επιστολές των στρατιωτών προς
τους συγγενείς ή τις φιλενάδες τους δεν αποτελούν αξιόπιστες και
αντικειμενικές πηγές στις οποίες να μπορεί να στηριχθεί μια τέτοια έρευνα,
σημειώνει ο βιβλιοκριτικός της «Ομπζέρβερ». Άλλωστε, το αναγνωρίζει και η ίδια
η συγγραφέας: στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, μόνο το 10% των στρατιωτών
μπορούσαν να χαρακτηριστούν γενναίοι. Κι όταν οι άνδρες του 502ου Σώματος
Αλεξιπτωτιστών δέχθηκαν επίθεση το 1944, ήταν πολύ δύσκολο για τον διοικητή
τους να τους πείσει να απαντήσουν στα πυρά.

Μ’ αυτόν τον κτηνώδη πόλεμο που μαίνεται δίπλα μας, το βιβλίο της Τζοάνα
Μπουρκ είναι παρά ταύτα διδακτικό.