Νέοι κίνδυνοι από τα μεταλλαγμένα

Νέους κινδύνους από τα γενετικώς μεταλλαγμένα τρόφιμα επισημαίνουν
κορυφαίοι επιστήμονες από τη Βρετανική Ιατρική Εταιρεία. Στον 21ο αιώνα, ο υπ’
αριθμόν ένα κίνδυνος για τη δημόσια υγεία θα είναι η ανθεκτικότητα
μικροοργανισμών στα αντιβιοτικά ­ ένα «κουσούρι» από την κατανάλωση «νεοφανών
προϊόντων», σημειώνεται, μεταξύ άλλων, στην έκθεση των ειδικών που μελέτησαν
τις επιπτώσεις των γενετικώς μεταλλαγμένων οργανισμών στην ανθρώπινη υγεία,
αλλά και στο περιβάλλον. Την έκθεση παρουσιάζουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ».

Χριστίνα Πανανικολάου: Οι επισημάνσεις των Βρετανών αγγίζουν άμεσα και τη χώρα μας

Τα συμπεράσματα, οι επισημάνσεις και οι προτάσεις της Βρετανικής Ιατρικής
Εταιρείας (μέλη της οποίας είναι περισσότεροι από 115.000 γιατροί) δεν αφορούν
μόνο τη Μ. Βρετανία, αλλά ολόκληρη την Ευρώπη και την Ελλάδα, μια και η
τακτική που ακολουθείται σχετικά με την καλλιέργεια και την προώθηση στην
αγορά γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών είναι λίγο – πολύ η ίδια. Οι
μεγαλύτεροι κίνδυνοι που επισημαίνονται στην έκθεση της Εταιρείας αφορούν την
ανθρώπινη υγεία και ιδιαίτερα τον κίνδυνο μεταφοράς της αντίστασης στα
αντιβιοτικά, από τα γενετικώς τροποποιημένα ζώα και φυτά στον άνθρωπο.

Απειλή για την υγεία

«Ο κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία από την ανθεκτικότητα σε αντιβιοτικά που
είναι πιθανόν να αναπτύξουν επικίνδυνοι μικροοργανισμοί, θα αποτελέσει τη
σοβαρότερη απειλή για τη δημόσια υγεία, τον αιώνα που έρχεται», αναφέρεται
στην έκθεση και καταλήγει: «Στη διαδικασία που ακολουθείται για τη γενετική
τροποποίηση προϊόντων που καταναλώνονται από τον άνθρωπο, θα πρέπει να
απαγορευθεί η χρήση ανθεκτικών στα αντιβιοτικά γονιδιωμάτων, τα οποία μέσω της
διατροφικής αλυσίδας τον επηρεάζουν άμεσα».

Ζητούν πρόληψη

Οι επιστήμονες, μεταξύ των οποίων ο sir William Asscher, η καθηγήτρια Vivienne
Nathanson και ο dr David R. Morgan, ζητούν επίσης «να εφαρμοστεί η “αρχή της
πρόληψης” στην ανάπτυξη γενετικώς μεταλλαγμένων οργανισμών και συστατικών
τροφίμων». Κι αυτό γιατί, όπως τονίζεται, «δεν είμαστε ακόμη σε θέση να
γνωρίζουμε πόσο σοβαροί μπορεί να είναι οι κίνδυνοι για το περιβάλλον και τη
δημόσια υγεία. Παρ’ όλ’ αυτά, οι όποιες επιπτώσεις θα είναι μη ανατρέψιμες.
Άπαξ και τα γενετικώς μεταλλαγμένα προϊόντα απελευθερωθούν στο περιβάλλον, δεν
θα είναι ανθρωπίνως δυνατόν να ελεγχθούν οι επιπτώσεις τους».

Η Γκρίνπις

Η εφαρμογή της αρχής της πρόληψης είναι το υπ’ αριθμόν ένα ζητούμενο και από
μια σειρά μη κυβερνητικών οργανώσεων που τάσσονται κατά των γενετικώς
μεταλλαγμένων προϊόντων, όπως η Γκρίνπις. Σύμφωνα με τον κ. Νίκο Χαραλαμπίδη,
από το ελληνικό γραφείο της Γκρίνπις, «ακριβώς επειδή υπάρχει έλλειψη
επιστημονικής βεβαιότητας ή συναίνεσης σε ό,τι αφορά τις επιδράσεις των
οργανισμών αυτών στα οικοσυστήματα και στην υγεία, θα πρέπει να εξαντληθούν
όλα τα περιθώρια ελέγχων και δοκιμών μέσα στα εργαστήρια, πριν κριθεί το εάν
θα πρέπει να απελευθερωθούν στο περιβάλλον».

«Καμπανάκι»

Η έκθεση της Βρετανικής Ιατρικής Εταιρείας, που έχει τίτλο «Οι επιπτώσεις της
Γενετικής Μετάλλαξης στις Γεωργικές Καλλιέργειες, τα Προϊόντα Διατροφής και
την Υγεία» και κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες, κρούει την κώδωνα του
κινδύνου και ανατρέπει μια σειρά από στρατηγικές καθησυχασμού. «Η “ασφάλεια”
για τον άνθρωπο από τους γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς δεν είναι
εγγυημένη», αναφέρουν ξανά και ξανά οι συντάκτες της επιστημονικής έκθεσης.
«Είναι λάθος να κρίνουμε και να παίρνουμε αποφάσεις για χώρες όπως τη Μ.
Βρετανία με βάση τα δεδομένα που ισχύουν στις ΗΠΑ», τονίζουν οι ειδικοί. «Οι
κίνδυνοι από την απελευθέρωση γενετικώς μεταλλαγμένων οργανισμών είναι πιθανόν
να είναι μεγαλύτεροι στη Μ. Βρετανία απ’ ό,τι στις ΗΠΑ, γιατί η έκταση της
χώρας είναι μικρότερη και οι καλλιεργούμενες εκτάσεις βρίσκονται πολύ πιο
κοντά η μια στην άλλη».

Για την Ελλάδα

Από την άποψη αυτή, οι κίνδυνοι για την Ελλάδα είναι σαφώς μεγαλύτεροι. Κι
όπως τονίζει η κ. Χριστίνα Πανανικολάου, γενική γραμματέας Καταναλωτή στο
υπουργείο Ανάπτυξης, η οποία είναι ένας από τους λίγους ειδικούς στην Ελλάδα
που αφιέρωσε χρόνο για να διαβάσει την έκθεση της Βρετανικής Ιατρικής
Εταιρείας, «όλες οι επισημάνσεις των Βρετανών γιατρών αγγίζουν άμεσα και τη
χώρα μας. Η κατάσταση εδώ δεν είναι καθόλου διαφορετική από αυτή στη Μ.
Βρετανία ­ τα προβλήματα και οι απειλές είναι κοινές για όλους».

Επιγραμματικά, τα σημαντικότερα συμπεράσματα και οι προτάσεις των γιατρών που
συνέταξαν την έκθεση για τις επικίνδυνες επιπτώσεις των γενετικά μεταλλαγμένων
οργανισμών στο περιβάλλον και τον άνθρωπο έχουν ως εξής:

1 «Η “αρχή της πρόληψης” πρέπει να βρει εφαρμογή πάραυτα, μιας και
προς το παρόν δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε πόσο σοβαροί είναι οι κίνδυνοι
για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία από την καλλιέργεια γενετικά
μεταλλαγμένων φυτών ή από την κατανάλωση προϊόντων που περιέχουν τέτοιου
είδους συστατικά».

2 «Πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη τις επιπτώσεις των γενετικά
τροποποιημένων οργανισμών πάνω στις γεωργικές καλλιέργειες, στο περιβάλλον
γύρω από αυτές, αλλά και στα άγρια ζώα που ζουν εκεί. Για τον λόγο αυτό,
προτείνουμε την επιβολή ενός μορατόριουμ στην εμπορική καλλιέργεια γενετικά
μεταλλαγμένων φυτών. Το μορατόριουμ θα πρέπει να ισχύσει μέχρι να υπάρξει
επιστημονική ομοφωνία σχετικά με τις πιθανές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο περιβάλλον».

3 «Τα γενετικά τροποποιημένα συστατικά στα τρόφιμα θα πρέπει να
διαχωρίζονται στην πηγή, προκειμένου να διευκολύνεται η αναγνώριση των
γενετικά τροποποιημένων προϊόντων. Κι αυτό είναι σημαντικό, γιατί υπάρχουν
ακόμη σοβαρές αμφιβολίες για το πώς συμπεριφέρονται οι γενετικά μεταλλαγμένοι
οργανισμοί όταν απελευθερώνονται στο περιβάλλον».

4 «Αν η βιομηχανία της βιοτεχνολογίας επιμείνει στην πρακτική τής
ανάμειξης των γενετικά τροποποιημένων προϊόντων με τα μη-τροποποιημένα, τότε η
Επιτροπή Προδιαγραφών Τροφίμων θα πρέπει να σκεφτεί ακόμη και την προοπτική
της απαγόρευσης των εισαγωγών αυτού του είδους των προϊόντων (τουλάχιστον
μέχρι να ξεκαθαριστεί το ποιοι είναι οι κίνδυνοι) ή να επιμείνει στην επιβολή
σήμανσης, όπου θα διευκρινίζεται πως δεν υπάρχουν εγγυήσεις πως τα προϊόντα
αυτά δεν είναι γενετικά τροποποιημένα».

5 «Εκείνοι οι οποίοι θα ορίσουν την πολιτική σήμανσης για τα προϊόντα
που έχουν ή δεν έχουν υποστεί γενετική τροποποίηση θα πρέπει να ενημερώνονται
διαρκώς για τα νέα επιστημονικά δεδομένα και τους κινδύνους από την
απελευθέρωση στο περιβάλλον».

6 «Θα πρέπει να απαγορευθεί η χρήση ανθεκτικών σε αντιβιοτικά γονιδίων
στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, μιας και οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία
από την ανθεκτικότητα που ενδέχεται να αναπτύξουν επικίνδυνοι για τον άνθρωπο
μικρο-οργανισμοί θα είναι η υπ’ αριθμόν ένα απειλή τον 21ο αιώνα».

7 «Επειδή η κλίμακα απελευθέρωσης των γενετικά τροποποιημένων
οργανισμών στο περιβάλλον και από εκεί στη διατροφική αλυσίδα είναι μεγάλη,
επιβάλλεται ο επισταμένος έλεγχος και η παρακολούθηση από τις δημόσιες
υπηρεσίες υγείας καθώς και η συστηματική έρευνα για την εμφάνιση νέων ασθενειών».

8 «Ο κίνδυνος τα γενετικά μεταλλαγμένα φυτά να προκαλέσουν αύξηση στη
χρήση φυτοφαρμάκων και χημικών ζιζανιοκτόνων θα πρέπει να μελετηθεί και να
αναλυθεί σε βάθος, προκειμένου να καθοριστούν οι πραγματικές επιπτώσεις στο περιβάλλον».

9 «Η Βρετανική Ιατρική Εταιρεία ανησυχεί ιδιαίτερα για την κατανάλωση
τροφίμων που περιέχουν γενετικά μεταλλαγμένα συστατικά και επιμένει στο ότι
πρέπει να γίνουν περισσότερες έρευνες γύρω από τις πιθανές επιπτώσεις στην υγεία».

10 «Θα πρέπει να υπάρξει μακροπρόθεσμη έρευνα σ’ ό,τι αφορά τις
περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την καλλιέργεια γενετικά μεταλλαγμένων
τροφίμων, και ιδιαίτερα σ’ ό,τι αφορά τις αθροιστικές συνέπειες των οργανισμών
μέσω της διατροφικής αλυσίδας».

Ακόμη ένας κατάλογος με προϊόντα που περιέχουν γενετικά τροποποιημένα
συστατικά, ορισμένα εκ των οποίων κυκλοφορούν ευρύτατα και χωρίς την παραμικρή
σήμανση στην ελληνική αγορά, παρουσιάστηκε χθες σε ημερίδα γύρω από τα νεοφανή
τρόφιμα (novel food) και την ελληνική παραδοσιακή διατροφή. Την ημερίδα
διοργάνωσε χθες η «Ένωση Καταναλωτών για την Ποιότητα της Ζωής – ΕΚΠΟΙΖΩ» στο
Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων, όπου ο ένας μετά τον άλλον οι ομιλητές
επεσήμαναν πως «στην πράξη καταναλώνουμε γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, χωρίς
να το γνωρίζουμε και χωρίς να μας δίνεται η δυνατότητα να τα επιλέγουμε».

Σύμφωνα με την ΕΚΠΟΙΖΩ, ανάμεσα στις εταιρείες που παράγουν προϊόντα τα οποία
περιέχουν γενετικά μεταλλαγμένα συστατικά συγκαταλέγονται η Unilever, η
Nestle, η Coca Cola (η οποία, όπως σημειώνεται, χρησιμοποιεί στο εξωτερικό
προϊόντα γενετικά μεταλλαγμένων οργανισμών ως γλυκαντικές ύλες).
Παρουσιάζοντας τη λίστα των προϊόντων, η πρόεδρος της ΕΚΠΟΙΖΩ κ. Ελένη
Γουλιέλμου ανέφερε πως η εταιρεία McDonalds χρησιμοποιεί γενετικά
μεταλλαγμένες πατάτες, η εταιρεία Kraft χρησιμοποιεί στις σάλτσες της λάδι από
γενετικά τροποποιημένη ελαιοκράμβη, η εταιρεία Nutra Sweet κυκλοφορεί και στην
Ελλάδα ασπαρτάμη από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, ενώ είδη ταραμά που
κυκλοφορούν χύμα στην ελληνική αγορά ενδέχεται να περιέχουν (ως πρώτη ύλη)
ταραμοπολτό από γενετικά μεταλλαγμένη σόγια.

Στον αντίποδα των κινδύνων από την κατανάλωση γενετικά τροποποιημένων
τροφίμων, η καθηγήτρια στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας κ. Αντωνία
Τριχοπούλου αναφέρθηκε στην υψηλή διατροφική αξία των ελληνικών παραδοσιακών
προϊόντων και επεσήμανε τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα όχι μόνο για την
ελληνική αλλά και για την παγκόσμια αγορά.

Αλλεργίες, ανθεκτικότητα του οργανισμού στα αντιβιοτικά και τοξικότητα
αποτελούν τους κυριότερους πιθανούς κινδύνους για τον άνθρωπο από την
κατανάλωση γενετικώς τροποποιημένων φυτών, παραγώγων τους ή προϊόντων που
περιέχουν συστατικά των οργανισμών αυτών, σύμφωνα με την έκθεση της Βρετανικής
Ιατρικής Εταιρείας.

Το πιο «σκοτεινό» σημείο αφορά την ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά,
χαρακτηριστικό που έχουν στη σύνθεσή τους πολλά από τα γενετικώς τροποποιημένα
προϊόντα που φτάνουν στο πιάτο μας, λόγω της διαδικασίας που ακολουθείται για
τη δημιουργία των νεοφανών τροφίμων. Οι επιφυλάξεις των ειδικών εστιάζονται
στο γεγονότος ότι, μέσω της τροφής, είναι δυνατόν να περάσουν στον ανθρώπινο
οργανισμό ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια, με αποτέλεσμα, σε περίπτωση
ασθένειας, τα αντιβιοτικά φάρμακα να είναι άχρηστα.

Οι τοματοπολτοί

Η έκθεση των Βρετανών αναφέρει συγκεκριμένα: «Ορισμένοι τοματοπολτοί και
κάποιες γενετικώς τροποποιημένες ντομάτες που κυκλοφορούν στην αγορά,
περιέχουν γόνους που τους δίνουν ανθεκτικότητα σε ένα αντιβιοτικό που λέγεται
καραμυσίνη. Για τη δημιουργία του γενετικώς μεταλλαγμένου καλαμποκιού
χρησιμοποιείται ένας άλλος γόνος, ανθεκτικός στην αμπισιλλίνη. Αρχικά υπήρχαν
φόβοι πως τα ζώα που θα τραφούν με γενετικώς μεταλλαγμένο και ανθεκτικό στα
αντιβιοτικά καλαμπόκι θα μεταφέρουν τον γόνο στα έντερα των ζώων, και από
εκεί, μέσω της διατροφικής αλυσίδας, οργανισμοί που θα αντέχουν στα
αντιβιοτικά θα μεταφέρονται στον άνθρωπο. Έρευνες που έχουν γίνει σημειώνουν
πως οι πιθανότητες είναι λιγοστές, ωστόσο η Βρετανική Ιατρική Εταιρεία θεωρεί
πως, ανεξάρτητα από το πόσο μεγάλος ή μικρός είναι ο κίνδυνος, θα ήταν
απαράδεκτο να πάρουμε αυτό το ρίσκο».

Οι αλλεργίες

Το άλλο μεγάλο ρίσκο αφορά τις αλλεργίες: «Τα διαγονιδιακά προϊόντα είναι πολύ
πιθανόν να επιτείνουν τα συμπτώματα και τα προβλήματα ανθρώπων που
ταλαιπωρούνται από αλλεργίες», σημειώνεται στην έκθεση. «Για να είμαστε
σίγουροι, θα πρέπει να συνεχιστούν οι έρευνες και οι δοκιμές γύρω από τις
πιθανές αλλεργικές αντιδράσεις που προκαλεί η κατανάλωση γενετικώς
τροποποιημένων οργανισμών».