ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εκλογές για κάτι άλλο

Περίεργες εκλογές και περίεργο προεκλογικό κλίμα αυτό στο οποίο επισήμως
εισήλθαμε αυτή την εβδομάδα. Υποτονικές αλλά και ύπουλες, γιατί η νίκη του
επουσιώδους καραδοκεί, για μια ακόμα φορά, μόνο που, αυτή τη φορά, ο κόσμος
πραγματικά καίγεται.

Οι ευρωπαϊκές εκλογές παρουσιάζουν ιδιοτυπίες από την ίδια τη φύση τους. Ο
συνδυασμός άμεσης έκφρασης των λαών της Ευρώπης, σε εθνικές εκλογές, και
ανάδειξης εκπροσώπων για διεθνικό και σε μεγάλο βαθμό άγνωστο Κοινοβούλιο έχει
οδηγήσει σε ξεστράτισμα του νοήματός τους. Η υπενθύμιση μιας αδήριτης
πραγματικότητας, ότι δηλαδή η επιρροή των αποφάσεων του «μακρινού»
Ευρωκοινοβουλίου στην καθημερινή ζωή των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι
εξίσου ­ αν όχι περισσότερο ­ σημαντική με των εθνικών Βουλών, δεν αρκεί για
να αναπληρώσει ούτε το έλλειμμα ενημέρωσης, ούτε, κυρίως, το έλλειμμα ψυχικής
συμμετοχής στις ευρωπαϊκές εκλογές. Παρά την απευθείας ανάδειξη των
εκπροσώπων, η λέξη που καλύτερα αποδίδει την ουσία των εκλογών αυτών είναι
«έμμεσες»: ο λαός ψηφίζει θεωρητικά για την Ευρώπη, αλλά στην πραγματικότητα
αποφαίνεται με βάση την εσωτερική πολιτική κατάσταση κάθε χώρας. Επιλέγει
κόμματα με βάση τις υποτιθέμενες ιδέες τους για την ευρωπαϊκή ενοποίηση και
τις δήθεν καταλληλότερες για την πραγμάτωση αυτού του σκοπού επιλογές
προσώπων, ενώ στην πράξη τα ίδια τα κόμματα χρησιμοποιούν την εκλογική
αναμέτρηση για τον καθορισμό εντελώς άλλου είδους συσχετισμού δυνάμεων. Ο
φαύλος κύκλος είναι έτσι σχεδόν πλήρης: τα κόμματα δεν μιλούν για κάτι που
θεωρούν ότι δεν ενδιαφέρει τον κόσμο, τα μέσα ενημέρωσης ακολουθούν τον τόνο
που δίνεται από τα κόμματα, το εκλογικό σώμα δεν ακούει σχεδόν τίποτα για την
Ευρώπη και άρα ψηφίζει με άλλου είδους κριτήρια. Οι εκλογές φυσικά
διεξάγονται, φυσικά έχουν σημασία, αλλά αφορούν κάτι άλλο από αυτό για το
οποίο υποτίθεται ότι λαμβάνουν χώρα.

Το φαινόμενο αυτό είναι, με ορισμένες διαβαθμίσεις, πανευρωπαϊκό, αλλά στη
χώρα μας, ειδικά υπό την παρούσα συγκυρία, εντονότερο ίσως από κάθε άλλη. Η
ελληνική ιδιοτυπία είναι σε αυτές τις εκλογές διπλή: η Ελλάδα, η μόνη χώρα της
Ένωσης που δεν μετείχε, παρά τη θέλησή της, στο μεγάλο βήμα της κοινής
νομισματικής πολιτικής και του κοινού νομίσματος, είναι τώρα έτοιμη να
πραγματοποιήσει αυτό το βήμα. Ενώ όμως θα περίμενε κανείς ότι θα προσπαθούσε
με κάθε τρόπο να καταλάβει ή έστω να αναρωτηθεί πού οδηγεί αυτή η εξέλιξη, που
είναι όχι μόνο εξαιρετικά κρίσιμη αλλά και παρουσιάζεται ως ανεπίστρεπτη, η
ελληνική κοινωνία οχυρώνεται πίσω από την άγνοια ή την ημιμάθειά της, σαν να
ήταν αυτός ο μόνος τρόπος για να συνεχίσει να είναι φιλευρωπαϊκή. Μόνη χώρα,
εξάλλου, που, από την πρώτη στιγμή, αντιτάχθηκε ενστικτωδώς αλλά και σθεναρά
στον πόλεμο του Κοσόβου, τον οποίο δεν προκάλεσε μεν αλλά στήριξε η Ευρωπαϊκή
Ένωση, η Ελλάδα βρίσκεται αίφνης στην περίεργη θέση να της ζητείται να
νομιμοποιήσει διά της ψήφου της μια ενοποιητική διαδικασία στηριζόμενη σε μια
πολιτική αντίληψη (άλλοι θα την έλεγαν υποταγής, άλλη αδυναμίας), η οποία
αποδείχτηκε ότι της είναι ξένη. Βέβαια, γνωρίζει ότι η συμμετοχή στη
διαδικασία αυτή αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση και για την εισδοχή στη γη της
ΟΝΕϊκής επαγγελίας.

Η μόνη λύση για την αντιμετώπιση αυτών των διλημματικών καταστάσεων θα ήταν
ένας βαθύς, ανοικτός και χωρίς ταμπού διάλογος γύρω από τη θεσμική υπόσταση
και τις λαϊκές προσδοκίες γι’ αυτό το τόσο νεωτερικό αλλά και το τόσο
αμφιλεγόμενο μόρφωμα που λέγεται Ευρωπαϊκή Ένωση. Διάλογο, τον οποίο έπρεπε
κατά πρώτο λόγο να υποκινήσουν και να τροφοδοτήσουν τα ίδια τα κόμματα. Αντ’
αυτού, η προεκλογική εκστρατεία άρχισε με ψεύτικες κορόνες, με μετακινούμενες
«λαοθάλασσες», με γυάλινα ομοιώματα, με προσωπικές επιθέσεις και
αποπροσανατολισμό από όλες σχεδόν τις πλευρές. Η «ελληνική διάσταση», ο
χαρακτήρας του προκρίματος για τις επόμενες εθνικές εκλογές, φαίνεται να έχει
εξαρχής εξοβελίσει κάθε άλλου είδους προβληματισμό. Έτσι όμως, στις πιο
κρίσιμες για το μέλλον της Ελλάδας στην Ευρώπη εκλογές, η Ελλάδα ουδόλως
ασχολείται με την Ευρώπη, δηλαδή με το μέλλον της.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.