ΔΡΟΜΟΙ

… που οι θεοί εγκατέλειψαν τον κόσμο, αυτός έχασε τη μαγεία του. Αυτή
η απώλεια γίνεται τόσο πιο τραγική όσο περισσότερο νιώθει ο άνθρωπος την
ανάγκη να λυτρωθεί. Οι μύθοι φαίνεται πως είναι το ιστορικό απόσταγμα αυτής
της ανθρώπινης ανάγκης για λύτρωση. Μέσα τους μετριάζονται ο πόνος και ο
φόβος. Κρυμμένοι πίσω από τη λογική μας, οι μύθοι εξακολουθούν να κατοικούν
στα όνειρά μας, στα πάθη μας, στους φόβους μας, σε εκείνα τα αβέβαια και
σκοτεινά δρομολόγια της ανθρώπινης ψυχής όπου καθένας συναπαντιέται μοναχός με
θεούς και δαίμονες που δεν γνωρίζει πια ούτε την προέλευσή τους ούτε το όνομά
τους. Δεν τους αναγνωρίζει, δεν μπορεί να τους φωνάξει. Οι σύγχρονες
μυθολογίες είναι άλλες, φέρνουν μαζί τους ένα άλλο είδος «ανθρωπιάς», τέτοιο
που κάνει τον σύγχρονο ιστορικό άνθρωπο να μοιάζει ολοένα και πιο προϊστορικός.

… για επίγνωση αυτής της πραγματικότητας είναι το «Λεξικό της
ελληνικής και λατινικής μυθολογίας» της Άννα Φεράρι (εκδ. Unet Torino), που
παρουσιάζει η «Ρεπούμπλικα». Δεν είναι εύκολο να ανιχνεύσει κανείς τους
δρόμους του μύθου σε έναν πολιτισμό. Ακόμη πιο δύσκολο είναι στον δικό μας:
υποταγμένος στην άκαμπτη φόρμα του ορθολογισμού, παράγει ταυτότητες, ρόλους,
γλώσσες, όλα προκαθορισμένα από τις τρέχουσες αγοραίες ανάγκες.

… που υπερβαίνει τις φόρμες είναι ο μύθος σε αυτό το περιβάλλον.
Ανατρέπει την τάξη των εννοιών και οδηγεί σε άλλες αλήθειες. Πέρα από τα όρια
της λογικής, ο μύθος αποκαλύπτει αυτό που είναι: μια δημιουργική δύναμη που
φέρνει ασυνείδητες αλλαγές στην Ιστορία. Γι’ αυτό, λέει η Φεράρι, δεν πρέπει
να αναρωτιέται κανείς τι σημαίνουν οι μύθοι, γιατί οι μύθοι δεν σημαίνουν,
απλώς λειτουργούν. Όποτε τούς πλησιάζουμε με τη λογική, εκείνοι
απομακρύνονται. Μα για να ξανάρθουν πάλι, αέναοι, απαράλλαχτοι, σαν το κύμα
στην ακτή, το ίδιο κύμα στην ίδια ακτή.

… μάς λέει ότι υπάρχει ένας κόσμος παράλληλος με τον φυσικό και
καθημερινό. Κατοικείται από πλάσματα θεϊκά και φανταστικά που φωλιάζουν στις
ρωγμές του πραγματικού. Στον ξύπνιο τους μπορούν να τα δουν μόνο οι ποιητές,
μα στο ύπνο τους τα βλέπουν όλοι οι άνθρωποι. Στον ορθολογικό κόσμο τα βλέπουν
ολοένα και λιγότεροι, τόσο λιγότερο όσο περισσότερο προσπαθούν να τα
εξηγήσουν. Ο ορθός λόγος δεν είναι παρά το πτώμα του μυθικού λόγου, που στην
αρχή του ήταν ο λόγος ο πρώτος. Ο μυθικός λόγος διαλύεται μέσα στη
διατεταγμένη δυτική κουλτούρα, που δεν αναγνωρίζει παρά μόνο την προβλεπόμενη
και προκαθορισμένη λογική της. Στη Δύση, οι βαλκυρίες βγαίνουν από τη Βαλχάλα
μονάχα για να πάνε στο Μπαϊρόιτ. Αντίθετα, στην ανατολική κουλτούρα, θεοί και
ήρωες παραδίδονται από γενιά σε γενιά μέσα από μελανόμορφες αγιογραφίες,
δημοτικούς στίχους, προφορικές παραδόσεις. Ο Πλάτων λέει στους «Νόμους» του:
«Ο κόσμος είναι γεμάτος θεούς». Τόσο το καλύτερο. Χωρίς θεούς, χωρίς ήρωες,
άνθρωποι φτωχοί.