Εταιρείες πληροφορικής εμπορεύονται αρχεία με στοιχεία πολιτών

Έναν φάκελο, που περιείχε διαφημιστικό υλικό και δωρεάν κουπόνια για το
παιχνίδι «Δεύτερη Ευκαιρία» του ΟΠΑΠ, έφτασε πριν από περίπου δύο χρόνια σε
τέσσερα εκατομμύρια νοικοκυριά σε όλη την Ελλάδα.

Όσοι μελέτησαν προσεκτικά τον φάκελο διαπίστωσαν ότι το όνομά τους ήταν
γραμμένο ακριβώς, όπως και στη φορολογική τους δήλωση. Το γεγονός αυτό έλυσε
και την απορία τους για το πού είχε βρει ο ΟΠΑΠ τα στοιχεία τους, για να τους
ταχυδρομήσει τον φάκελο.

Η τεράστια αυτή λίστα με ονόματα και διευθύνσεις, χωρίς φυσικά περαιτέρω
στοιχεία, είχε δοθεί στον συγκεκριμένο οργανισμό από το ΚΕΠΥΟ.

«Εκείνη την περίοδο, δεν υπήρχε ακόμη ο νόμος που απαγορεύει τη διακίνηση
τέτοιων στοιχείων χωρίς τη συναίνεση των πολιτών», λέει στα «ΝΕΑ»¨ο γενικός
γραμματέας του ΚΕΠΥΟ, κ. Παναγιώτης Γεωργιάδης. «Εμείς λάβαμε υπόψη μας ότι ο
ΟΠΑΠ είναι ένας οργανισμός που προωθεί τον πολιτισμό και τον αθλητισμό και
έτσι αποφασίσαμε να δώσουμε αυτά τα στοιχεία, που δεν έχουν απόρρητο
χαρακτήρα, για να βοηθήσουμε αυτή την προσπάθεια». Ο κ. Γεωργιάδης προσθέτει
ακόμα ότι καμία άλλη εταιρεία ή οργανισμός δεν κατέφυγε στο ΚΕΠΥΟ για να
ζητήσει ανάλογη λίστα και διαβεβαιώνει, με κατηγορηματικό τρόπο, ότι κανένα
τμήμα από το αρχείο του ΚΕΠΥΟ, που περιλαμβάνει ευαίσθητα δεδομένα για την
οικονομική κατάσταση του κάθε πολίτη, δεν είναι δυνατό να «διαρρεύσει» και
αυτό επειδή «υπάρχει ένα ηλεκτρονικό σύστημα προστασίας που δεν επιτρέπει σε
κανέναν, όσο ικανός κι αν είναι στη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών, να
αποκτήσει πρόσβαση σε αυτό».

Από την πλευρά του ΟΠΑΠ, ο κ. Αποστόλης Δούζας, που εργάζεται στη νομική
υπηρεσία του Οργανισμού, λέει ότι «επειδή θέλαμε να κάνουμε γνωστό το παιχνίδι
σε όσο το δυνατόν περισσότερους Έλληνες και θα ήταν πολύ χρονοβόρο να ψάχνουμε
στους τηλεφωνικούς καταλόγους, απευθυνθήκαμε ευγενικά στο ΚΕΠΥΟ και ζητήσαμε
τη βοήθειά του. Άλλωστε, δεν χρειαζόμασταν ευαίσθητα στοιχεία, παρά μόνο
ονόματα, διευθύνσεις και ταχυδρομικούς κώδικες».

Δεκάδες λίστες με προσωπικά στοιχεία πολιτών «παζαρεύονται» καθημερινά έναντι
αμοιβής ή άλλων ανταλλαγμάτων από εταιρείες και ιδιώτες που επιθυμούν να
προωθήσουν τα προϊόντα τους ή να «πωλήσουν» χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.
Μάλιστα, όπως επισήμανε στα «ΝΕΑ» ο κ. Κώστας Δαφέρμος, πρόεδρος της Αρχής
Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, «το φαινόμενο αυτό αυξάνεται στη
χώρα μας με γεωμετρική πρόοδο και τις περισσότερες φορές επισύρει ποινικές
κυρώσεις, αφού η διακίνηση των προσωπικών δεδομένων γίνεται εν αγνοία των πολιτών».

Ο κ. Δαφέρμος ανέφερε πως υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι «διαρροή τέτοιων
στοιχείων γίνεται μέσα από ιδιωτικά μαιευτήρια, μικρές εταιρείες πληροφορικής
ή ακόμα και από υπαλλήλους δημόσιων οργανισμών». Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή
σε εταιρείες που ασχολούνται με την άμεση προώθηση προϊόντων μέσα από την
αποστολή διαφημιστικού υλικού.

Η κ. Αγάθη Πλώτα, διευθύνουσα σύμβουλος της εταιρείας Rapp Collins Hellas,
λέει στα «ΝΕΑ»: «Δεχόμαστε αρκετά φαξ στα γραφεία μας από διάφορους ανθρώπους
που μας λένε ότι διαθέτουν λίστες με πελατολόγια για να τις χρησιμοποιήσουμε».
Η κ. Πλώτα τονίζει ακόμη ότι οι αποστολείς τέτοιων φαξ πολλές φορές δεν
ανήκουν σε μια οργανωμένη εταιρεία, αλλά αποτελούν φυσικά πρόσωπα τα οποία
έχουν πρόσβαση σε τέτοια στοιχεία και θέλουν να τα «ενοικιάσουν».

Ανάλογη… εμπειρία έχει από την πλευρά του και ο κ. Δημήτρης Παξιμάδης,
διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Ogilvy One. Χαρακτηριστικό πάντως είναι το
παράδειγμα ανωτέρου στελέχους μεγάλης ιδιωτικής ασφαλιστικής εταιρείας που
πριν από λίγους μήνες επισκέφθηκε δημόσια υπηρεσία προκειμένου να αποκτήσει
μια τέτοια λίστα με πληροφορίες για 200 πρόσωπα. Το τι συνέβη, αφηγείται ο
ίδιος στα «ΝΕΑ», χωρίς όμως να επιθυμεί να κατονομαστεί.

Έναντι 15.000 δρχ.

«Ήθελα να πάρω στα χέρια μου μια λίστα με τα ονόματα 200 παιδιών που είχαν
γεννηθεί πέρυσι, ώστε να αποστείλω στις οικογένειες τους ενημερωτικό υλικό για
προγράμματα ασφάλισης ζωής. Επισκέφθηκα το Τμήμα Δημοτολογίου ενός δήμου στο
Λεκανοπέδιο, όπου συνάντησα κάποιον συγκεκριμένο υπάλληλο, στον οποίο είχε
μιλήσει κάποιος άλλος για μένα. Ο υπάλληλος μου είπε ότι για να μου δώσει τη
λίστα με τα ονόματα που ήθελα, θα έπρεπε να του έδινα 15.000 δραχμές. Αρνήθηκα
και έφυγα».

Αντίστοιχο παράδειγμα αποτελεί και η περίπτωση ενός στελέχους γνωστής
εταιρείας επεξεργασίας στατιστικών δεδομένων, που είναι πατέρας δύο μικρών
παιδιών. «Αρκετούς μήνες μετά τη γέννηση των παιδιών μου, έβλεπα να φθάνουν
στο σπίτι μου διάφορες προσφορές από εταιρείες που εμπορεύονται βρεφικά είδη.
Στην περίπτωση αυτή είναι σαφέστατο πως τέτοιου είδους εταιρείες έχουν
συνεργασία με κάποιους υπαλλήλους στα 3-4 μεγάλα μαιευτήρια της Αθήνας, όπου
παρατηρείται και ο κύριος όγκος γεννήσεων, και από αυτούς λαμβάνουν στοιχεία
για τα ονοματεπώνυμα των γυναικών που τα επισκέπτονται».

Σε άλλη περίπτωση, πριν από δύο μήνες, ασφαλιστής κρατικής εταιρείες δέχτηκε
ένα τηλεφώνημα σπίτι του από γυναίκα υπάλληλο που εργάζεται σε τράπεζα
αμερικανικών συμφερόντων. «Με ρώτησε αν θα ήθελα να εγγραφώ σε ένα επενδυτικό
πρόγραμμα της τράπεζας που αφορά πελάτες με καταθέσεις άνω των 10 εκατομμυρίων
δραχμών. Της είπα ψέματα ότι δεν έχω τόσα λεφτά και εκείνη δεν επέμεινε. Το
ερώτημα είναι πού βρήκε το όνομά μου η κυρία αυτή, εφόσον εγώ ποτέ δεν είχα
συνεργαστεί με τη συγκεκριμένη τράπεζα. Επιπλέον, πώς γνώριζαν ότι εγώ έχω
καταθέσεις μεγαλύτερες των 10 εκατομμυρίων δραχμών;».

Πριν από δύο εβδομάδες ακριβώς, τον ίδιο ασφαλιστή προσέγγισε το παράρτημα
στην Ελλάδα μιας πολυεθνικής εταιρείας, η οποία εμπορεύεται καλλυντικά με το
σύστημα πόρτα-πόρτα. «Έμαθαν από κάποιον πως οι δικοί μου πελάτες αριθμούν
τους 2.000 και ήθελαν να ανταλλάξουμε πελατολόγιο».

Τον Απρίλιο του 1997 δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Νόμος 2472
για την «Προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού
χαρακτήρα». Ο νόμος αυτός προβλέπει τη σύσταση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων
Προσωπικού Χαρακτήρα και αναφέρει ρητά πως όσοι διατηρούν αρχεία με στοιχεία
πολιτών, πρέπει να το κοινοποιήσουν στην Αρχή. Και ανάμεσα στα άλλα, αναφέρει
ρητώς πως η διακίνηση τέτοιων πληροφοριών, χωρίς την έγγραφη συναίνεση του
πολίτη, διώκεται ποινικά. Μέχρι στιγμής 50 πολίτες έχουν προσφύγει για τον
λόγο αυτό στην Αρχή και οι υποθέσεις τους εξετάζονται.

Ο Κ. Δαφέρμος

Ο κ. Δαφέρμος τόνισε στα «ΝΕΑ» ότι ανεξάρτητα από τις υποθέσεις αυτές, η Αρχή
θα διερευνήσει σε πρώτη φάση το καθεστώς κατοχής αρχείων με προσωπικά δεδομένα
πολιτών, από πέντε εταιρείες πληροφορικής, «για τις οποίες υπάρχουν υπόνοιες
ότι εξοικονομούν χρήματα με το να εμπορεύονται αυτά τα στοιχεία».

Σύμφωνα με πληροφορίες, μια καλή λίστα με στοιχεία 100 έως 200 πελατών μπορεί
να κοστίσει ακόμα και 30.000 δραχμές. Η ποιότητα της λίστας είναι αυτή που
καθορίζει και την τιμή της.

Αν δηλαδή περιλαμβάνει στοιχεία για την οικονομική επιφάνεια του πολίτη, τη
μάρκα του αυτοκινήτου του, την περιοχή που μένει, τη δουλειά που κάνει.

Σε λίστες που είναι ιδιαίτερα μεγάλες και περιλαμβάνουν για παράδειγμα από
5.000 μέχρι 7.000 ανθρώπους, με στοιχεία σαν κι αυτά ενός τηλεφωνικού
καταλόγου, η τιμή κυμαίνεται γύρω στις 35 δραχμές για κάθε ονοματεπώνυμο.

Το πιο ζοφερό σενάριο για την ιδιωτική ζωή του κάθε ανθρώπου επιφυλάσσει στα
επόμενα χρόνια η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας.

Σύμφωνα με το περιοδικό Economist άμερες στο μέγεθος μικρής σφήκας θα μπορούν
να «πετούν» μέσα σ’ ένα δωμάτιο, να δένονται στο ταβάνι ή στους τοίχους και να
καταγράφουν όλα όσα συμβαίνουν στον χώρο. Σε λίγο καιρό, μέσα από την επιστήμη
της βιομετρικής θα δίνεται η δυνατότητα αναγνώρισης των ανθρώπων από τη φωνή
τους, από τους βολβούς των ματιών, τα δακτυλικά αποτυπώματα και οποιοδήποτε
άλλο μέρος της ανατομίας τους.

Όταν συμβεί αυτό, θα καταργηθούν οι κάρτες εισόδου, τα εισιτήρια, ακόμη και οι
πιστωτικές κάρτες. Οι «έξυπνες» κάρτες στο μέγεθος της τσέπης σύντομα θα είναι
σε θέση να αποθηκεύσουν το ιατρικό ή οικονομικό παρελθόν ενός ανθρώπου, καθώς
και φυσιογνωμικά στοιχεία που θα είναι απαραίτητα για να επιβεβαιώσουν την
ταυτότητά του. Και οι «προφητείες» συνεχίζονται: σε μερικά χρόνια μπορεί να
υπάρχουν συστήματα που θα παρακολουθούν την απόδοση των ηλεκτρονικών συσκευών
του νοικοκυριού και θα στέλνουν επιδιορθωτές πριν καν προλάβουν να χαλάσουν. Η
εξειδίκευση της τεχνολογίας θα παρέχει τη δυνατότητα στα σούπερ μάρκετ της
γειτονιάς να βλέπουν τι υπάρχει μέσα στο ψυγείο των καταναλωτών και να
φτιάχνουν λίστες για τα προϊόντα που λείπουν. Σχεδόν κάθε δραστηριότητα θα
γίνεται μέρος ενός, έστω και προσωρινού, αρχείου.

Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποίησε το 1997 η Ένωση Αμερικανών Μάνατζερ σε
900 μεγάλες εταιρείες, τα 2/3 παραδέχτηκαν ότι παρατηρούν ηλεκτρονικά τους
ίδιους τους τους εργαζομένους. Οι νέες τεχνολογίες, άλλωστε, δίνουν τη
δυνατότητα στους διευθυντές να παρακολουθούν όχι μόνο τις τηλεφωνικές
συνδιαλέξεις, αλλά κάθε πάτημα πλήκτρου του υπολογιστή και κάθε τι που
αποστέλλεται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail).

Άλλη μια έρευνα που έγινε από την Αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου
έδειξε ότι το 80% των Αμερικανών εκφράζουν την ανησυχία τους για το πού
διοχετεύονται οι διάφορες πληροφορίες που συγκεντρώνονται γι’ αυτούς.

Και μέσα σ’ όλ’ αυτά, έκανε την εμφάνισή του ένα νέο είδος εταιρειών, με την
ονομασία «list brokers». Πρόκειται για εταιρείες που πληρώνουν ανθρώπους για
να πάρουν τα προσωπικά τους στοιχεία και τα οποία στη συνέχεια «νοικιάζουν» σε
ενδιαφερόμενες εταιρείες, φυσικά όχι με το αζημίωτο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αμερικανική εταιρεία Axiom που διαθέτει
βάσεις δεδομένων και πληροφορίες για το 95% των αμερικανικών νοικοκυριών.

Μπορεί βέβαια αρκετοί να τρομάζουν στην ιδέα της διακίνησης των προσωπικών
τους στοιχείων από τρίτους, αλλά υπάρχουν κι άλλοι που είναι πρόθυμοι να
διαθέσουν σε εταιρείες κάθε λεπτομέρεια της προσωπικής τους ζωής ώστε αυτές να
τους φέρουν σε επαφή με τα προϊόντα εκείνα που ταιριάζουν στις συνήθειές τους.
Την… πρωτότυπη αυτή ιδέα είχε μια αμερικανική εταιρεία που απευθύνθηκε σε
10.000 νοικοκυριά.

Η συμφωνία είχε ως εξής: η εταιρεία θα χάριζε στα νοικοκυριά αυτά
ηλεκτρονικούς υπολογιστές που θα είχαν πρόσβαση στο Ίντερνετ.

Από την πλευρά τους, τα μέλη των 10.000 οικογενειών θα έπρεπε να δώσουν στους
υπευθύνους της εταιρείας λεπτομερή στοιχεία σχετικά με την καθημερινή τους
ζωή.

Από το τι τρώνε, μέχρι πού τους αρέσει να διασκεδάζουν και πώς ντύνονται. Αυτό
το νέο μοντέλο «μάρκετινγκ» βασίζεται στο ότι τα προϊόντα επιλέγονται ανάλογα
με τις ανάγκες και τον τρόπο ζωής τού κάθε καταναλωτή και αποστέλλονται
κατευθείαν στον ίδιο.

Οι εμπνευστές της νέας μεθόδου προσέγγισης πελατών ισχυρίζονται πως δεν
υπάρχει τίποτα παράνομο σ’ αυτήν τη διαδικασία και πως δεν παραβιάζεται η
ιδιωτική τους ζωή, αφού τα στοιχεία δίνονται με τη συγκατάθεση των πολιτών.