Ανάπτυξη και χωρίς το ευρώ για τη σουηδική οικονομία

Οι πολέμιοι του ευρώ υποστήριζαν ότι η καθιέρωσή του θα ανοίξει την ψαλίδα
μεταξύ του κέντρου και της περιφέρειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τελικά, μάλλον
συνέβη το αντίθετο. Απόδειξη; Η πορεία της σουηδικής οικονομίας

Ως πότε η ευρωπαϊκή περιφέρεια θα τα πηγαίνει καλύτερα από την καρδιά της;
Όταν σχεδιάστηκε το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, μια από τις μεγαλύτερες ανησυχίες
ήταν ότι η καρδιά της Ευρώπης θα ευημερήσει εις βάρος της περιφέρειας. Ωστόσο,
από ό,τι φαίνεται, συνέβη μάλλον το αντίστροφο. Μια σύντομη επίσκεψη στη
Σουηδία αποδεικνύει του λόγου το αληθές.

Η Στοκχόλμη είναι πιο όμορφη από ποτέ. Ήταν, όμως, όμορφη και το 1990, όταν η
Σουηδία αντιμετώπιζε μιαν από τις βαθύτερες κρίσεις της ιστορίας της. Τότε που
οι Σουηδοί κατάλαβαν ότι το διάσημο σουηδικό οικονομικό μοντέλο έπρεπε να εγκαταλειφθεί.

Δεν εγκαταλείφθηκε. Απλώς υπέστη κάποιες ριζικές αλλαγές και σήμερα η Σουηδία
βρίσκεται μπροστά σε δύο καίρια ερωτήματα: τι θα κάνει με το ευρώ και αν
επιβάλλεται να αλλάξει και πάλι το οικονομικό της μοντέλο.

Ο μεγάλος απών

Όσον αφορά το ευρώ, η Σουηδία είναι ο δεύτερος μεγάλος απών. Αν εξαιρεθεί η
Βρετανία, η Σουηδία είναι το μεγαλύτερο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που
αποφάσισε να μείνει ­ προς το παρόν ­ έξω από τη ζώνη ευρώ. Όπως και στη
Βρετανία, αναμένεται να πραγματοποιηθεί δημοψήφισμα σχετικά με την είσοδό της
στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση. Η σουηδική κυβέρνηση υποστηρίζει την
ένταξη της χώρας στη ζώνη ευρώ, σε αντίθεση με τους Σουηδούς ­ μόνον το 40%
των Σουηδών υποστηρίζει την εγκατάλειψη της κορόνας και την υιοθέτηση του
κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος. Ας σημειωθεί ότι το ποσοστό αυτό μειώνεται συνεχώς.

Τα αίτια αυτής της στάσης δεν είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Η σουηδική
οικονομία τα πηγαίνει πολύ καλά, ακόμη και χωρίς το ευρώ. Υπάρχουν κάποια
προβλήματα μικροοικονομικής φύσεως, ωστόσο οι μακροοικονομικοί δείκτες της
σουηδικής οικονομίας είναι κάτι παραπάνω από ικανοποιητικοί. Μετά το τέλος της
οικονομικής κρίσης του 1990, η σουηδική οικονομία παρουσίασε θετικούς ­ μη
πληθωριστικούς ­ ρυθμούς ανάπτυξης.

Το 1998 κατάφερε μεγέθυνση του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος της κατά 3%, ενώ
για το 1999 προβλέπονται ρυθμοί ανάπτυξης της τάξεως του 2-2,5%. Ο δείκτης
τιμών καταναλωτή ήταν αρνητικός για πολλούς μήνες μέσα στο 1998, ενώ τον
περασμένο Μάρτιο ήταν μηδενικός.

Αναμένεται να ανέβει οριακά τους επόμενους μήνες, αλλά η επίπτωση του
μηδενικού πληθωρισμού ήταν μια εντυπωσιακή άνοδος των πραγματικών μισθών. Το
κατά κεφαλήν εισόδημα παρουσίασε ετήσιο ρυθμό αύξησης τα τελευταία τέσσερα
χρόνια κατά 4%.

Υπάρχουν όμως και άλλοι δείκτες που σκιαγραφούν την επιτυχημένη πορεία της
σουηδικής οικονομίας. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσιάζει μεγάλο
πλεόνασμα, με αποτέλεσμα να μην εκδηλώνεται πίεση σε αυτό το μέτωπο. Η
απασχόληση αυξάνεται σταθερά από την αρχή του χρόνου, γεγονός που αποτελεί
ανακούφιση, αφού η σουηδική οικονομία δεν είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στο
να δημιουργεί θέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα. Το έλλειμμα του
προϋπολογισμού είναι σταθερά κάτω από το 3% του ΑΕΠ, πράγμα που σημαίνει ότι η
σουηδική οικονομία έχει περιθώρια περαιτέρω ανάπτυξης.

Υπάρχουν και προβλήματα

Το εργοστάσιο της αυτοκινητοβιομηχανίας Βόλβο στο Γκέτεμποργκ. Η Βόλβο μαζί με την Έρικσον και την Ικέα είναι οι διασημότερες βιομηχανίες της Σουηδίας

Όλα τα παραπάνω δίνουν μια πολύ θετική εικόνα της σουηδικής οικονομίας:
ανάπτυξη, μηδενικός πληθωρισμός, εμπορικό πλεόνασμα, δημιουργία νέων θέσεων
εργασίας ­ και όλα αυτά παράλληλα με υψηλές δαπάνες για κοινωνική προστασία,
τις υψηλότερες δημόσιες δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ από οποιαδήποτε άλλη χώρα
του κόσμου. Κατά συνέπεια η απέχθεια των Σουηδών στην ιδέα να εγκαταλείψουν
την κορόνα και να υιοθετήσουν το ευρώ είναι κατανοητή.

Αν, όμως, είναι όλα τόσο ρόδινα, γιατί παραιτήθηκε πριν από μερικές εβδομάδες
ο Σουηδός υπουργός οικονομικών; Γιατί ένας μεγάλος αριθμός σουηδικών
επιχειρήσεων μετέφεραν τμήμα της παραγωγής τους στο εξωτερικό; Γιατί οι
φιλόδοξοι νέοι Σουηδοί φεύγουν για να αναζητήσουν δουλειά στο εξωτερικό; Την
απάντηση δίνει η σουηδική επιχειρηματική κοινότητα.

Πράγματι, σε μακροοικονομικό επίπεδο η οικονομία έχει κάνει πολλά θετικά
βήματα. Βήματα που θα γίνονταν ούτως ή άλλως. Η οικονομία, μετά την κρίση του
’90, θα ανέκαμπτε, όπως και έγινε.

Η βελτίωση της οικονομίας σε μακροοικονομικό επίπεδο αφορούσε μόνο τη μια
πλευρά του νομίσματος που λέγεται σουηδική οικονομία.

Σε μικροοικονομικό επίπεδο οι επιδόσεις δεν ήταν τόσο εντυπωσιακές. Ένα
μεγάλο πρόβλημα είναι η φορολογία. Οι ανώτεροι συντελεστές φορολογίας έχουν
μειωθεί, ωστόσο είναι ακόμη οι υψηλότεροι στην Ευρώπη. Επιπλέον, οι συνολικές
κρατικές δαπάνες αποτελούν το 60% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, το
υψηλότερο ποσοστό στον κόσμο.

Αντίθετα, η φορολογία των επιχειρήσεων είναι χαμηλή. Ωστόσο, οι σουηδικές
επιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερο όφελος, όταν μεταφέρουν την παραγωγή τους στο
εξωτερικό. Περισσότερο ανησυχητικό είναι το γεγονός είναι ο ρυθμός δημιουργίας
νέων επιχειρήσεων είναι πολύ χαμηλός. Επιπλέον, οι νέες επιχειρήσεις
παραμένουν σχετικά μικρές.

Χάνουν στελέχη

Με την εξαίρεση της Ικέα, οι διάσημες σουηδικές εταιρείες Βόλβο και Έρικσον
ιδρύθηκαν πριν από περίπου 100 χρόνια. Οι Σουηδοί επιχειρηματίες
αναρωτιούνται: γιατί τα καλύτερα στελέχη τους θέλουν να βρουν δουλειά στο
Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη;

Το γεγονός ότι οι σουηδικές επιχειρήσεις χάνουν στελέχη τους λόγω μεταγραφών
στο εξωτερικό, σε συνδυασμό με το ότι δεν μπορούν να πείσουν ξένα στελέχη να
εργαστούν στη Σουηδία, τις αναγκάζει να μεταφέρουν πολλά τμήματά τους στο
εξωτερικό. Πιστεύουν ότι για να διοικηθεί μια επιχείρηση πρέπει να έχει
πρόσβαση στην παγκόσμια αγορά ανθρώπινου δυναμικού.

Αυτή η διαφορά μεταξύ μακροοικονομικών και μικροοικονομικών επιδόσεων δίνει
ένα πολύ σημαντικό μήνυμα σε ολόκληρη της Ευρώπη. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις
πιστεύουν ότι τα οικονομικά προβλήματα αντιμετωπίζονται με μακροοικονομικές
και μικροοικονομικές στρατηγικές. Πιστεύουν, όμως, ότι αυτές οι στρατηγικές
είναι τελείως διαφορετικές.

Ωστόσο, είναι πιθανό να υπάρχει μικροοικονομική επιτυχία χωρίς αντίστοιχη
μακροοικονομική. Και υπάρχουν παραδείγματα πέρα από αυτό της Σουηδίας: η
Βρετανία, στα τέλη της δεκαετίας του ’80, και η Ιταλία, πολλά χρόνια στη
μεταπολεμική περίοδο)

Αντίστοιχα, υπάρχουν παραδείγματα μακροοικονομικής επιτυχίας και
μικροοικονομικής αποτυχίας: η Γαλλία, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80
και στις αρχές της δεκαετίας του ’90.

Η διαμάχη για την ένταξη ή όχι της Σουηδίας στη ζώνη ευρώ είναι πολύ έντονη.
Οι υποστηρικτές της εγκατάλειψης της κορώνας και της υιοθέτησης του ευρώ
υποστηρίζουν πως η Σουηδία πρέπει να ανέβει στο ευρωπαϊκό άρμα. Προειδοποιούν
ότι σε αντίθετη περίπτωση η χώρα τους θα μείνει πίσω.

Οι πολέμιοι της ένταξης στο ευρώ υποστηρίζουν ότι η χώρα τα καταφέρνει
καλύτερα χωρίς την υιοθέτηση του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος. Για παράδειγμα
αναφέρουν ότι το ευρώ απέτυχε να ικανοποιήσει τις προσδοκίες που το ήθελαν ένα
ισχυρό νόμισμα.