Ήταν όνειρο του Πάπα

Με την επίσκεψή του για πρώτη φορά σε μια ορθόδοξη χώρα, τη Ρουμανία, ο
Πάπας Ιωάννης – Παύλος Β’ πραγματοποίησε ένα από τα πιο επίμονα όνειρά του.

Πρώτη επίσκεψη. Ο Πάπας Ιωάννης – Παύλος Β’ και ο Πατριάρχης της Ρουμανίας Θεόκτιστος ευλόγησαν μαζί τα πλήθη που συγκεντρώθηκαν στο Πάρκο Ιζβόρ του Βουκουρεστίου

Θρήσκευμα που εστιάζεται στο μυστήριο και την παράδοση, η ορθοδοξία είναι
αυτός ο «δεύτερος πνεύμονας», στον οποίο ο πρώτος Σλάβος πάπας στην Ιστορία
δεν σταματούσε εδώ και είκοσι χρόνια να ποντάρει με απώτερο σκοπό να
επανενώσει τη διχασμένη χριστιανική Ευρώπη μετά το Σχίσμα του 1054 ανάμεσα στη
Ρώμη και την Κωνσταντινούπολη.

Ένας πάπας βαθιά πεπεισμένος για τον ρόλο της γέφυρας που παίζει η ορθοδοξία
ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, Σλάβους και Λατίνους, παράδοση και εκσυγχρονισμό,
δεν ήταν δυνατόν να μην επισκεφθεί μια ορθόδοξη χώρα. Πολύ περισσότερο τώρα,
που μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού κανένα πολιτικό εμπόδιο δεν
αντιτίθεται σε ένα τέτοιο ταξίδι.

Η σημασία αυτής της πρώτης επίσκεψης, πάντως, πρέπει να τεθεί στις σωστές της
διαστάσεις. Από τη μια πλευρά, η Ρουμανία είναι λατινική ορθόδοξη χώρα, δηλαδή
πολύ πιο ανοιχτή από την ορθοδοξία των Σλάβων και την ορθοδοξία της Μέσης
Ανατολής (με εξαίρεση του Λιβάνου και της Συρίας) στις καινοτομίες και τον
οικουμενικό διάλογο με τα άλλα δόγματα. Από την άλλη πλευρά, η επίσκεψη
σημειώθηκε σε μία περίοδο, όπου οι βόμβες πέφτουν σαν βροχή στη Σερβία,
αναβιώνοντας σε όλους τους ορθοδόξους αντανακλαστικά αναδίπλωσης και απόρριψης
μιας Δύσης με την οποία συχνά ταυτίζεται το Βατικανό.

Μετά τις συνομιλίες που ο Ποντίφικας είχε στο Βουκουρέστι με τον Πατριάρχη
Θεόκτιστο, αρχηγό της δεύτερης μεγαλύτερης Ορθόδοξης Εκκλησίας στον κόσμο (με
πρώτη της Ρωσίας) φάνηκε πόσο εύθραυστη είναι η απόπειρα προσέγγισης
καθολικισμού και ορθοδοξίας. Η προσέγγιση άρχισε στη δεκαετία του 1960 υπό την
μορφή θεαματικών χειρονομιών, όπως ο εναγκαλισμός το 1964 στην Ιερουσαλήμ του
Πάπα Παύλου ΣΤ’ και του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Αθηναγόρα και η άρση το
1965 των αμοιβαίων αναθεμάτων και των αφορισμών που ίσχυαν από την εποχή του
Σχίσματος του 11ου αιώνα. Δυστυχώς, όμως, δεν υλοποιήθηκε ποτέ ουσιαστικά.
Γιατί, το σχίσμα των δύο μεγαλυτέρων χριστιανικών Εκκλησιών δεν ήταν προϊόν
αρχαϊκών δογματικών ζιζανίων, αλλά είχε τις ρίζες του βαθιά μέσα στις πιο
μεγάλες ρήξεις της Ιστορίας.

Οι θρησκευτικοί πόλεμοι

Η κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων και η αποκατάσταση της θρησκευτικής
ελευθερίας στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων αναζωπύρωσαν
και πάλι τους θρησκευτικούς πολέμους, που είχαν παγώσει κατά την περίοδο του
κομμουνισμού και αναβίωσαν γύρω από τα θέματα της ουνίας, του προσηλυτισμού
και του εθνικισμού.

Οι ουνίτες (ακολουθούν το ορθόδοξο τελετουργικό, αλλά αναγνωρίζουν τον Πάπα)
γεννήθηκαν ­ και επομένως είχαν κοινή μοίρα ­ στην Ουκρανία, την Ρουμανία, την
Σλοβακία και υπέστησαν άγριες διώξεις από τα μεταπολεμικά κομμουνιστικά
καθεστώτα. Στη Ρουμανία, π.χ., από τα 2 εκατομμύρια ουνίτες το 1948 δεν
απέμειναν παρά μόνο 250.000. Μετά την πτώση του Τσαουσέσκου οι ουνίτες
αγωνίζονται ­ ακόμα και με τη βία ­ για την αποκατάσταση των εκκλησιών του.
Στην Ουκρανία, οι ορθόδοξοι και οι ουνίτες ήρθαν στα χέρια.

Το θέμα του προσηλυτισμού ταλανίζει και την Εκκλησία της Ρώμης και τις
κοινότητες των προτεσταντών, αλλά και τις χριστιανικές αιρέσεις, που ξεπήδησαν
μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες. Η
κατηγορία του προσηλυτισμού εντάθηκε όταν το Βατικανό έσπευσε να διορίσει
καθολικές ιεραρχίες σε όλες τις ανατολικές χώρες συμπεριλαμβανομένης της
Ρωσίας. Αυτό που ήταν νόμιμο για τις μικρές απομονωμένες κοινότητες των
καθολικών θεωρήθηκε προσπάθεια διείσδυσης του καθολικισμού από τους ορθόδοξους
της Ρωσίας, της Ουκρανίας ή της Ρουμανίας.

Τα φαντάσματα του παρελθόντος ξύπνησαν στις Εκκλησίες αυτές, που νιώθουν
ανυπεράσπιστες απέναντι σ’ ένα δυτικό χριστιανισμό πιο πλούσιο σε χρήμα και πιστούς.

Εκείνο που αναζωπύρωσε περισσότερο τις θρησκευτικές έριδες ήταν η αφύπνιση του
εθνικισμού. Αναγνωρίζοντας ήδη από τον Ιανουάριο του 1993 την ανεξαρτησία της
Σλοβενίας και της Κροατίας, το Βατικανό έγινε απεχθές όχι μόνο στη Σερβία,
αλλά και στις αδελφές ορθόδοξες χώρες όπως η Ρωσία, η Ελλάδα και η Ρουμανία.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, στη Ρουμανία ο Ποντίφικας δεν είχε άλλη επιλογή
από το να επαναλάβει αυτά που πρότειναν οι διπλωμάτες του από την έναρξη του
πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο: τερματισμό των βομβαρδισμών, ενίσχυση της
ανθρωπιστικής βοήθειας και συμμετοχή του ΟΗΕ στην ειρηνευτική διαδικασία.
Αλλά, με τη συσσώρευση των προβλημάτων (ουνία, προσηλυτισμός, εθνικισμός) και
την αναβίωση του θρησκευτικού μίσους, τα λόγια του Πάπα δεν θα εντυπωσιάσουν
το Βελιγράδι και της άλλες πρωτεύουσες της ορθοδοξίας, όπως τη Μόσχα ή την Αθήνα.