Αμερικανοί και Βρετανοί καλλιεργούσαν κλίμα έντασης στο Κόσοβο

Ουίλιαμ Ουόκερ. Απέδωσε στα γρήγορα ευθύνες στους Σέρβους για τα πτώματα στο Ρατσάκ

Όταν γραφτεί η ιστορία αυτού του πολέμου, ένα κεφάλαιο θα πρέπει να αφιερωθεί
στα καμώματα του κ. Ουίλιαμ Ουόκερ, όπως περιγράφονται στο τελευταίο τεύχος
του ιταλικού περιοδικού γεωστρατηγικής «Limes».

Οι επιθεωρητές του ΟΑΣΕ στο Κόσοβο, των οποίων ηγείτο ο Αμερικανός πρεσβευτής
Ουίλιαμ Ουόκερ, επέστρεψαν στην έδρα τους στα τέλη Μαρτίου. Αμέσως μετά την
έναρξη των βομβαρδισμών του ΝΑΤΟ, η Ρωσία απέσυρε από την αποστολή τους δικούς
της, κάπου 100 άτομα. Από τους 1.400 διεθνείς παρατηρητές (το 70% των οποίων
ήταν στρατιωτικοί) που είχαν μεταβεί στην περιοχή έπειτα από τη συμφωνία
Χόλμπρουκ-Μιλόσεβιτς τον περασμένο Οκτώβριο, δεν έμειναν παρά 250.

Υπήρχε χάος

Δύσκολα βρίσκει κανείς στην ιστορία των διεθνών αποστολών μια επιχείρηση τόσο
χαώδη και, ταυτόχρονα, τραγικά αντιφατική. Ο στρατιωτικός χαρακτήρας της
αποστολής ήταν εμφανής από την εσωτερική ιεραρχική της δομή: από τους έξι
υπαρχηγούς του Ουόκερ (ένας από κάθε χώρα της Ομάδας Επαφής), οι τρεις
προέρχονταν από τις τάξεις του στρατού. Ο τομέας της ενημέρωσης πέρασε από την
αρχή στα χέρια των Αγγλοαμερικανών, οι οποίοι στηρίχθηκαν για το σκοπό αυτό
στις λεγόμενες «διπλωματικές αποστολές» που εστάλησαν στην περιοχή ύστερα από
τις συμφωνίες Γιέλτσιν-Μιλόσεβιτς τον Αύγουστο του 1998 και κατανεμήθηκαν ως
εξής: οι ΗΠΑ στο Κόσοβο-Πόλιε, η Γαλλία στη Μιτροβίτσα, ο Καναδάς στο Πετς, η
Βρετανία στο Πρίζρεν, η Ρωσία στο Τζενιλάνε και η Ευρωπαϊκή Ένωση στην περιοχή
ανάμεσα στην Πρίστινα και το Πετς.

Οι Ρώσοι αποκλείστηκαν αμέσως από τον τομέα αντικατασκοπίας και κατάφεραν να
παραμείνουν μόνο στον τομέα των επιχειρήσεων. Η αποστολή του ΟΑΣΕ, από την
άλλη πλευρά, χωρίστηκε σχεδόν από την αρχή σε δύο στρατόπεδα: το
αγγλοαμερικανικό και το γαλλογερμανικό (οι Γερμανοί, που είχαν αρχικά θέσεις
παρόμοιες με εκείνες των Αμερικανών, άλλαξαν γνώμη όταν συνειδητοποίησαν την
κατάσταση που επικρατούσε). Στο δεύτερο στρατόπεδο ανήκαν και οι Ιταλοί, ενώ
οι Ρώσοι ακολουθούσαν τη δική τους μοναχική πορεία.

Με αστυνομικό παρελθόν

Ιδιαίτερα δραστήριο ήταν από την αρχή το «γραφείο» ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σύμφωνα με ορισμένους επιθεωρητές, επρόκειτο για μια καμουφλαρισμένη
επιχείρηση αντικατασκοπίας την οποία είχαν αναλάβει άνθρωποι με αστυνομικό
παρελθόν εκτοπίζοντας τους πολίτες. Ορισμένοι Ιταλοί επιθεωρητές υποστηρίζουν
ότι διάβασαν εκθέσεις τις οποίες είχαν συντάξει Αμερικανοί αξιωματούχοι και
ντόπιοι Αλβανοί (!), όπου Ιταλοί, Ρώσοι και Ολλανδοί επιθεωρητές κατηγορούνταν
για φιλοσερβισμό επειδή είχαν καταγγείλει παραβιάσεις των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων από μέλη του UCK. Οι ίδιοι επιθεωρητές λένε ότι απειλήθηκε η ζωή
τους από στέλεχος του Απελευθερωτικού Στρατού.

Με τις συγκρούσεις που σημειώθηκαν τα Χριστούγεννα στο Ποντούγεβο, ο UCK
παραβίασε την εκεχειρία που δεν είχε υπογράψει ποτέ. Οι Σέρβοι απάντησαν βίαια
και, επειδή ήταν οι μόνοι που είχαν υπογράψει τη συμφωνία εκεχειρίας,
κατηγορήθηκαν ότι την καταπάτησαν. Στα μέσα Δεκεμβρίου, 36 Αλβανοί αντάρτες
που είχαν εισαγάγει παράνομα όπλα από την Αλβανία στο Κοσσυφοπέδιο έγιναν
αντιληπτοί από τις σερβικές δυνάμεις και εκτελέστηκαν. Την ίδια ημέρα, έξι
νεαροί Σέρβοι έχασαν τη ζωή τους από βομβιστική επίθεση που σημειώθηκε σε ένα
μπαρ του Πετς. Οι σερβικές αρχές κατηγόρησαν τον Ουόκερ και τον Χόλμπρουκ, ο
οποίος βρισκόταν στην Πρίστινα, ότι έδωσαν ίση βαρύτητα στα δύο επεισόδια.

Χόλμπρουκ – Μιλόσεβιτς. Η συμφωνία που έκαναν οι δυο τους δεν τηρήθηκε ποτέ

Στις αρχές Ιανουαρίου, ο UCK απάγει οκτώ Σέρβους στρατιώτες και ζητεί ως όρο
για την απελευθέρωσή τους να αφεθούν ελεύθεροι Κοσοβάροι στρατιώτες που είχαν
συλληφθεί λίγες εβδομάδες νωρίτερα στα σύνορα με την Αλβανία. Παρά την
αντίθετη γνώμη του Ουόκερ, ο οποίος βρισκόταν στην Ουάσιγκτον, οι αντιπρόεδροι
της αποστολής του ΟΑΣΕ ψηφίζουν ομόφωνα μια δήλωση με την οποία καταδικάζεται
αυτό το επεισόδιο. Το χάσμα ανάμεσα στην αμερικανική και την ευρωπαϊκή γραμμή
είναι πλέον ορατό.

Την ημέρα της ανακάλυψης των πτωμάτων 45 Αλβανών στο Ρατσάκ, ο Ουόκερ δίνει
μια συνέντευξη Τύπου στην έδρα της αποστολής, όπου φθάνει καθυστερημένος
έπειτα από τηλεφωνική του επικοινωνία με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Μιλώντας στους
δημοσιογράφους, δεν χρησιμοποιεί διπλωματική γλώσσα, αλλά μιλά για «έγκλημα
κατά της ανθρωπότητας» και κατηγορεί τις σερβικές αρχές ως υπεύθυνες για τη
σφαγή. Δύο μέρες αργότερα, η σερβική κυβέρνηση τον χαρακτηρίζει ανεπιθύμητο
και του δίνει προθεσμία 48 ωρών να εγκαταλείψει το γιουγκοσλαβικό έδαφος.
Χάρις στην παρέμβαση της Ρωσίας και της Γαλλίας, καθώς και της νορβηγικής
προεδρίας του ΟΑΣΕ, η απέλαση του Ουόκερ «παγώνει». Η επιτροπή των Φινλανδών
γιατρών που αναλαμβάνει να διαλευκάνει τη σφαγή του Ρατσάκ καθυστερεί όμως
πολύ να συντάξει την έκθεσή της και, όταν τελικά την παραδίδει στην προεδρία
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν απαντά σε κανένα ερώτημα, προκαλώντας έντονη
δυσφορία σε ορισμένα μέλη του ΟΑΣΕ.

Γύρω στις 10 Μαρτίου, ορισμένοι επιθεωρητές που είχαν μόλις φτάσει στο «Grand
Hotel» διαπιστώνουν ένα κλίμα έντασης και απειλών: εκείνες τις μέρες
φιλοξενείται στο ξενοδοχείο η ποδοσφαιρική ομάδα Όμπιλιτς, ιδιοκτησίας του
διαβόητου Αρκάν. Οι Ιταλοί επιθεωρητές θέλουν να φύγουν, αλλά η ιταλική
πρεσβεία στο Βελιγράδι τους καθησυχάζει λέγοντας ότι οι ποδοσφαιριστές αυτής
της ομάδας αποσύρονται δύο φορές το χρόνο σ’ αυτό το ξενοδοχείο για να
ησυχάσουν (!). Στις 13 Μαρτίου εκρήγνυνται τρεις βόμβες στη Μιτρόβιτσα και το
Ποντούγεβο. Η αποστολή αρχίζει τις προετοιμασίες για την αποχώρησή της. Κάθε
επιθεωρητής δικαιούται να πάρει μαζί του μόνο 15 κιλά. Τις υπόλοιπες αποσκευές
τους τις αφήνουν στην Πρίστινα, ελπίζοντας ­ ματαίως ­ ότι μια μέρα θα ξαναγυρίσουν.