ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οθόνη εναντίον οθόνης;

Από όλα τα παραδοσιακά μέσα, οι εφημερίδες θορυβήθηκαν περισσότερο όταν, πριν
από έξι περίπου χρόνια, η δημιουργία του Παγκόσμιου Ιστού (World Wide Web)
έδινε στο Ίντερνετ δυνατότητες μαζικού μέσου. Σήμερα, οι τεχνολογικές
εξελίξεις και οι προτιμήσεις των χρηστών έχουν φέρει στην ίδια θέση την
τηλεόραση. Πρόκειται για επικείμενη «τιτανομαχία» μέσων ή για ανύπαρκτο θέμα;

Αρχικά, η τηλεόραση ­ δηλαδή τα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα, κυρίως στις ΗΠΑ ­
σχεδόν αγνόησε το Ίντερνετ, και αυτό όχι μόνο λόγω τού (τότε…) πολύ μικρού
αριθμού χρηστών, αλλά επίσης επειδή οι δυνατότητες των τηλεπικοινωνιακών
δικτύων σήμαιναν ότι μόνο το απλό κείμενο μπορούσε να μεταδοθεί σε
ικανοποιητικούς χρόνους. Ο ήχος και η εικόνα (πόσο μάλλον η κινούμενη) ­ ως
πιο «βαριά» στοιχεία ­ δεν είχαν θέση στο μέσο και οι (ίσως οριακώς επηρμένοι)
ιθύνοντες της τηλεόρασης προσέθεταν ότι η τηλεόραση θα επικρατήσει ακόμα και
την ημέρα που το Ίντερνετ θα μπορεί να μεταδώσει ήχο και κινούμενη εικόνα.
Αυτό διότι η τηλεόραση θεωρείται παθητικό ­ σχεδόν «τεμπέλικο» ­ μέσο με
δυνατότητες ομαδικής χρήσης, ενώ το Ίντερνετ κρίνεται ως ενεργητικό και
«μοναχικό» μέσο.

Κι όμως, όπως έγινε αντιληπτό τον τελευταίο χρόνο, η πρόοδος του Ίντερνετ
σημειώνεται κυρίως εις βάρος της τηλεόρασης. Οι εφημερίδες βρίσκονται γενικά
σε καλύτερη θέση καθώς πολλές ανησύχησαν εγκαίρως και έτσι προχώρησαν σε
(αυτόνομη ή μη) παρουσία στο Δίκτυο βρίσκοντας νέους χρήστες ή ξανασυναντώντας
αυτούς που τις εγκατέλειψαν για χάρη του Ίντερνετ. Εν τούτοις, το πρόβλημα της
τηλεόρασης παρουσιάζεται διπλό: κατά πρώτο λόγο, χάνει σταδιακά χρήστες που
μετακινούνται στο Ίντερνετ και οι διαφημιζόμενοι (με τα κονδύλιά τους…) τους
ακολουθούν ­ όχι μόνο επειδή το προφίλ αυτών των χρηστών είναι περισσότερο
νεανικό και «ευκατάστατο» (ακόμη και θηλυκό πλέον) από τον μέσο όρο, αλλά και
επειδή το νέο μέσο προσφέρει μοναδικές δυνατότητες αμφίδρομης επικοινωνίας,
συλλογής προσωπικών στοιχείων και άμεσης πώλησης. Κατά δεύτερο λόγο, η
τηλεόραση και το Ίντερνετ βρίσκονται σε πορεία σύγκλισης αφού οι σημερινές και
(διαφαινόμενες) μελλοντικές δυνατότητες των τηλεπικοινωνιακών δικτύων
επιτρέπουν τη διανομή τηλεοπτικού περιεχομένου μέσα από το Ίντερνετ και, από
την πλευρά της, η τηλεόραση, μπαίνοντας στην ψηφιακή της εποχή, μπορεί να
παρέχει ειδικές «αμφίδρομες» υπηρεσίες. Ωστόσο, οι μεγάλες εταιρείες του
Δικτύου δείχνουν καλύτερα προετοιμασμένες απ’ ό,τι τα μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια.

Οι περισσότεροι αναλυτές αποδέχονται δύο κύρια χαρακτηριστικά του αυριανού
σκηνικού. Το ένα αφορά τον τεράστιο αριθμό τηλεοπτικών καναλιών ή σελίδων με
τηλεοπτικό περιεχόμενο όχι μόνο λόγω των νέων δυνατοτήτων του Ίντερνετ αλλά
επίσης επειδή το κόστος παραγωγής και διανομής τέτοιου περιεχομένου φθίνει. Το
άλλο έχει να κάνει με την ενοποίηση της τηλεόρασης και του Ίντερνετ σε μια
συσκευή η οποία θα λειτουργεί ως υπολογιστής, (εικονο)τηλέφωνο και τηλεόραση
ταυτόχρονα. Ήδη, ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα λαμβάνει χώρα, υπό την «αιγίδα»
της Μάικροσοφτ, στο Χονγκ Κονγκ. Αποκαλούμενο «Ζουμ», το εγχείρημα προβλέπει
ότι μέχρι τα τέλη του έτους οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ θα μπορούν να
χρησιμοποιούν μια μόνο συσκευή (την τηλεόρασή τους ή τον υπολογιστή τους) για
όλες τις σχετικές υπηρεσίες, όπως, μεταξύ άλλων, πάσης φύσεως τηλεοπτικά
προγράμματα, πρόσβαση και χρήση Ίντερνετ, παιχνίδια βίντεο, τηλέφωνο και
ηλεκτρονικό εμπόριο.

Εάν όμως το αυριανό σκηνικό παροχής και κατανάλωσης ΜΜΕ είναι (παρεμφερές με)
αυτό του «Ζουμ», τότε ο σημερινός ανταγωνισμός μεταξύ τηλεόρασης και Ίντερνετ
ίσως να στερείται ουσίας. Το κρίσιμο στοιχείο, κατά πολλούς, θα είναι τελικά
το περιεχόμενο (δηλαδή τα προγράμματα και οι υπηρεσίες) και μάλιστα σε μια
σχεδόν «ουτοπική» κατάσταση όπου ο καθένας (άτομο ή οργανισμός) μπορεί να έχει
το δικό του κανάλι ­ μια πρόσφατη έρευνα της γαλλικής εταιρείας ερευνών
«Παριμπά» καταλήγει ότι το 2004 το 75% των γαλλικών επιχειρήσεων θα έχουν δικό
τους τηλεοπτικό κανάλι. Πρόκειται για το ξημέρωμα της απεριόριστης επιλογής
και του απόλυτου πλουραλισμού στην πληροφόρηση; Οι απαισιόδοξοι σχολιάζουν
ότι, και πάλι, θα δημιουργηθούν ολιγοπωλιακές καταστάσεις αφού ορισμένοι
«κολοσσοί» θα συνενωθούν για να παράσχουν όλες τις δυνατές υπηρεσίες φθηνότερα
και πιο αποτελεσματικά ­ οι δε πρόσφατες εξαγορές, συνενώσεις και συμμαχίες
μεταξύ εταιρειών Ίντερνετ, ΜΜΕ, Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών είναι απλώς
τα πρώτα δείγματα αυτών των τάσεων. Η ουτοπία μπορεί (να συνεχίσει) να περιμένει;

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.