ΔΡΟΜΟΙ

… του καλλιτέχνη βρίσκει συχνά στο έργο του ένα βαθύ λυτρωτικό απόηχο. Το
καταθλιπτικό συναίσθημα γίνεται ενέργεια, γλώσσα, ποίηση. Με το φαινόμενο είχε
ασχοληθεί πριν από δέκα χρόνια η Βουλγάρα γλωσσολόγος Τζούλια Κρίστεβα, στο
βιβλίο της «Μαύρος ήλιος». Τέσσερις ήταν οι περιπτώσεις που είχε ξεχωρίσει από
τον κόσμο της τέχνης: Χολμπάιν, Νερβάλ, Ντοστογιέφσκι, Ντιράς. Είχαν και οι
τέσσερις τη «θεία αρρώστια» μιας μεγάλης δημιουργικής μελαγχολίας. Στο θέμα
επανέρχεται ο Γάλλος ψυχαναλυτής Φιλίπ Μπρενό, με το βιβλίο του «Η μεγαλοφυΐα
και η τρέλα».

… και το αίσθημα ενοχής, λέει, συνόδεψαν τον Κάφκα σε όλη του τη ζωή, μα πιο
πολύ στην εφηβεία. Ο φόβος μήπως αρρωστήσει έσπρωχνε τον συγγραφέα σε μια
ασκητική ζωή, σε νηστεία, σε βασανιστικές σωματικές δοκιμασίες. Κυριευμένος
από έμμονες ιδέες για το σώμα του, έτρεμε μήπως παραμορφωθεί, μήπως του πέσουν
τα μαλλιά, μήπως στραβώσει η σπονδυλική του στήλη (δεν είναι τυχαία ο
συγγραφέας των «Μεταμορφώσεων»). Δεν έκρυβε την απέχθειά του για τη σεξουαλική
επιθυμία και φρόντιζε πάντα να την πολεμάει με ένα κρύο μπάνιο. Στην αρχή, ο
Γερμανός φιλόσοφος Σοπενχάουερ έπασχε από μεγαλομανία. Στα είκοσι έξι του
περνιόταν για Χριστός και ήταν πεπεισμένος πως αυτός ήταν ο πρώτος άνθρωπος
που θα οδηγούσε τον κόσμο στην απόλυτη αλήθεια. Ύστερα, η μεγαλομανία του
μετατράπηκε σε σύμπλεγμα καταδίωξης. Παντού έβλεπε συνωμότες που είχαν βάλει
στο μάτι το έργο του. Έτσι, έγραφε τις σημειώσεις του στα ελληνικά, στα
λατινικά, ακόμη και στα σανσκριτικά, για να τις σιγουρέψει.

… μανίας της Βιρτζίνια Γουλφ εναλλάσσονταν με περιόδους βαριάς κατάθλιψης
(που τόσο καλά περιέγραψε ο σύζυγός της Λέοναρντ). Όταν την κυρίευε η μανία, η
σκέψη της κάλπαζε, μιλούσε ακατάσχετα, έλεγε πράγματα ακατάληπτα. Έβλεπε
οπτασίες, άκουγε φωνές, ακόμη και «πουλιά που μιλούσαν ελληνικά στον κήπο».
Όταν ερχόταν η σειρά της κατάθλιψης, βούλιαζε σε βαθιά μελαγχολία, σε
απελπισία, μιλούσε λίγο, έτρωγε ακόμη λιγότερο και αρνιόταν πάντα να
παραδεχτεί την αρρώστια της. Πίστευε πως όλα οφείλονταν στις ενοχές της. Το
1941 αυτοκτόνησε. Στην τρίτη απόπειρα.

… φοβία και η ψυχαναγκαστική ιδεοληψία σημάδεψαν τη ζωή του Μαρσέλ Προυστ.
Ήταν ένας άνθρωπος που είχε στερήσει από τον εαυτό του τα πάντα, ακόμη και την
τροφή. Τρεφόταν μόνο με καφέ, που κάπου κάπου του έβαζε λίγο γάλα και σιρόπι
από δαμάσκηνα. Το φαγητό και το πιοτό ήταν ολότελα αδιάφορα γι’ αυτόν. Ζούσε
μακριά από τον κόσμο, μακριά από τις ανάγκες του, μακριά από τις υλικές
απαιτήσεις του. Σιγά-σιγά αποσύρθηκε από την παρισινή ζωή, βρίσκοντας
καταφύγιο σε ένα άθλιο νοικιασμένο δωμάτιο. Μήνες ολόκληρους θα κάνει να βγει
στο κατώφλι. Και άλλους τόσους θα πέσει στο κρεβάτι, από όπου δεν θα
ξανασηκωθεί. Θα τον πάρουν από εκεί το 1922. Η «θεία τρέλα» συντρόφεψε μερικές
από τις μεγαλύτερες ιδιοφυΐες στην ιστορία. Τι θα είχαν άραγε απογίνει χωρίς αυτήν;