Ευρωεκλογές αδιαφορίας

Η ιστορία των τεσσάρων προηγούμενων ελληνικών ευρωεκλογών περιορισμένες μόνον
ενδείξεις μπορεί να προσφέρει για να προσδιοριστεί με μεγαλύτερη σαφήνεια το
πλαίσιο της πέμπτης αντίστοιχης εκλογικής αναμέτρησης.

Γιατί, κατ’ αρχάς, από τις τέσσερις προηγούμενες ευρωεκλογές, οι δύο (1981 και
1989) πραγματοποιήθηκαν ταυτόχρονα με βουλευτικές εκλογές και επομένως
προσέλαβαν τελείως ιδιότυπη μορφή και λειτουργία.

Από τις άλλες δύο, που διεξήχθησαν αυτόνομα το 1984 και το 1994, η δεύτερη
πραγματοποιήθηκε οκτώ μόνο μήνες μετά τη θριαμβευτική επάνοδο του ΠΑΣΟΚ στην
εξουσία και, επομένως, ήταν πολιτικά αδύνατον να τεθεί σε αυτές πραγματικό
διακύβευμα εσωτερικής πολιτικής, ιδίως σε σχέση με τη λειτουργία της
κυβέρνησης. Και η απουσία ενός τέτοιου τύπου διακυβεύματος καταγράφηκε
σαφέστατα στο αποτέλεσμα της 12ης Ιουνίου 1994 με την ομοιότροπη πτώση και των
δύο μεγάλων κομμάτων, του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ., τα οποία περιορίστηκαν περίπου
στο 80% και 83% αντίστοιχα της δύναμης που είχαν παρουσιάσει πριν από οκτώ
μήνες, συγκεντρώνοντας αθροιστικά μόνο το 70,4% των ψήφων.

Απομένει έτσι ως μόνη πραγματικά συγκρίσιμη αναμέτρηση εκείνη του 1984, που
πραγματοποιήθηκε, όπως και η φετινή, στο ίδιο περίπου χρονικό σημείο του
κύκλου της τετραετίας (16 μήνες πριν από την επίσημη λήξη της) και στην οποία
τα δύο μεγάλα κόμματα ­ και ιδίως η Ν.Δ. ως αντιπολίτευση ­ επεδίωξαν να
προσδώσουν χαρακτήρα προκριματικής εκλογής («αναμέτρηση εφ’ όλης της ύλης»).
Όμως, στα 15 χρόνια που έχουν περάσει από το 1984 μέχρι σήμερα, πολλά πράγματα
έχουν αλλάξει στις κρίσιμες παραμέτρους του πολιτικού ανταγωνισμού.

Περιορισμένο ενδιαφέρον

Η πρώτη και σημαντικότατη αλλαγή αφορά το ενδιαφέρον για την πολιτική και κατ’
επέκταση το ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη εκλογική αναμέτρηση. Ενώ
βρισκόμαστε ήδη στα πρόθυρα της προεκλογικής περιόδου, το ενδιαφέρον για τις
ευρωεκλογές παραμένει εξαιρετικά περιορισμένο: το 35,1% των ερωτηθέντων δήλωσε
ότι δεν ενδιαφέρεται καθόλου, το 32,3% ότι ενδιαφέρεται λίγο και μόνον το
31,9% εμφανίζεται (πολύ ή αρκετά) ενδιαφερόμενο για τις ευρωεκλογές. Αδιαφορία
τέτοιου μεγέθους για επικείμενη εκλογική αναμέτρηση δεν είχε αποτυπωθεί ποτέ
στο παρελθόν ούτε καν το περασμένο φθινόπωρο για τη νομαρχιακή εκλογή Αθηνών –
Πειραιώς. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σε αντίστοιχη χρονική απόσταση από την
ημέρα της κάλπης (αρχές Σεπτεμβρίου), 36% των ψηφοφόρων της Διευρυμένης Ν.Α.
Αθηνών – Πειραιώς δήλωναν ότι ενδιαφέρονται για τη συγκεκριμένη εκλογή (και
μάλιστα το 13,3% δήλωνε ότι ενδιαφέρεται πολύ), ενώ σήμερα στους ίδιους
ανθρώπους το ενδιαφέρον για τις ευρωεκλογές βρίσκεται κάτω από 30% (ενώ οι
πολύ ενδιαφερόμενοι αντιπροσωπεύουν μόλις το 8,3%).

Σχετικώς υψηλό ενδιαφέρον για τις ευρωεκλογές εκφράζουν μόνον οι απόφοιτοι
Ανώτερης/Ανώτατης Εκπαίδευσης (38,5%), καθώς και τα άτομα σχετικής μεγάλης (55
ετών και άνω) ηλικίας (37,2%). Αντίθετα, στις σχετικώς νεώτερες (έως 34 ετών)
ηλικίες το αντίστοιχο ποσοστό μειώνεται στο 25% περίπου και η αδιαφορία
αποτελεί την κυρίαρχη διάσταση (40% καθόλου ενδιαφέρον).

Φόβοι αποχής

Με βάση τα δεδομένα αυτά το κύριο ερώτημα που τίθεται είναι αν στο διάστημα
που απομένει τα πολιτικά κόμματα θα μπορέσουν να κινητοποιήσουν τους
αποστασιοποιημένους οπαδούς τους και να προσδώσουν περιεχόμενο σε μία
αναμέτρηση η οποία, προς το παρόν, προσλαμβάνεται ως «εκλογές χωρίς
διακύβευμα». Ή αν, αντίθετα, τώρα που έχουν καταργηθεί και οι διοικητικές
κυρώσεις τις οποίες συνεπάγετο η αποχή, το ελληνικό εκλογικό σώμα θα
ακολουθήσει τις ευρωπαϊκές τάσεις για περιορισμένη συμμετοχή (κατά μέσον όρο
στην Ευρωπαϊκή Ένωση κάτω από 60%), σε μία εκλογή η οποία φαίνεται να αφορά
περισσότερο τα πολιτικά κόμματα και λιγότερο τους πολίτες. Η μειωμένη προθυμία
που έδειξαν οι ετεροδημότες για εγγραφή στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους,
που θα τους επέτρεπε να ψηφίσουν στον τόπο διαμονής τους (λιγότερες εγγραφές
κατά 25% περίπου σε σύγκριση με το 1994), αποτελεί πιθανότατα μια πρόδρομη
ένδειξη για αισθητά αυξημένη αποχή στις επόμενες ευρωεκλογές.

Το περιορισμένο ενδιαφέρον και η έλλειψη σαφώς διατυπωμένου διακυβεύματος
έχουν ως άμεση συνέπεια τη χαλαρή αποκρυστάλλωση της ψήφου, η οποία αυτήν τη
στιγμή μετά βίας αφορά το 60% του εκλογικού σώματος.

Ρευστότητα

Αντίθετα, είναι χαρακτηριστικό της αυξανόμενης ρευστότητας ­ και επομένως της
μη προβλεψιμότητας ­ ότι λίγες εβδομάδες πριν από τις εκλογές το 40% του
εκλογικού σώματος αυτοτοποθετείται στην κατηγορία του «αναποφάσιστου» (ή έστω
του «ταλαντευόμενου»), ανεξάρτητα από το αν επιλέγει (ή όχι) ως «πρόθεση
ψήφου» κάποιο κόμμα. Μάλιστα, ακόμη και μεταξύ εκείνων που επιλέγουν ως
πρόθεση ψήφου κάποιο από τα τρία «κατεστημένα» παραδοσιακά κόμματα (Ν.Δ.,
ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ), οι αποκρυσταλλωμένοι ψηφοφόροι (που δηλώνουν απόλυτα ή μάλλον
βέβαιοι για την ψήφο τους) αντιπροσωπεύουν μόνον το 65% έως 70%. Και το
αντίστοιχο ποσοστό για τα τρία «νεοπαγή» κόμματα (ΣΥΝ, ΔΗΚΚΙ, ΠΟΛ.ΑΝ.)
κυμαίνεται από 45% έως 55%.

Οι αναποφάσιστοι

Συγκρίνοντας τα δεδομένα της παρούσας έρευνας με αντίστοιχα προηγούμενων
προεκλογικών περιόδων, προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι βρισκόμαστε σε φάση
δραστικού περιορισμού της κατηγορίας των «αποφασισμένων» και εντυπωσιακής
διεύρυνσης του χώρου των λεγόμενων «αναποφάσιστων». Πριν από πέντε χρόνια,
π.χ., το 75% του εκλογικού σώματος δήλωνε αποφασισμένο για το κόμμα που θα
ψηφίσει πολύ πριν από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου των ευρωεκλογών του
1994, ενώ σήμερα το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 59%. Και το κρισιμότερο
ίσως στοιχείο είναι ότι οι σημερινοί «αναποφάσιστοι» εμφανίζονται έντονα
αποστασιοποιημένοι από τα πολιτικά κόμματα.

Οι μισοί μάλιστα από αυτούς ­ δηλαδή περίπου το 20% του συνολικού εκλογικού
σώματος ­ δηλώνουν ότι όχι μόνον δεν έχουν αποφασίσει ποιο κόμμα θα ψηφίσουν,
αλλά ούτε ενδιαφέρονται για τις ευρωεκλογές ούτε αισθάνονται κοντά σε κανένα
κόμμα. Είναι όμως προφανές πως από τις τελικές επιλογές στις οποίες θα
καταλήξουν οι ψηφοφόροι αυτοί θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, το εκλογικό
αποτέλεσμα και θα συναχθούν τα αντίστοιχα πολιτικά συμπεράσματα.

Γεγονός που αφήνει λαμπρό πεδίο δράσης στους οργανωτές της προεκλογικής
εκστρατείας και τους ειδικούς του πολιτικού μάρκετινγκ.