Θετική στροφή για Πρωθυπουργό – κυβέρνηση

Οι έρευνες που συγκροτούν το «πολιτικό και κοινωνικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ», τη
διενέργεια των οποίων αναλαμβάνει η εταιρεία V.PRC, πραγματοποιούνται τέσσερις
φορές τον χρόνο στην περιφέρεια της πρωτεύουσας (Ιανουάριος, Μάιος, Ιούλιος,
Νοέμβριος) και δύο φορές τον χρόνο σε πανελλαδική κλίμακα (Μάρτιος,
Σεπτέμβριος). Για τις έρευνες της πρώτης κατηγορίας το μέγεθος του δείγματος
είναι περίπου 1.000 άτομα, σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές που ισχύουν
για αντίστοιχου τύπου τακτικά «βαρόμετρα». Οι δύο πανελλαδικές έρευνες
(Μάρτιος, Σεπτέμβριος) προσφέρουν επίσης μια εκτίμηση για την δυνάμει εκλογική
επιρροή των κομμάτων και για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούν ελαφρώς αυξημένο
δείγμα (1.200 άτομα).

Η συγκυρία του περασμένου Μαρτίου, με τη διεξαγωγή του συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ
στα μέσα του μήνα και την έκρηξη του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία αμέσως μετά,
οδήγησαν «ΤΑ ΝΕΑ» στην απόφαση να πραγματοποιήσουν την τακτική έρευνα του
Μαρτίου, αμέσως μετά τις γιορτές του Πάσχα.

Οι βομβαρδισμοί του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία, που συνεχίζονται αδιάκοπα από τα
τέλη Μαρτίου, και η διάχυτη ανησυχία για ενδεχόμενη παράταση (ή και γενίκευση)
των πολεμικών συγκρούσεων έχουν επηρεάσει καθοριστικά την ελληνική κοινή
γνώμη, η οποία, εγκαταλείποντας την εσωστρεφή μεμψιμοιρία που επικρατούσε πριν
από λίγους μήνες, υιοθετεί σήμερα σαφώς θετικότερη στάση για το σύνολο των
ελληνικών πολιτικών δυνάμεων. Η μεταστροφή της κοινής γνώμης και η αλλαγή του
πολιτικού κλίματος αποτυπώνονται στην αισθητή άνοδο που παρουσιάζουν οι
δείκτες αξιολόγησης τόσο της κυβέρνησης όσο και της αντιπολίτευσης, καθώς και
στην ομόρροπα ανοδική τάση που εμφανίζει η δημοτικότητα όλων των πολιτικών
αρχηγών. Η κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός είναι οι άμεσα ωφελημένοι από αυτήν
την εξέλιξη, αφού, ύστερα από μια μακρά περίοδο παγιωμένου αρνητικού κλίματος
(από τα τέλη του 1997 έως και τις αρχές του 1999), έχουν σήμερα, σε μεγάλο
βαθμό, ανακτήσει τη θετική εικόνα που διέθεταν κατά τον πρώτο χρόνο της
τρέχουσας τετραετίας.

Από 13,8% στο 25,6%

Έτσι, σύμφωνα με τα ευρήματα της παρούσας έρευνας, η λειτουργία της κυβέρνησης
αξιολογείται ως (πολύ ή αρκετά) ικανοποιητική από το 25,6% των ερωτηθέντων,
έναντι μόλις 13,8% τον περασμένο Ιανουάριο. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό
που έχει παρατηρηθεί κατά την τελευταία τριετία, ενώ παρόμοιας τάξης αποδοχή
είχε καταγραφεί μόνον τον Σεπτέμβριο του 1997, μέσα στο κλίμα ευφορίας που
είχε τότε προκαλέσει η ανάληψη της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004.
Η κυβέρνηση αξιολογείται σήμερα θετικά από τους μισούς περίπου ψηφοφόρους του
ΠΑΣΟΚ το 1996 (48,6%), ενώ παράλληλα καταγράφονται και κάποια έστω και
περιορισμένα ποσοστά αποδοχής της (μεταξύ 10% και 20%) από ψηφοφόρους της
Ν.Δ., του ΣΥΝ και του ΔΗΚΚΙ.

Ταυτόχρονα έχει εντυπωσιακά συρρικνωθεί ο χώρος της απόλυτης απόρριψης
(«καθόλου ικανοποιημένος»), ο οποίος, από το 56,7% όπου είχε εκτιναχθεί στις
αρχές του χρόνου, έχει σήμερα περιοριστεί στο 37,9% ­ ένα από τα χαμηλότερα
ποσοστά της τελευταίας τριετίας.

Οι ευρωεκλογές

Τη σαφέστερη, όμως, ένδειξη για τη βελτίωση της κυβερνητικής εικόνας και την
ευρύτερη αποδοχή της ­ ακόμη και από όσους δηλώνουν ότι δεν είναι
ικανοποιημένοι από το έργο της ­ προσφέρουν οι απαντήσεις στην ερώτηση «αν η
σημερινή κυβέρνηση, ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών, πρέπει ή
δεν πρέπει να εξαντλήσει την τετραετία;». Με την ολοκλήρωση της τετραετίας,
ανεξαρτήτως αποτελέσματος, συμφωνεί το 64,2% και μόνον το 30,5% τη θέτει υπό
αμφισβήτηση (είτε ρητά, 25,6% δεν πρέπει, είτε δυνητικά ανάλογα με το
αποτέλεσμα των ευρωεκλογών). Την άποψη για ολοκλήρωση της τετραετίας υιοθετούν
όχι μόνον οι ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ (με ποσοστό 81%), αλλά επίσης (με πάνω από
65%) οι ψηφοφόροι των μικρών κομμάτων (εκτός ΚΚΕ), καθώς και, έστω και οριακά
(50,3%), οι ψηφοφόροι της Ν.Δ. Έτσι, οι μόνοι που εμφανίζονται να επιθυμούν,
κατά πλειοψηφία, την πτώση της κυβέρνησης είναι οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ και όσοι
αυτοτοποθετούνται στο δεξιό άκρο του ιδεολογικού φάσματος.

Η παραμονή της κυβέρνησης μέχρι το τέλος της τετραετίας συγκεντρώνει, σε όλες
σχεδόν τις κοινωνικοδημογραφικές κατηγορίες, ποσοστά συμφωνίας που κυμαίνονται
από 60% έως 70%, με σημαντικότερο πάντως διαφοροποιητικό κριτήριο την
εισοδηματική τάξη. Έτσι, μεταξύ εκείνων που διαθέτουν σχετικώς χαμηλό
εισόδημα, η στάση υπέρ της ολοκλήρωσης της τετραετίας συγκεντρώνει ποσοστό
συμφωνίας 59,4%, ενώ μεταξύ εκείνων που διαθέτουν μεσαίο ή υψηλό εισόδημα το
σχετικό ποσοστό φθάνει το 71,7%.

Άλμα Σημίτη

Αντίστοιχη εξέλιξη με αυτήν που εμφανίζει η κυβερνητική δημοτικότητα
καταγράφεται και στη δημοτικότητα του Πρωθυπουργού, η οποία, πραγματοποιώντας
ένα άλμα είκοσι ποσοστιαίων μονάδων, επανέρχεται σε υψηλότατο επίπεδο (θετικές
γνώμες 45,1% και αρνητικές 51,2%), αντίστοιχο με αυτό του 1997. Οι θετικές
κρίσεις για τον Πρωθυπουργό δεν περιορίζονται μάλιστα στον χώρο των ψηφοφόρων
του ΠΑΣΟΚ, αλλά έχουν αποκτήσει και πάλι μια ευρύτερη διακομματική βάση, αφού
υιοθετούνται από το 1/4 περίπου των ψηφοφόρων της Ν.Δ. και από το 1/3 περίπου
της εκλογικής βάσης των μικρών κομμάτων.

Έτσι, ύστερα από μια περίοδο ενάμιση χρόνου, στη διάρκεια της οποίας η
δημοτικότητα του Πρωθυπουργού παρουσίαζε πτωτική τάση και υπελείπετο σταθερά
κατά 7-10 ποσοστιαίες μονάδες από την αντίστοιχη δημοτικότητα του αρχηγού της
Ν.Δ., σήμερα οι ηγέτες των δύο μεγάλων κομμάτων εμφανίζουν περίπου ταυτόσημα
ποσοστά απόρριψης/αποδοχής.

Η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού αγγίζει, ή ξεπερνά ελαφρώς, το 50% μεταξύ
εκείνων που διαθέτουν ανώτερη τυπική μόρφωση ή ανήκουν στις μεσαίες και
ανώτερες εισοδηματικές τάξεις, ενώ κυμαίνεται μεταξύ 40% και 45% στις
υπόλοιπες πληθυσμιακές ομάδες. Την αντίστροφη ακριβώς εικόνα παρουσιάζει η
δημοτικότητα του αρχηγού της Ν.Δ. (θετικές κρίσεις 46,1% στο σύνολο του
πληθυσμού και 48,3% αρνητικές), η οποία ξεπερνά το 45% στις κατώτερες
εισοδηματικές τάξεις, καθώς και μεταξύ εκείνων που διαθέτουν κατώτερη ή μέση
τυπική μόρφωση, αλλά παραμένει κάτω από αυτό το όριο για τους απόφοιτους
ανώτερης/ανώτατης εκπαίδευσης, καθώς και στα σχετικώς ανώτερα εισοδηματικά στρώματα.

Καταλληλότερος

Οι διαφοροποιήσεις αυτές εκφράζονται με ακόμη μεγαλύτερη ένταση όταν η
σύγκριση μεταξύ των δύο ηγετών γίνει με κριτήριο το ποιος είναι καταλληλότερος
να ασκήσει τα καθήκοντα του Πρωθυπουργού, σύγκριση η οποία, κατά κανόνα,
αποτυπώνει μια υπεροχή του Κ. Σημίτη στο σημείο αυτό (σήμερα, 36,6% για τον Κ.
Σημίτη και 33,9% για τον Κ. Καραμανλή). Ο Κ. Σημίτης αναγνωρίζεται ως
καταλληλότερος για Πρωθυπουργός από το 40,2% των ατόμων με ανώτερη τυπική
εκπαίδευση (έναντι 30,4% για τον Κ. Καραμανλή), από το 41,0% των ατόμων μέσης
(35-54 ετών) ηλικίας (έναντι 27,4% για τον Κ. Καραμανλή) και από το 43,3% των
ατόμων που ανήκουν στις μεσαίες και ανώτερες εισοδηματικές τάξεις (έναντι
28,5% για τον Κ. Καραμανλή). Αντίθετα ο Κ. Καραμανλής συγκεντρώνει σαφώς
περισσότερες προτιμήσεις μεταξύ εκείνων που ανήκουν στα χαμηλότερα
εισοδηματικά στρώματα (37,6% έναντι 32,8% για τον Κ. Σημίτη), που διαθέτουν
μόνο κατώτερο επίπεδο τυπικής μόρφωσης (39,2%, έναντι 35,2%) και κυρίως μεταξύ
των ατόμων σχετικώς μεγάλης (55 ετών και άνω) ηλικίας, όπου το προβάδισμα του
Κ. Καραμανλή αγγίζει τις δέκα ποσοστιαίες μονάδες (42,7% έναντι 32,3%).

Εμπιστοσύνη

Στις παρατηρήσεις που προηγήθηκαν αποτυπώνεται μια καινούργια διάσταση του
πολιτικού ανταγωνισμού, η οποία έχει βέβαια ήδη επισημανθεί και σχολιασθεί,
αλλά φαίνεται να προσλαμβάνει συνεχώς εντονότερη μορφή. Τα δυναμικότερα και
ηγετικά στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, ύστερα από μια ταλάντευση και
απογοήτευση στη διάρκεια του περασμένου χρόνου, έχουν επανακτήσει στη σημερινή
συγκυρία την εμπιστοσύνη τους στην αξιοπιστία και αποτελεσματικότητα του
Πρωθυπουργού, εκφράζοντας ταυτόχρονα έντονες αμφιβολίες για την εναλλακτική
κυβερνητική εκδοχή που προτείνει η Ν.Δ. Αντίθετα, τα κατώτερα και σχετικώς
περιθωριοποιημένα τμήματα της κοινωνίας, τα οποία υφίστανται, ή απλώς
φοβούνται, τις συνέπειες του εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος, στρέφονται, έστω
και με επιφυλάξεις, προς τη μόνη ορατή εναλλακτική λύση, την οποία αποτελεί
σήμερα η Ν.Δ. Με αποτέλεσμα μια συνολική δεξιόστροφη μετακίνηση του εκλογικού
σώματος, η οποία έχει προκαλέσει σημαντικότατη διόγκωση του δεξιότατου
τμήματος του ιδεολογικού φάσματος (θέσεις 9 και 10 στη δεκαβάθμια κλίμακα
Αριστερά – Δεξιά), το οποίο έχει φθάσει να αντιπροσωπεύει πλέον το 17,5% του
συνολικού πληθυσμού (ενώ ήταν 11% έως 12% πριν από τρία χρόνια).

Και λόγω συνοχής

Η εντυπωσιακή αναστροφή που εμφανίζουν οι δείκτες της κυβερνητικής και
πρωθυπουργικής δημοτικότητας έχουν προφανώς ως άμεσες αιτίες αφενός τη διεθνή
συγκυρία (πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία) και αφετέρου τη σχετική αποκατάσταση της
εσωκομματικής συνοχής του κυβερνώντος κόμματος, ύστερα από το συνέδριο του
ΠΑΣΟΚ. Ταυτόχρονα όμως παραπέμπουν και σε ένα γενικότερο μοντέλο για τη
διαχρονική αξιολόγηση του κυβερνητικού έργου, σύμφωνα με το οποίο, έπειτα από
μια (μικρότερη ή μεγαλύτερη) περίοδο χάριτος, κάθε κυβέρνηση εισέρχεται σε μια
μακρόχρονη φάση χαμηλής στάθμης, από την οποία εξέρχεται (αν εξέλθει) στα μέσα
περίπου του τρίτου χρόνου της τετραετίας. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας
θα μπορούσαν επομένως να ερμηνευθούν, σύμφωνα με αυτό το σχήμα, ως το σημείο
καμπής (ενισχυμένο πιθανότατα και από τη συγκυρία) που προοιωνίζεται στη
συνέχεια μια (περισσότερο ή λιγότερο) σταθερή ανοδική πορεία της κυβερνητικής
δημοτικότητας. Για να υπάρξει όμως απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν αρκούν οι
ενδείξεις που προκύπτουν από μια μόνο (και μάλιστα ιδιαίτερα φορτισμένη)
χρονική στιγμή. Θα πρέπει να περιμένει κανείς τη μεγάλη, με καθολική
συμμετοχή, «δημοσκόπηση» που συνιστούν οι ευρωεκλογές της 13ης Ιουνίου.

Η μεταστροφή της κοινής γνώμης προς μια θετικότερη αξιολόγηση των ελληνικών
πολιτικών δυνάμεων έχει ως άμεση συνέπεια την αύξηση της δημοτικότητας των
πολιτικών αρχηγών, η οποία μάλιστα σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις (με εξαίρεση
την Α. Παπαρήγα) προσλαμβάνει σημαντικότατες διαστάσεις (από 10 έως 15
ποσοστιαίες μονάδες), με κορυφαίο παράδειγμα την αύξηση της δημοτικότητας του
Πρωθυπουργού κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες.

Έτσι, ο Ν. Κωνσταντόπουλος (με 57,8% θετικές κρίσεις) και ο Δ. Τσοβόλας (με
50,4% θετικές κρίσεις) ξαναβρίσκουν, ύστερα από έναν χρόνο, τα υψηλά επίπεδα
δημοτικότητας που διέθεταν στις αρχές του 1998 και τα οποία είχαν σημαντικά
περιοριστεί τους τελευταίους μήνες, μέσα στο γενικότερο κλίμα απαξίωσης της πολιτικής.

Σημαντική άνοδο της δημοτικότητάς του παρουσιάζει επίσης και ο Κ. Καραμανλής ­
από 34,4% θετικές κρίσεις τον περασμένο Ιανουάριο σε 46,1% σήμερα ­ η οποία
συνδυάζεται μάλιστα και με αντίστοιχη βελτίωση της εικόνας της αξιωματικής
αντιπολίτευσης. Έτσι, για πρώτη φορά μετά πέντε χρόνια, αυτοί που δηλώνουν
(πολύ ή αρκετά) ικανοποιημένοι από την αξιωματική αντιπολίτευση ξεπερνούν το
συμβολικό φράγμα του 20% (22,7% σήμερα, έναντι 14,1% τον περασμένο Ιανουάριο).

Παρόλο που η «ικανοποίηση» από την αντιπολίτευση που ασκεί η Ν.Δ. παραμένει
περιχαρακωμένη στον χώρο των δικών της ψηφοφόρων (θετικές κρίσεις 47%) και
εκφάζει κυρίως τον σκληρό πυρήνα των οπαδών της, εντούτοις για πρώτη φορά οι
θετικές κρίσεις διατυπώνονται και από ορισμένη μερίδα ψηφοφόρων που
αυτοτοποθετούνται στο Κέντρο.