Το τοπίο μετά το Κόσοβο

Τη… χαρτογράφηση του βαλκανικού τοπίου, όπως θα διαμορφωθεί με τον καταλύτη
της κρίσης του Κοσόβου, επιχειρούν ήδη στο υπουργείο Εξωτερικών. Και,
αναμφιβόλως, η ίδια εργασία πραγματοποιείται ταυτοχρόνως στην Άγκυρα.

Βέβαια, την ίδια στιγμή, έντονοι είναι στην Αθήνα οι φόβοι για κατάρρευση των
Σκοπίων και για υλοποίηση του λεγόμενου «κακού σεναρίου» ­ δηλαδή της
γεωγραφικής και πολιτικής διεύρυνσης του ελέγχου των Αλβανών.

Το υπουργείο Εξωτερικών εκτιμά ότι ο συνδυασμός της δράσης του UCK, της
επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης και της παρουσίας δεκάδων χιλιάδων
προσφύγων, έχουν οδηγήσει τη FYROM «στο μη παρέκει». Γι’ αυτό και συζητούνται
κάποιες δεύτερες σκέψεις, να δεχθεί και η Ελλάδα κάποιους πρόσφυγες από τα
Σκόπια, προκειμένου να ανακουφιστεί κάπως η γειτονική χώρα.

Από τις έως τώρα εξελίξεις υπάρχουν δύο βασικά συμπεράσματα: Κατ’ αρχήν, ότι η
κρίση «άλλαξε» τα δεδομένα και η Αθήνα σύσφιγξε τις σχέσεις της με ορισμένες
χώρες, ενώ απομακρύνθηκε κάπως από άλλες. Και δεύτερον, ότι η «σύμπλευση»
Αθήνας και Άγκυρας θα κρατήσει όσο η κρίση ­ κι αμέσως μετά οι δύο χώρες θα
βρεθούν, εκ των πραγμάτων, σε μια ανταγωνιστική σχέση, με στόχο την
«πρωτοκαθεδρία» στην περιοχή των Βαλκανίων.

Ρουμανία – Βουλγαρία

Καταυλισμοί προσφύγων. Η παρουσία των προσφύγων στα Σκόπια προκαλεί φόβους για αποσταθεροποίηση της δημοκρατίας με την ενδυνάμωση του αλβανικού στοιχείου

Οι πλέον ανεπηρέαστες από την κρίση διμερείς σχέσεις, είναι αυτές της Ελλάδας
με τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία. Διπλωματικές πηγές προβλέπουν ότι το ήδη καλό
κλίμα θα ενισχυθεί περαιτέρω, καθώς και οι δύο χώρες επείγονται να πλησιάσουν
κατά το δυνατόν περισσότερο την Ευρωπαϊκή Ένωση και, κυρίως, το ΝΑΤΟ. Η Αθήνα,
ως εκ τούτου, υπολογίζει στη συνεργασία Σόφιας και Βουκουρεστίου στο εγχείρημα
της ανοικοδόμησης των μεταπολεμικών Βαλκανίων. Οι καλές σχέσεις, βέβαια, δεν
σημαίνει πως αποκλείουν τα κάποια «σύννεφα». Για παράδειγμα και η Ρουμανία και
η Βουλγαρία έχουν το ίδιο καλές σχέσεις με την Τουρκία ­ και δίπλα στην
τριμερή συνεργασία με την Ελλάδα λειτουργεί και η τριμερής συνεργασία με την
Τουρκία. Ένα άλλο «αγκάθι» θα μπορούσαν να αποτελέσουν οι «ιδιορρυθμίες» των
καθεστώτων: Στη Βουλγαρία η οικονομική δραστηριότητα βρίσκεται εξ ολοκλήρου
στα χέρια παράνομων εγκληματικών οργανώσεων, τύπου μαφίας, με πρόσβαση αν όχι
έλεγχο μέρους της κυβέρνησης. Δυτικές πηγές, μάλιστα, υποστηρίζουν ότι υπάρχει
ευθεία σύνδεση με τη ρωσική μαφία. Αντίστοιχο πρόβλημα διαφθοράς συναντάται
και στη Ρουμανία, όπου επιπλέον υπάρχει λαϊκή δυσαρέσκεια για την
ακολουθούμενη οικονομική πολιτική. Εάν η Αθήνα ­ και η Ευρώπη ­ εννοεί αυτό
που λέει και στο πλαίσιο του σχεδίου ανασυγκρότησης των Βαλκανίων προωθήσει το
σκέλος που λέγεται «εκδημοκρατισμός», μπορεί τότε να δυσαρεστήσει τα τοπικά κατεστημένα.

Τα Σκόπια

Παρ’ όλα αυτά, η ρευστότητα στο επίπεδο των διμερών σχέσεων είναι πολύ πιο
έντονη στην περίπτωση των υπόλοιπων χωρών της περιοχής:

Οι σχέσεις Αθηνών – Σκοπίων βελτιώνονται διαρκώς από την υπογραφή της
Ενδιάμεσης Συμφωνίας κι έπειτα. Με την έναρξη των ΝΑΤΟϊκών βομβαρδισμών η
FYROM βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα, με δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες να αναζητούν
τη σωτηρία στο έδαφός της. Η Ελλάδα έσπευσε σε βοήθεια των Σκοπίων ­
αρνούμενη, όμως, όπως και οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες, να δεχθεί η ίδια
πρόσφυγες. Το θέμα του ονόματος, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, είναι «θέμα
πλέον πολιτικής βούλησης ­ εάν, δηλαδή οι κυβερνήσεις των δύο χωρών θα
θελήσουν να κλείσουν το ζήτημα με ένα συμβιβασμό». Οι ίδιες πηγές, ωστόσο,
υποστηρίζουν ότι σε αυτή τη φάση η Αθήνα δεν έχει κανένα λόγο να βιαστεί.

Στο υπουργείο Εξωτερικών, πάντως, «έχουν τον νου τους», μην τυχόν και τα
Σκόπια «σπρώξουν» προς την Ελλάδα, χωρίς συνεννόηση, μερικές χιλιάδες
πρόσφυγες, όπως έκαναν προ ημερών με την Αλβανία, προκαλώντας μεγάλη ένταση
στη σχέση Σκοπίων – Τιράνων. Γι’ αυτό και η Αθήνα συμφωνεί πλήρως με τη δήλωση
του Γερμανού υφυπουργού Εξωτερικών, κ. Φερχόγκεν, ότι η υπογραφή της
πολυπόθητης για τους γείτονες Συμφωνίας Σύνδεσης Ε.Ε. – FYROM θα εξαρτηθεί από
τη συμπεριφορά της γείτονος στο προσφυγικό.

Θεωρητικά, πάντως, οι σχέσεις Αθηνών – Σκοπίων στην μεταπολεμική εποχή θα
παραμείνουν εξαιρετικά στενές ­ αν μη τι άλλο, διότι και οι δύο αντιμετωπίζουν
με κάποια επιφυλακτικότητα την Αλβανία.

Με Αλβανία

Οι ΝΑΤΟϊκοί βομβαρδισμοί δημιούργησαν παρενέργειες στη σχέση της Αθήνας με τα
Τίρανα. Οι αιτίες είναι δύο: Πρώτον, οι κινήσεις των Αλβανών για προώθηση
Κοσοβάρων σε χωριά του Νότου, όπου υπάρχει μειονοτικό στοιχείο. Και δεύτερον,
η πολιτική των Τιράνων να επιδιώκουν διεύρυνση της κρίσης, με ανοιχτή
υποστήριξη επιχειρήσεων του UCK από το αλβανικό έδαφος.

Στο μεταπολεμικό σκηνικό είναι πολύ πιο πιθανό η Ιταλία να έχει, με την
υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, τον πρώτο λόγο στην Αλβανία.

Είναι, επίσης, αρκετά πιθανό να γίνουν ακόμη πιο στενές οι σχέσεις Τιράνων –
Άγκυρας, που έχουν παρουσιάσει θεαματική βελτίωση, βοηθούσης και της τουρκικής
τάσης να παρουσιάζεται ως προστάτης των ανά τα Βαλκάνια μουσουλμανικών πληθυσμών.

Το μεγάλο ερωτηματικό, βέβαια, είναι τι μέλλει γενέσθαι με τη Γιουγκοσλαβία.
Όπως και να έχει πάντως, η Αθήνα έχει αποφασίσει να μην επιτρέψει ξανά στο
μέλλον η ελληνοσερβική σχέση να αποτελέσει φραγμό στον ευρύτερο ρόλο που θέλει
να παίξει στα Βαλκάνια. «Ισορροπία» είναι η λέξη που ακούγεται όλο και πιο
συχνά στο υπουργείο Εξωτερικών…