Πόλεμος γιγάντων στο Χρηματιστήριο

Σύγκρουση «βλέπουν» εμπειρογνώμονες, στα αμέσως επόμενα χρόνια, μεταξύ
χρηματιστηριακών εταιρειών και τραπεζών, καθώς αναμένεται δυναμική εισβολή
τραπεζικών ομίλων και των επενδυτικών θυγατρικών τους στον χρηματιστηριακό κλάδο

Σε λίγα χρόνια, όταν θα περάσει η περίοδος των «παχιών αγελάδων» για τις
χρηματιστηριακές εταιρείες, θα κληθούν να ανταγωνιστούν τραπεζικά ιδρύματα,
επενδυτικές εταιρείες ­ θυγατρικές τραπεζών, καθώς και ξένες επενδυτικές
εταιρείες. Οι χρηματιστές είναι αισιόδοξοι. Τραπεζικά στελέχη και
εμπειρογνώμονες, όμως, προβλέπουν ότι και στον κλάδο των χρηματιστηριακών
εταιρειών θα συμβεί ό,τι έχει ήδη ξεκινήσει στους υπόλοιπους τομείς της
οικονομίας, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Εκτιμούν ότι ο αριθμός των
χρηματιστηριακών εταιρειών θα μειωθεί, όπως μειώθηκε και ο αριθμός των
τραπεζών, ενώ ταυτόχρονα θα γίνουν μεγαλύτερες και ισχυρότερες. Δηλαδή, θα
σταματήσει η ανάπτυξη του χρηματιστηριακού κλάδου σε πλάτος και θα αρχίσει η
ανάπτυξή του σε βάθος. Σήμερα, ο κλάδος των χρηματιστηριακών εταιρειών και
γενικότερα των φορέων παροχής επενδυτικών υπηρεσιών στην Ελλάδα παρουσιάζει
μια αντιφατική εικόνα, σε σχέση με τις εξελίξεις που διαδραματίζονται στους
υπόλοιπους τομείς της ελληνικής και της διεθνούς οικονομίας. Ενώ, δηλαδή,
στους υπόλοιπους τομείς ­ και κυρίως στον τραπεζικό ­ παρατηρούνται μεγάλες
ανακατατάξεις, συγχωνεύσεις, εξαγορές και συνεργασίες με στόχο τη μεγέθυνση
των επιχειρήσεων, στον κλάδο των χρηματιστηριακών εταιρειών δεν ισχύει κάτι
ανάλογο. Αντίθετα, παρατηρείται αύξηση του αριθμού των χρηματιστηριακών
εταιρειών. Ήδη, δύο νέες χρηματιστηριακές εταιρείες δραστηριοποιήθηκαν τον
Μάρτιο. Πρόκειται για την EFG Eurobank ΑΧΕ και τη Ζευς ΑΧΕ. Παράλληλα,
ετοιμάζονται και πρόκειται να λειτουργήσουν και άλλες δύο χρηματιστηριακές
εταιρείες, η Mega Trust και η Value. Επίσης, πρόσφατα δημιουργήθηκαν και
λειτουργούν περίπου 300 Εταιρείες Λήψης και Διαβίβασης Εντολών (ΕΛΔΕ).

Ο όγκος συναλλαγών

Ενδεικτικά αυτών των εξελίξεων είναι τα στοιχεία για τον όγκο των συναλλαγών
των χρηματιστηριακών εταιρειών κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους και της
κερδοφορίας τους το 1998, σε σύγκριση με το 1997. Σύμφωνα με στοιχεία της
Διεύθυνσης Μελετών, Παρακολούθησης της Αγοράς και Διεθνών Σχέσεων της
Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, ο συνολικός όγκος των συναλλαγών το πρώτο τρίμηνο του
έτους ανήλθε σε 16,5 τρισ. δραχμές, έναντι 3,6 τρισ. δραχμών κατά την
αντίστοιχη περίοδο του 1998. Δηλαδή, οι συναλλαγές κατά το πρώτο τρίμηνο του
1999 παρουσίασαν αύξηση κατά 454%, σε σύγκριση με το αντίστοιχο τρίμηνο του
1998. Επίσης, οι συναλλαγές του πρώτου τριμήνου του έτους αντιστοιχούν στο 60%
των συνολικών συναλλαγών του 1998. Αντίστοιχα, ο καθαρός όγκος των συναλλαγών,
δηλαδή χωρίς τα πακέτα και τα σύμφωνα επαναγοράς, ανήλθε το πρώτο τρίμηνο του
έτους σε 14,76 τρισ. δραχμές, έναντι μόλις 3 τρισ. δραχμών το αντίστοιχο
τρίμηνο του 1998. Ο καθαρός όγκος των συναλλαγών του πρώτου τριμήνου
αντιστοιχεί στο 65% των συναλλαγών του 1998.

Η κατάταξή τους

Όσον αφορά την κατάταξη των χρηματιστηριακών εταιρειών, οι πρώτες θέσεις, με
βάση τον συνολικό όγκο των συναλλαγών, καταλαμβάνονται από της Άλφα ΑΧΕ
(6,7%), Σίγμα ΑΧΕ (6,1%), Telesis (4,8%) και Εθνική ΑΧΕ (4,4%). Αξίζει,
επίσης, να σημειωθεί ότι οι 10 πρώτες ανώνυμες χρηματιστηριακές εταιρείες
διενεργούν το 43,6% των συνολικών συναλλαγών. Η σειρά κατάταξης
διαφοροποιείται λίγο με βάση τον καθαρό όγκο των συναλλαγών με τη Σίγμα ΑΧΕ να
καταλαμβάνει την πρώτη θέση (5,2%), την Άλφα ΑΧΕ τη δεύτερη θέση (5,1%), την
Ελληνική ΑΧΕ την τρίτη θέση (4,2%) και την Telesis την τέταρτη θέση (2%). Οι
δέκα πρώτες χρηματιστηριακές εταιρείες, με βάση τον καθαρό όγκο συναλλαγών,
διενεργούν το 41,4% του συνόλου.

Το 1998

Σύμφωνα με στοιχεία της Ετήσιας Έκθεσης της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, το ύψος
των συναλλαγών ξεπέρασε τα 27,6 τρισ. δραχμές το 1998, έναντι 10,4 τρισ.
δραχμών το 1997 και 4 τρισ. δραχμών το 1996, με ρυθμό αύξησης μεγαλύτερο από
160% και τα δύο έτη. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 87%, περίπου, του
εκτιμώμενου ΑΕΠ για το 1998.

Όπως αναφέρει η ίδια πηγή, το 5,8% των συναλλαγών διενεργήθηκε μέσω του
Χρηματιστηριακού Κέντρου Θεσσαλονίκης (ΧΚΘ). Ως απόλυτο μέγεθος, το ποσό
προσέγγισε το 1,6 τρισ. δρχ. έναντι 0,5 τρισ. δρχ. το 1997, σημειώνοντας
αύξηση κατά 214%.

Κατά το 1998 δραστηριοποιήθηκαν στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών 65 εταιρείες
(21 και στο ΧΚΘ) τρεις από τις οποίες ξεκίνησαν τη λειτουργία τους κατά τη
διάρκεια του έτους. Ο μέσος όρος συναλλαγών ανά χρηματιστηριακή εταιρεία (ΑΧΕ)
έφθασε τα 424 δισ. δρχ., αν και μόλις 20 εταιρείες (30%) ξεπέρασαν το ποσό
αυτό. Ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης οφείλεται στη μεγαλύτερη του μέσου όρου
αύξηση που σημειώθηκε στις μεσαίου και μεγάλου μεγέθους εταιρείες. Αντίθετα, η
συμμετοχή των τεσσάρων πρώτων ΑΧΕ μειώθηκε σημαντικά (ως ποσοστό επί του
συνόλου), από 36% σε 30%.

Εν τούτοις, οι αποκλίσεις μεταξύ μεγάλων και μικρών εταιρειών παρέμειναν
υψηλές. Έτσι, οι 10 ΑΧΕ με το χαμηλότερο μερίδιο αγοράς συγκέντρωσαν μόλις το
2% του συνόλου των συναλλαγών. Το 45% των συναλλαγών διενεργήθηκε από τις ΑΧΕ
που είναι θυγατρικές πιστωτικών ιδρυμάτων. Η άνοδος του ποσοστού που
παρατηρείται σε σχέση με τις προηγούμενες δύο χρήσεις πρέπει να αποδοθεί στην
εξαγορά από πιστωτικά ιδρύματα δύο ΑΧΕ με σημαντικό μερίδιο αγοράς.

Ο καθαρός όγκος συναλλαγών κατά το 1998 διευρύνεται σε μεγαλύτερο ποσοστό
(187%) από το συνολικό και διαμορφώνεται στα 23 τρισ. δρχ., έναντι μόλις 8
τρισ. δρχ. το 1997. Από το ποσό αυτό, το 1,45 τρισ. δρχ. (6,3%) διενεργήθηκε
μέσω του ΧΚΘ. Ως ποσοστό επί των συνολικών συναλλαγών, ο καθαρός όγκος
συνεισφέρει το 83% έναντι 77% το 1997. Το γεγονός αυτό ενισχύει την άποψη ότι,
παρά την έντονη δραστηριότητα των θεσμικών επενδυτών του εξωτερικού, η αύξηση
της συναλλακτικής δραστηριότητας το 1998 προέρχεται πρωτίστως από ιδιώτες
επενδυτές, οι οποίοι δεν συμμετέχουν στις συναλλαγές πακέτων ή συμφώνων
επαναγοράς. Σημαντική διαφοροποίηση παρατηρείται στον βαθμό συγκέντρωσης, το
ποσοστό του οποίου εμφανίζεται χαμηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό για τις
συνολικές συναλλαγές, καθώς οι 4 πρώτες ΑΧΕ κατέχουν το 22% της αγοράς (το
1997 ήταν 24%). Το μερίδιο αγοράς που καταλαμβάνουν οι ΑΧΕ θυγατρικές
πιστωτικών ιδρυμάτων ενισχύεται το 1998 κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες έναντι του
1997 και φθάνει το 41%

Κερδοφορία

Αποκαλυπτικά, άλλωστε, για την κερδοφορία των χρηματιστηριακών εταιρειών το
1998 είναι τα στοιχεία που δίνει η ίδια διεύθυνση της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.
Σύμφωνα με αυτά, από επεξεργασία στοιχείων που προέρχονται από δείγμα 30
ανωνύμων χρηματιστηριακών εταιρειών, που αποτελούν το 45% του συνόλου,
προκύπτει ότι ο τζίρος το 1998 ανήλθε σε 70 δισ. δραχμές. Με βάση τα ίδια
στοιχεία, τα κέρδη προ φόρων των εταιρειών αυτών διαμορφώθηκαν το 1998 σε 34
δισ. δραχμές. Τα αντίστοιχα μεγέθη κατά το 1997 για το σύνολο των
χρηματιστηριακών εταιρειών ήταν 54,5 δισ. δραχμές και 22 δισ. δραχμές. Από τα
στοιχεία αυτά προκύπτει ότι ο τζίρος 30 χρηματιστηριακών εταιρειών παρουσίασε
αύξηση κατά 28,4%, έναντι του συνόλου των χρηματιστηριακών εταιρειών το 1997.
Επίσης, τα κέρδη προ φόρων των 30 χρηματιστηριακών εταιρειών το 1998 σημείωσαν
αύξηση κατά 54,55%, σε σχέση με τα συνολικά κέρδη προ φόρων όλων των
χρηματιστηριακών εταιρειών το 1997.

Ακόμη, από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι ο συνολικός τζίρος όλων των
χρηματιστηριακών εταιρειών κατά το 1997 αντιπροσωπεύει το 77,9% του τζίρου 30
χρηματιστηριακών εταιρειών το 1998. Το αντίστοιχο ποσοστό για τα κέρδη προ
φόρων είναι 64,71%. Εάν υποθέσουμε ότι ο τζίρος του υπόλοιπου 55% των
χρηματιστηριακών εταιρειών είναι άλλα 70 δισ. δραχμές και τα κέρδη προ φόρων
άλλα 34 δισ. δραχμές, τότε η αύξηση του τζίρου το 1998 θα είναι περισσότερη
από 150% και των κερδών μεγαλύτερη από 210%.

Τράπεζες

Στελέχη τραπεζών πιστεύουν ότι οι χρηματιστηριακές εταιρείες μόνες τους και με
τα υπάρχοντα μεγέθη δεν θα μπορέσουν να ανταγωνιστούν τις τράπεζες,
τουλάχιστον στο θέμα της επάρκειας κεφαλαίων, στο κόστος και στις επαφές με
επενδυτές στο εξωτερικό. Ήδη, έχει εκδηλωθεί ενδιαφέρον από χρηματιστηριακές
και επενδυτικές εταιρείες του εξωτερικού για την ελληνική αγορά. Ταυτόχρονα,
οι τράπεζες έχουν οικονομίες κλίμακος, που οδηγεί σε χαμηλό κόστος, ενώ
ταυτόχρονα διαθέτουν μεγαλύτερο δίκτυο τόσο στην Ελλάδα το εξωτερικό.
Επιπλέον, η αποϋλοποίηση, η οποία θα αυξήσει την ταχύτητα αλλά και τον όγκο
των συναλλαγών. Αυτό απαιτεί δίκτυο, χαμηλό κόστος, ανταγωνιστικές προμήθειες
και επάρκεια κεφαλαίων, για να είναι προς όφελος των φορέων που προσφέρουν
επενδυτικές υπηρεσίες. Επίσης, τα ίδια στελέχη επισημαίνουν και τις τάσεις που
επικρατούν διεθνώς, σύμφωνα με τις οποίες παρατηρείται είτε συγκέντρωση των
επενδυτικών υπηρεσιών στις τράπεζες σε επίπεδο ομίλων, είτε συγχωνεύσεις των
επενδυτικών εταιρειών και των χρηματιστηριακών εταιρειών των τραπεζών που
ανήκουν στον ίδιο όμιλο. Μάλιστα, η τελευταία περίπτωση, όπως αναφέρουν,
αρχίζει και παρατηρείται, ήδη, στην Ελλάδα.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΒΟΪΛΗΣ Πρόεδρος των χρηματιστών

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος των Χρηματιστών, κ. Παναγιώτης Βοϊλής,
επισημαίνει ότι «η υψηλή κερδοφορία των χρηματιστηριακών εταιρειών μεγαλώνει
τις ίδιες τις εταιρείες. Δηλαδή, οδηγεί σε “συγχώνευση” της ίδιας εταιρείας με
την εταιρεία», λέει χαρακτηριστικά στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» και συμπληρώνει: «Η
αποϋλοποίηση και η θεσμοθέτηση και άλλων κανόνων, εκτός των υπαρχόντων, όπως
είναι το πολύ μεγάλο Συνεγγυητικό Κεφάλαιο, η ασφάλεια του Συνεγγυητικού ποσού
18 δισ. δραχμών, σήμερα, η ύπαρξη Επικουρικού Κεφαλαίου, η ασφάλιση των ίδιων
των χρηματιστηριακών εταιρειών, θα συμβάλλουν στην εξάλειψη του ορίου στις
συναλλαγές για κάθε χρηματιστηριακή εταιρεία, δηλαδή του λεγόμενου πλαφόν, και
των εγγυητικών επι στολών.

Έτσι, θα αφεθούν οι χρηματιστηριακές εταιρείες ελεύθερες να αναπτυχθούν
περαιτέρω και δεν τίθεται θέμα επάρκειας κεφαλαίων. Από την άλλη, υπάρχει και
το θέμα της προσωπικής επαφής και τρόπου παροχής υπηρεσιών που προσφέρουν οι
χρηματιστηριακές εταιρείες, που δεν μπορούν να προφέρουν, για παράδειγμα, οι
τράπεζες. Ο επενδυτής έχει ανάγκη να τον γνωρίζει ο χρήστης προσωπικά και να
μην τον βλέπει σαν έναν αριθμό».

ΚΩΣΤΑΣ ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ Διευθυντής Μελετών Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Μιλώντας στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ», ο διευθυντής της Διεύθυνσης Μελετών, Παρακολούθησης
της Αγοράς και Διεθνών Σχέσεων της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και επίκουρος
καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, κ. Κώστας Συριόπουλος, εξηγεί ότι «τα
υψηλά ποσοστά συναλλαγών που διενεργούν οι δέκα πρώτες χρηματιστηριακές
εταιρείες, τόσο με βάση τον συνολικό όγκο συναλλαγών όσο και με τον καθαρό
όγκο, αποδεικνύουν τον υψηλό βαθμό συγκέντρωσης». Στο σημείο ο κ. Συριόπουλος
τόνισε ότι «η συνεχής άνοδος των χρηματιστηριακών συναλλαγών κατά το 1997-
1998, η οποία επιταχύνθηκε μετά την υποτίμηση της δραχμής και κατακτά νέα
υψηλά επίπεδα το 1999, σε συνδυασμό με την αντίστοιχη αύξηση της κερδοφορίας
των χρηματιστηριακών εταιρειών, συνετέλεσαν στην αναβολή κινήσεων προς την
κατεύθυνση της μείωσης του αριθμού τους».

ΜΙΧΑΛΗΣ.ΓΚΕΖΑΚΟΣ Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς, πρόεδρος της Metrolife Χρηματιστηριακής

Την ανάγκη κεφαλαίων και την επιχειρηματική «αδράνεια», στην οποία έχουν
περιέλθει χρηματιστηριακές εταιρείες από τη σημερινή υψηλή κερδοφορία, θίγει ο
καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς και πρόεδρος της Metrolife
Χρηματιστηριακής, κ. Μιχάλης Γκλεζάκος, τονίζει στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ότι «σε λίγα
χρόνια, ίσως σε 3-4, το θέμα του ανταγωνισμού θα αναδειχθεί και σ’ αυτόν τον
κλάδο και θα μειωθεί ο αριθμός των χρηματιστηριακών εταιρειών.

Διότι, οι χρηματιστηριακές εταιρείες θα χρειάζονται μεγάλα κεφάλαια, καθώς
είναι εταιρείες εντάσεως κεφαλαίων, αλλά και για την υποστήριξη της ποιότητας
στην παροχή των υπηρεσιών.

Τη στιγμή αυτή, οι χρηματιστηριακές εταιρείες βρίσκονται σε περίοδο παχιών
αγελάδων.

Τα πολλά κέρδη, συνήθως, δεν ευνοούν τη διαμόρφωση μιας μακροπρόθεσμης
στρατηγικής, διότι σε τέτοιες περιπτώσεις επικρατεί η βραχυπρόθεσμη οπτική.

Οι υψηλοί ρυθμοί της ανάπτυξης των εργασιών τους δεν επιτρέπει την
αποτελεσματική αναδιοργάνωση των λειτουργιών των χρηματιστηριακών εταιρειών.

Σε περιόδους ύφεσης φαίνονται τα προβλήματα και η ανάγκη της επιβίωσης στον ανταγωνισμό».