Κερδοσκοπικές κινήσεις και από θεσμικούς επενδυτές

Ελέγχους για εσωτερική πληροφόρηση, φήμες, αγορές και πωλήσεις «αέρα»,
κερδοσκοπικές κινήσεις, αλλά και για παραβάσεις του κώδικα δεοντολογίας
πραγματοποιεί η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, όπως αποκαλύπτει στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ο
πρόεδρός της κ. Σταύρος Θωμαδάκης

Σταύρος Θωμαδάκης, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς. Έως έναν βαθμό, οι φήμες κάνουν καλό…

Εχουν εντοπιστεί ενδείξεις ότι θεσμικοί επενδυτές έχουν προβεί σε αθέμιτες
κερδοσκοπικές κινήσεις. Ωστόσο, τα φαινόμενα αυτά, όπως και άλλες αθέμιτες
κινήσεις και παραβάσεις των κανόνων της κεφαλαιαγοράς, περιορίζονται. Όμως, η
εξέτασή τους απαιτεί προσοχή και η διαδικασία διερεύνησης είναι χρονοβόρα.
Έτσι, ακόμη εξετάζονται περιπτώσεις των τελευταίων μηνών του 1998, ενώ για το
πρώτο τρίμηνο του έτους δεν έχει προκύψει καμία θεμελιωμένη παρέκκλιση από
τους κανόνες και δεν έχουν επιβληθεί ποινές. Το λεπτό και ταυτόχρονα βαρύ έργο
της εποπτείας της ελληνικής κεφαλαιαγοράς το έχει αναλάβει η Επιτροπή
Κεφαλαιαγοράς. Η δουλειά είναι πολλή και οι κινήσεις προσεκτικές και αργές.
Για το λόγο αυτό, άλλωστε, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς που έχει αρκετές ενδείξεις
για παραβάσεις των κανόνων της αγοράς, αλλά και υποθέσεις προς διερεύνηση από
τις αρμόδιες υπηρεσίες, εξετάζει τις υποθέσεις αυτές προσεκτικά και καταλήγει
σε θεμελιωμένα αποτελέσματα. Μιλώντας στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ο πρόεδρος της
Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς καθηγητής κ. Σταύρος Θωμαδάκης εξηγεί ότι «σήμερα
εξετάζονται ακόμη υποθέσεις των τελευταίων μηνών του 1998. Οι διαδικασίες
διερεύνησης είναι χρονοβόρες και απαιτούν μεγάλη προσοχή. Δεν είναι δυνατόν
μόνο με ενδείξεις να επιβάλλεις ποινές και να στέλνεις υποθέσεις στα
δικαστήρια. Αυτό θα οδηγούσε σε εύκολη ποινικοποίηση του Χρηματιστηρίου και
της ελληνικής κεφαλαιαγοράς, γενικότερα».

Η διαδικασία της διερεύνησης μιας υπόθεσης αρχίζει από τις «περίεργες»
κινήσεις που μπορεί να κάνει μια μετοχή. Για παράδειγμα να παρουσιάσει έντονες
διακυμάνσεις στην τιμή της ή μεγάλους όγκους συναλλαγών, σε σύγκριση με τα
προηγούμενα συνήθη επίπεδα. Αυτό αποτελεί την πρώτη ένδειξη. Στη συνέχεια
παρακολουθείται η μετοχή και αρχίζει μια προσπάθεια ώστε να «ξεδιπλωθεί το
κουβάρι» και να εντοπιστεί η ύπαρξη μεθοδεύσεων ή τεχνητών παραβάσεων που
διαμορφώνουν την τιμή μιας μετοχής. Τότε ερευνάται εάν οι κινήσεις ήταν
θεμιτές ή αθέμιτες. Ακόμη, ερευνάται εάν προκύπτουν βάσιμες διοικητικές ή
ποινικές παραβάσεις και η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς πράττει αναλόγως.

Θεσμικοί και τζόγος

Έχουν άραγε παρατηρηθεί αθέμιτες κερδοσκοπικές κινήσεις από θεσμικούς
επενδυτές; Οι θεσμικοί επενδυτές θεωρούνται ως οι μεγάλοι επενδυτικοί φορείς
της ελληνικής κεφαλαιαγοράς και παίζουν το ρόλο της εξισορρόπησης των
διακυμάνσεων στις τιμές των μετοχών, λόγω των μεγάλων κεφαλαίων που διαθέτουν
και λόγω της επαγγελματικής διαχείρισης. Ο κ. Θωμαδάκης πιστεύει στον
εξισορροπητικό ρόλο των θεσμικών επενδυτών και στα οφέλη της αγοράς και των
επενδυτών από την επαγγελματική διαχείριση κεφαλαίων. Επίσης, τονίζει ότι
είναι αναγκαία η παρουσία τους και όλες οι προσπάθειες και τα θεσμικά μέτρα
κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση και ανέφερε ενδεικτικά την απελευθέρωση της
διαχείρισης των διαθεσίμων των ασφαλιστικών ταμείων. Ο πρόεδρος της Επιτροπής
Κεφαλαιαγοράς επισημαίνει ότι υπάρχουν θεμιτοί τρόποι με τους οποίους οι
θεσμικοί επενδυτές εκμεταλλεύονται τις διακυμάνσεις και δημιουργούν κέρδη,
αλλά και σταθερότητα στις τιμές. Τόσο το κέρδος αυτό όσο και η σταθερότητα
είναι θεμιτά και επιθυμητά φαινόμενα. Ωστόσο, ο κ. Θωμαδάκης παραδέχεται ότι
«έχουν εντοπιστεί ενδείξεις περιπτώσεων κατά τις οποίες θεσμικοί επενδυτές
έχουν προβεί σε αθέμιτες κερδοσκοπικές κινήσεις».

Το αισιόδοξο, όμως, είναι ότι τέτοια φαινόμενα, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα
στοιχεία, παρατηρούνται ολοένα και λιγότερα. Άλλωστε, όπως υπογραμμίζει ο κ.
Θωμαδάκης, «η παρουσία της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και όλο το θεσμικό πλαίσιο
και οι κανόνες υπάρχουν για να προλαβαίνουν, να περιορίζουν και να εξαλείψουν
αθέμιτες κερδοσκοπικές κινήσεις, οι οποίες προκαλούν έντεχνα τη μεταβολή των
τιμών. Η μείωση αθέμιτων κερδοσκοπικών κινήσεων είναι αποτέλεσμα δύο
παραγόντων: Πρώτον, της εντεινόμενης εποπτικής παρουσίας. Δεύτερον, του βάθους
και της ρευστότητας της αγοράς». Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι μέχρι
στιγμής δεν έχουν επιβληθεί ποινές για τέτοιες περιπτώσεις που αφορούν
θεσμικούς επενδυτές.

Εσωτερική πληροφόρηση, φήμες

Αναφερόμενος ο κ. Θωμαδάκης στις περιπτώσεις εκμετάλλευσης εσωτερικής
πληροφόρησης, τόνισε ότι «πρόκειται για ένα σοβαρότατο αδίκημα, το οποίο
διερευνάται επιμελώς. Θυμίζει ότι το αδίκημα αυτό εντοπίστηκε στην υπόθεση της
Δέλτα Χρηματιστηριακής, στην οποία επιβλήθηκαν πολλές ποινές».

Στο σημείο αυτό ο κ. Θωμαδάκης επισήμανε και τη θετική πλευρά των φημών. «Γύρω
από όλα τα χρηματιστήρια του κόσμου στριφογυρίζουν φήμες», λέει χαρακτηριστικά
ο κ. Θωμαδάκης και συμπληρώνει: «Δεν υπάρχουν καλές και κακές φήμες. Υπάρχουν
βέβαια οι φήμες με στόχο την κακοήθη κερδοσκοπική κίνηση. Αυτή, όμως, είναι
περίπτωση που εμπίπτει στην διερεύνηση των αθέμιτων κερδοσκοπικών κινήσεων. Η
φήμη δεν είναι τίποτε άλλο», εξηγεί ο κ. Θωμαδάκης, «από μια μορφή ατελούς
πληροφόρησης, η οποία μάλιστα οδηγεί σε αρκετές περιπτώσεις σε εκτόνωση της αγοράς».

Δηλαδή, μέχρι ενός βαθμού η φήμη κάνει καλό. «Δεν νομίζω ότι είναι δυνατόν
κάποιος να απαγορεύσει τις φήμες. Αυτό που πρέπει να συμβαίνει είναι να
διευκρινίζεται από τους δημοσιογράφους ότι πρόκειται για ανεπιβεβαίωτες
πληροφορίες. Άλλωστε, μπορεί μια φήμη να είναι και είδηση. Δεν είναι λίγες οι
περιπτώσεις, κατά τις οποίες φήμες που διαψεύστηκαν αρχικά επιβεβαιώνονταν
αργότερα». Ο κ. Θωμαδάκης, ωστόσο, αποκάλυψε και μια άλλη θετική πλευρά του
μηχανισμού της φημολογίας, η οποία έχει σχέση με την εκμετάλλευση της
εσωτερικής πληροφόρησης. «Μπορεί η διάδοση μιας φήμης να “καταστρέψει” τα
σχέδια ή να μη βάλει τελικά στον πειρασμό κάποια στελέχη, για παράδειγμα,
επιχειρήσεων, να εκμεταλλευτούν εσωτερική πληροφόρηση προς όφελός τους. Οι
φήμες χαλάνε τα σχέδια σε αυτές τις περιπτώσεις και προλαβαίνουν τέτοια αδικήματα».

Πολλαπλές εγγραφές

Για το θέμα των πολλαπλών εγγραφών κατά τη διενέργεια δημοσίων εγγραφών ο κ.
Θωμαδάκης πιστεύει ότι είναι πρόβλημα που ξεκινάει από την αδυναμία των
αναδόχων και των χρηματιστηριακών εταιρειών. Από την πλευρά των αναδόχων δεν
γίνεται πάντα ο απαραίτητος έλεγχος για τη μοναδικότητα των κωδικών. Το λάθος
αυτό μπορεί να γίνει εύκολα και ακούσια από τον ανάδοχο και τον επενδυτή. Για
παράδειγμα, ο κ. Ιωάννης Μετοχόπουλος μπορεί κατά λάθος ή εσκεμμένα να ανοίξει
τρεις διαφορετικούς κωδικούς ως Ιωάννης Μετοχόπουλος, Γιάννης Μετοχόπουλος ή
Ι. Μετοχόπουλος. Το σύστημα δεν καταλαβαίνει ότι είναι το ίδιο άτομο και
ανοίγει διαφορετικούς κωδικούς με αποτέλεσμα να πάρει μέρος, για παράδειγμα, ο
συγκεκριμένος επενδυτής τρεις φορές σε μια δημόσια εγγραφή. το Κεντρικό
Αποθετήριο Αξιών Α.Ε.,έχει αναπτύξει ειδικό σύστημα, το οποίο χρησιμοποιεί
κάποια κριτήρια. Αυτά διασταυρώνονται και μόλις εντοπιστούν πολλοί κωδικοί για
έναν επενδυτή, αυτομάτως δίνεται ένας κωδικός.

Ο «αέρας»

Υπάρχει, όμως, και ο «αέρας». Για παράδειγμα, αυτός «φυσάει» όταν κάποιος
επενδυτής αγοράζει και πουλάει μετοχές την ίδια μέρα, με ένα απλό τηλεφώνημα
στον χρηματιστή του και δίνοντάς του στο τέλος της ημέρας τη διαφορά από τα
κέρδη ή τις ζημίες, χωρίς να έχει δώσει δραχμή από την αρχή. Αναφερόμενος σε
αυτό ο κ. Θωμαδάκης επισημαίνει ότι «είναι φαινόμενο που παρατηρείται και σε
ξένα χρηματιστήρια. Μάλιστα, στις ΗΠΑ υπάρχουν και ειδικές εταιρείες που
κάνουν αυτή τη δουλειά, οι Intra Day Trader Firms. Οι πράξεις αυτές δεν είναι
αθέμιτες, εφόσον τηρούνται οι κανόνες». Ωστόσο, ο κ. Θωμαδάκης διευκρίνισε ότι
«παράνομες είναι σαφώς οι ανοιχτές πωλήσεις. Δηλαδή, να πουλάει πρώτα ο
επενδυτής μετοχές που δεν έχει και στη συνέχεια να αγοράζει».

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, σύμφωνα με την Ετήσια
Έκθεση, έλαβε το 1998 τα εξής διοικητικά μέτρα κατά εποπτευομένων φορέων και ιδιωτών:

* Ανακάλεσε την άδεια λειτουργίας μιας χρηματιστηριακής εταιρείας (ΑΧΕ).

* Επέβαλε πρόστιμο σε τρεις ΑΧΕ για παραβάσεις του Κώδικα Δεοντολογίας.

* Επέβαλε πρόστιμο σε μία ΑΧΕ για παράβαση της κανονιστικής απόφασης της
Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς «Όροι και Προϋποθέσεις Συνεργασίας ΑΧΕ με παραγωγούς».

* Επέβαλε χρηματικές ποινές σε επτά φυσικά πρόσωπα.

* Επέβαλε χρηματικές ποινές σε εννέα ΑΧΕ και σε δύο ΕΛΔΕ για παράνομες
μεθοδεύσεις, που οδήγησαν σε στρέβλωση της αγοράς και στη δημιουργία τεχνητής
εμπορευσιμότητας, και για χειραγώγηση τιμής μετοχών.

* Επέβαλε χρηματική ποινή σε πέντε ΑΕΔΑΚ για παράβαση της απόφασης της
Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς «Ονοματολογική Κατάταξη των Αμοιβαίων Κεφαλαίων».

* Επέβαλε χρηματική ποινή σε τέσσερις ΑΕΔΑΚ για παραβάσεις που αφορούσαν στην
ελλιπή προστασία των συμφερόντων των επενδυτών.

* Επέβαλε χρηματική ποινή σε οκτώ φυσικά πρόσωπα για παράλειψη γνωστοποίησης ή
εκπρόθεσμη γνωστοποίηση προς το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών (ΧΑΑ) της μεταβολής
του ποσοστού συμμετοχής τους ως βασικών μετόχων στο μετοχικό κεφάλαιο
εισηγμένων εταιρειών.

Καταγγελίες επενδυτών

Στο πλαίσιο του εποπτικού ρόλου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, το Διοικητικό
Συμβούλιο έχει συστήσει μία ομάδα από στελέχη, την Επιτροπή Καταγγελιών
Επενδυτών, η οποία εξετάζει καταγγελίες επενδυτών που αφορούν εποπτευόμενους
φορείς σχετικά με την τήρηση της ισχύουσας νομοθεσίας. Σε πολλές περιπτώσεις
τα ζητήματα που τίθενται διευθετούνται σε σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ σε
άλλες περιπτώσεις αποτελούν αφετηρία για τη διεξαγωγή έκτακτων ελέγχων στους
εποπτευόμενους φορείς και τη λήψη μέτρων, εφόσον αυτό κρίνεται αναγκαίο. Κατά
το 1998 διερευνήθηκαν 60 υποθέσεις.

Έλεγχος ανοιγμάτων

Ειδικότερα ως προς τις ΑΧΕ και τις λοιπές ΕΠΕΥ, σημαντικό σημείο αναφοράς για
την άσκηση προληπτικής εποπτείας αποτελεί η παρακολούθηση της κεφαλαιακής
επάρκειάς τους. Η παρακολούθηση γίνεται από το 1998 σε ηλεκτρονική μορφή με
βάση πρόγραμμα που εκπόνησε και συντηρεί για λογαριασμό της Επιτροπής
Κεφαλαιαγοράς η θυγατρική εταιρεία του ΧΑΑ Ανάπτυξη Συστημάτων και Υποστήριξης
Κεφαλαιαγοράς Α.Ε. (ΑΣΥΚ Α.Ε.). Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έχει τη δυνατότητα
μέσω του προγράμματος αυτού να παρακολουθεί έγκαιρα και συστηματικά την
κεφαλαιακή επάρκεια, τον συντελεστή φερεγγυότητας και τα μεγάλα χρηματοδοτικά
ανοίγματα των εταιρειών.