Η Ρουάντα πονάει ακόμη…

Στη Ρουάντα. Οι πληγές δεν έχουν κλείσει

Ο λόφος είναι γεμάτος βράχια και η πέτρινη φυλακή, χτισμένη σε μια πλαγιά του,
διαθέτει όλο και όλο έξι παράθυρα. Από τους διακόσιους είκοσι έναν
εγκλείστους, μόνον τέσσερις δεν κρατούνται για εγκλήματα που σχετίζονται με τη
γενοκτονία… εκείνη τη λύσσα που ξέσπασε πριν από ακριβώς πέντε χρόνια, όταν
η μία εθνική ομάδα Ρουαντανών προσπάθησε να εξοντώσει την άλλη.

Ένας από τους φυλακισμένους ονομάζεται Φελίξ Νταγιαμπάτζε. Είναι 20 ετών και
ομολόγησε ότι βίασε ένα κορίτσι από τη γειτονιά του. «Ομολόγησα, γιατί ήμουν
νέος όταν το έπραξα. Ομολόγησα, ώστε να μπορώ να ζητήσω συγχώρεση». Μερικά
μέτρα από εκεί η Σαλβιάνα Μουκαγκατάρε δεν μπορεί να ξεχάσει. Είναι το μόνο
μέλος από την οικογένειά της που επέζησε των σφαγών στο χωριό της, τον Απρίλιο
του 1994.

Το πρόσωπό της δείχνει κατακρεουργημένο. Μια τριγωνική ουλή εκτείνεται κάτω
από το δεξί μάτι της έως το αυτί της. Το δεξί της χέρι είναι ατροφικό και
φέρει έντονες σχισμές. «Συγχώρεση;», ρωτάει. «Όχι, δεν μπορώ».

Πέντε χρόνια ύστερα από το κακό που τους βρήκε, ο λαός της Ρουάντα συμμετέχει
πια ­ ο καθένας ξεχωριστά και όλοι μαζί ­ σε ένα δράμα αλλιώτικο… μετάνοιας,
συγχώρεσης και μερικές φορές περιφρόνησης.

Οι πληγές στις ψυχές, στο μυαλό και στα κορμιά είναι ακόμη νωπές, όμως οι
άνθρωποι προσπαθούν ξανά να φανταστούν τους εαυτούς τους παρέα με τους
γείτονές τους, προσπαθούν να ξεπεράσουν τον τρόμο που τους συντροφεύει. Και
αυτό είναι σημάδι αλλαγής. Μιας αλλαγής που γίνεται για καλό.

Και εκλογές

Χούτου και Τούτσι ζουν ξανά δίπλα δίπλα. Όπως έκαναν εδώ και αιώνες. Η Ρουάντα
στο μεγαλύτερο μέρος της είναι ειρηνική. Πριν από δύο εβδομάδες, η ελεγχόμενη
από τους Τούτσι κυβέρνηση διεξήγαγε εκλογές, τις πρώτες εδώ και πολλά χρόνια.

Ο Βέλαρς Ρουαγκασόρε, ένας 45χρονος αγρότης στην επαρχία Νιαρουμπούγιε, Τούτσι
ο ίδιος, δεν ψήφισε μονάχα μέλη της δικής του φυλής. Από τους οκτώ που είχε
δικαίωμα, επέλεξε τέσσερις Χούτου. Ήταν αυτοί που σκότωσαν τουλάχιστον μισό
εκατομμύριο Τούτσι και μετριοπαθείς Χούτου. «Η κυβέρνηση λέει να ζούμε μαζί
και να συμφιλιωθούμε», λέει. «Πρέπει να ξεχάσουμε».

Ελπίδα και απαισιοδοξία όμως παλεύουν για την κυριαρχία.

Πολλοί λένε ότι Χούτου και Τούτσι βρίσκονται ακόμη μακριά στις καρδιές τους.
Οι μεταξύ τους γάμοι, τόσο κοινό φαινόμενο κάποτε, είναι σήμερα σπάνιοι.
Εκατόν είκοσι πέντε χιλιάδες ύποπτοι για συμμετοχή στη γενοκτονία βρίσκονται
στη φυλακή και πεθαίνουν από AIDS ή φυματίωση.

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι αρκετοί δεν θα προλάβουν να δικαστούν και να
δημιουργηθεί έτσι ­ και στις δύο πλευρές ­ μια αίσθηση απονομής Δικαιοσύνης.

Είναι γεγονός ότι η τραγωδία, που ξεκίνησε με την κατάρριψη του αεροπλάνου τού
τότε Χούτου προέδρου Γιουβενάλ Χαμπιαριμάνα και τις οργανωμένες σφαγές των
Τούτσι, δεν έχει τελειώσει ακόμη.

Μεγάλη διαφθορά

Την ίδια ώρα η κυβέρνηση, έχοντας αποσπάσει την υποστήριξη ξένων δυνάμεων για
τη θέση της περί συμφιλίωσης των δύο πλευρών, αντιμετωπίζει κατηγορίες για
διαφθορά και ανισοκατανομή της περιουσίας και των θέσεων εργασίας.

Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του ο ισχυρός άνδρας της Ρουάντα και αντιπρόεδρος,
στρατηγός Πολ Καγκάμε παραδέχθηκε μερικές από τις χειρότερες επικρίσεις, ότι
δηλαδή οι στρατιώτες του (οδήγησε τον στρατό των εξόριστων Τούτσι στην
κατάληψη της εξουσίας το 1994) σκότωσαν απλούς πολίτες στη διάρκεια του αγώνα
τους κατά των Χούτου.

Όπως και να το δει κανείς, η Ρουάντα παραμένει μια χώρα τραυματισμένη. Είναι
φρικιαστικό, όσο και πραγματικό: απομεινάρια ανθρώπων βρίσκονται ακόμη σε
περιοχές όπου πραγματοποιήθηκαν σφαγές.

Όταν ο λόγος έρχεται στους υπευθύνους σχεδόν όλοι συμφωνούν, ανώτατοι
αξιωματικοί Τούτσι, αντιπολιτευόμενοι Χούτου και απλοί άνθρωποι: «Ήταν οι
Βέλγοι αποικιοκράτες που δίχασαν τη Ρουάντα, εισάγοντας ταυτότητες που
ξεχώριζαν τους Χούτου από τους Τούτσι με βάση τις δικές τους απόψεις για τις
φυλές. Προτίμησαν τους Τούτσι γιατί τους έβλεπαν ψηλότερους, με ωραία
χαρακτηριστικά. Οι Χούτου, αγρότες, ήταν κοντοί. Κατά την ανεξαρτησία το 1959,
οι Χούτου επαναστάτησαν εναντίον της μοναρχίας των Τούτσι με αποτέλεσμα να
σκοτωθούν εκατοντάδες χιλιάδες Τούτσι». Η συνέχεια θέλει «κακόβουλους ηγέτες
Χούτου να ενισχύουν τον διχασμό το 1994, εξαιτίας του φόβου ότι θα έχαναν την
εξουσία από τους αντάρτες του Καγκάμε…». «Για ό,τι συνέβη ευθύνονται οι
ηγέτες μας ­ λένε συνήθως. Εμείς πάντα μοιραζόμασταν τα πάντα». Σήμερα και οι
δύο πλευρές μιλούν για σφαγές. Οι λέξεις «Χούτου» και «Τούτσι» βγαίνουν
ψιθυριστά ή όταν κάποιος απολογείται. Θεωρητικά, όλοι οι Ρουαντανοί
υποστηρίζουν τη θεωρία της «συμφιλίωσης». Όταν όμως ανακαλούν το παρελθόν, οι
νεκροί γονείς, το παιδί, ο φυλακισμένος σύζυγος είναι εικόνες που βγάζουν
θυμό. Θυμό και οργή.