ΔΡΟΜΟΙ

… σε μια κοινωνία που διακατέχεται από την έμμονη ιδέα της απώλειας μνήμης.
Ο μεγάλος φόβος που έχει κυριέψει τους ανθρώπους είναι μήπως λησμονήσουν,
μήπως πάψουν να θυμούνται ονόματα, πρόσωπα, τόπους, στιγμές, συναισθήματα,
ιδέες ή ακόμη και πληροφορίες. Ωστόσο, στον σύγχρονο κόσμο, όπου βασιλεύουν οι
κάθε λογής πληροφορίες, ίσως ο άνθρωπος δεν θα έπρεπε να ανησυχεί τόσο πώς θα
μάθει και άλλες, όσο πώς θα απελευθερωθεί από αυτές που ήδη έχει, ακόμη και
χωρίς τη θέλησή του. Ίσως, η μεγάλη τέχνη του μέλλοντος να μην είναι η τέχνη
της μνήμης, αλλά της λήθης.

… η Λήθη ήταν μια θεότητα αχώριστη από τη Μνημοσύνη. Ένας από τους πιο
αξιόλογους γλωσσολόγους και φιλολόγους της εποχής μας, ο Χάραλντ Βάινριχ,
έγραψε ένα θαυμάσιο βιβλίο: «Τέχνη και κριτική της λήθης» (εκδ. Mulino). Ο
συγγραφέας ξεκινάει από μιαν απλή διαπίστωση. Κανένας δεν μπορεί να ξεφύγει
από τη λήθη. Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ένα πλάσμα που ξεχνάει. Γι’ αυτό
η ιστορία της λήθης είναι αναπόσπαστα δεμένη με τη μνήμη και έτσι αγκαλιάζει
ολόκληρο τον δυτικό πολιτισμό.

… απορρίπτει τη μνήμη και τις τεχνικές της. Ξέρει πως μέσα της δεν υπάρχει
χώρος για τον Λόγο. Ο ορθολογισμός και ο διαφωτισμός βρίσκονται σε πόλεμο με
τη μνήμη και τον πιστό της σύμμαχο, την προκατάληψη. Ο Αιμίλιός του δεν θέλησε
ποτέ να μάθει τίποτα από μνήμης, ούτε ένα μύθο. Για τον Βάινριχ, ο Νίτσε
πιστεύει πως η βάση για κάθε δράση είναι η λήθη. Ανατρέπει την ιστορία και
ξεγεννά τη μνήμη του μέλλοντος. Έρχεται όμως ο Φρόιντ και αμέσως η λήθη χάνει
κάθε αθωότητα: «Το ασυνείδητο είναι πάντα κάτι ξεχασμένο». Για τον Προυστ, η
λήθη είναι κάτι σαν «ακούσια μνήμη» ή τουλάχιστο μια μορφή της που ξεφεύγει
από τον έλεγχο της νόησης και της βούλησης και που μονάχα αυτή μπορεί να δώσει
γέννηση στην ποίηση.

… τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα, όσο η ιδέα της συγχώρησης μπερδεύεται με
αυτή της λήθης. Μπροστά στο Άουσβιτς, η λήθη μοιάζει αδύνατη. Ας πούμε, οι
«Νύχτες» του Ελί Βάιζελ είναι πλημμυρισμένες όχι τόσο από μνήμη όσο από
αδύνατη λήθη («Δεν θα ξεχάσω ποτέ»). Μνήμη και λήθη μοιάζουν πάντα στενά
δεμένες με την ιστορία. Το παράδοξο επιβιώνει στους αιώνες: απαίτηση της
μνήμης και αναγκαιότητα της λήθης. Σε κάθε γωνιά της ζωής του βρίσκει κανείς
πάντα χίλιους δυο λόγους για να θυμάται και άλλους τόσους για να ξεχνά. Στο
βιβλίο του, ο Βάινριχ καταλήγει σε ένα σοφό συμπέρασμα, σε ένα μήνυμα που
αναζητεί να συμβιβάσει τη μνήμη με τη λήθη, χωρίς αυτά τα δυο να αντιφάσκουν
μεταξύ τους. Είναι ποτέ δυνατόν; Ίσως, λέει ο συγγραφέας, αν ο άνθρωπος κάποτε
καταφέρει να θυσιάσει και στις δυο θεότητες μαζί: στη Λήθη και στη Μνημοσύνη.