ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η τύφλωση του Πίσωνα

Δεν χρειάζεται εξαντλητική ενημέρωση για να αντιληφθεί κανείς πως εκεί που
έφθασαν τα πράγματα στη Γιουγκοσλαβία και οι δύο εμπόλεμες πλευρές κατέχονται
πια από τα φαντάσματα που επέλεξαν οι ίδιες. Η μία τείνει ακατάσχετα να
επιβεβαιωθεί έναντι της άλλης, με τη νίκη ή την καταστροφή. Πρόκειται με άλλα
λόγια για μια κυριολεκτική «αερομαχία», αφού όλο και λιγοστεύουν τα «σημεία
εδάφους» (επαφής και διάγνωσης) όπου αμοιβαία ελέγχονται οι διάφοροι ισχυρισμοί.

Δεν υπάρχει έδαφος, παρά μόνο καπνός, αυτό το μελάνιασμα στον ορίζοντα που
μερικοί παλαιότεροι το θεωρούσαν πιο επικίνδυνο και από την έχθρα. Όταν
θολώνει η ατμόσφαιρα, έγραφε ο Μονταίνιος, πάντα το κακό μοιάζει γιγαντωμένο,
οι διαστάσεις του αντιπάλου εκεί πέρα φαίνονται μεγαλύτερες και πιο
απειλητικές. Από τη θέση στην οποία βρίσκονται ­ το ΝΑΤΟ στον αέρα, ο
Μιλόσεβιτς στα καταφύγια ­ οι εμπόλεμοι παθαίνουν την ίδια αρρώστια της
όρασης. Τον αντίπαλο τον «φαντάζονται» περισσότερο παρά τον βλέπουν. Και πάλι
έτσι θα αναγκαστεί η σκέψη πάνω στη σύρραξη αυτή να γυρίσει πίσω, σε εκείνα τα
πάθη που ποτέ δεν έσβησαν και ποτέ δεν δίδαξαν το παραμικρό, για τα οποία ο
Μονταίνιος θα διηγηθεί μελαγχολικές ιστορίες. Κάποτε, θα μας πει, ο
αξιωματικός του ρωμαϊκού στρατού Πίσων, καταδίκασε σε θάνατο έναν στρατιώτη
του επειδή τον θεώρησε υπεύθυνο που χάθηκε ένας σύντροφός του σε μια
επιχείρηση. Την ώρα που είχε στηθεί η κρεμάλα και ο δήμιος ήταν έτοιμος για
την εκτέλεση, φθάνει η είδηση πως ο εξαφανισμένος βρέθηκε. Χαρούμενοι όλοι
σπεύδουν στον στρατηγό. Όμως τι έκπληξη, όταν τον είδαν να κηρύσσει τρεις
ενόχους (επειδή βρήκε έναν αθώο). Σύμφωνα με τη νέα διαταγή του, θα
εκτελεστούν ο πρώτος στρατιώτης επειδή υπήρξε η αιτία που καταδικάστηκε ο
σύντροφός του. Ο δεύτερος στρατιώτης επειδή ήδη υπήρχε εναντίον του
καταδικαστική απόφαση και ο δήμιος επειδή καθυστέρησε να εκτελέσει τη θανατική ποινή.

Μέσα σ’ αυτή τη θανάσιμη σοφιστεία τι άλλο βλέπουμε εκτός από την ανάγκη τού
βίαιου πάθους να μη διαψευστεί, να μείνει αλώβητο απέναντι στην αλήθεια; Όπως
το ΝΑΤΟ δεν θέλει με τίποτα να τροποποιήσει την αρχική του πεποίθηση, έτσι και
ο Μιλόσεβιτς ­ μολονότι σε μειονεκτική θέση ­ αρνείται να δεχτεί πως με τη
στάση του παγιδεύεται περισσότερο και λιγότερο παγιδεύει. Σ’ αυτές τις
συνθήκες όπου και οι δύο μεριές γελοιοποιούν τραγικά τόσο τη λογική όσο και το
δίκαιο, το μόνο που μένει είναι ο Τρίτος. Και εδώ ερχόμαστε στο έργο που
αναλογεί στη χώρα μας.

Τι μπορεί να κάνει η μικρή Ελλάδα, ψιθυρίζουν πολλοί. Και άλλοι «καταγγέλλουν»
γενικώς πως δεν πράττει όσα αυτοί νομίζουν πως οφείλει να πράξει ­ σε ποιους
όμως καταγγέλλουν και στο όνομα τίνος; Αν αφήσουμε κατά μέρος το βαθιά
παιδιάστικο παιγνίδι με τις καταγγελίες, απομένει η διαπίστωση πως ναι: η
Ελλάδα είναι καταδικασμένη να ενεργήσει. Εννοώ να ενεργήσει σαν να ήταν δύναμη
μεγάλη, αντλώντας δύναμη από τη διπλή της ιδιότητα: να είναι χώρα ευρωπαϊκή
και βαλκανική ταυτόχρονα, με τρόπο όμως όχι πια αντιθετικό, αλλά συνθετικό
έστω και κατ’ ανάγκην. Για να μην υποστούμε ως μικρή χώρα τις επιλογές των
άλλων, οφείλουμε να δράσουμε ως χώρα που μεγεθύνεται με τη δική της την απόφαση.

Κανείς δεν κρατάει σήμερα ένα αναγνωρισμένο σκήπτρο καλής θελήσεως. Ούτε
κάποιο κράτος, ούτε κάποιος διεθνής οργανισμός. Συνεπώς, από την ίδια τη
στάχτη του κύρους των άλλων, η χώρα μας μπορεί να προβάλλει σχετικά αξιόπιστη.
Επειδή αυτή ακόμη και όταν είδε το κύρος της να μειώνεται σε ορισμένες
περιπτώσεις, δεν επιτέθηκε άγρια για να το αναπληρώσει. Δεν διανοήθηκε έφοδο
στα Σκόπια (παρά τη διένεξη γύρω από το όνομα), ούτε της άνοιξε η όρεξη για τη
Β. Ήπειρο. Ας προστεθεί στα πιστοποιητικά αυτά της διαλλακτικότητας και η
γενικά ανεκτική στάση της απέναντι στους αλλοδαπούς, μέχρι τώρα.

Τις στιγμές λοιπόν αυτές, όταν οι βόμβες αναλαμβάνουν να μιλήσουν για
λογαριασμό όλων, τα πιο πάνω προσόντα αυτής της χώρας που δεν δείχνει τα
δόντια της, είναι κιόλας αρκετά ώστε να μπορέσει να υπενθυμίσει σε όλους τι
σημαίνει διάλογος και τι διαπραγμάτευση. Θα μπορούσε να πει: ιδού τα ζητήματα
(αυτονομία του Κοσόβου, παρουσία εκεί ειρηνευτικής δύναμης), πάψτε να λέτε πως
ο αντίπαλος εξ ορισμού υπεκφεύγει. Μπροστά στον εύστροφο έως τυφλώσεως Πίσωνα,
ο μεσολαβητής πασχίζει για να ορίσει την κατάσταση από την αρχή, ξανά και ξανά.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών.