[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Στο Κραγκούγεβατς, πριν από 23 χρόνια, χιλιάδες νέοι είχαν βάλει ένα στόχο.
Ήθελαν να βελτιώσουν, να ομορφύνουν την εικόνα της πόλης η οποία έγινε
ολοκαύτωμα από τους ναζί στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Είχαν περάσει πολλά χρόνια από τότε που οι δυνάμεις του Χίτλερ εκτέλεσαν οκτώ
χιλιάδες πολίτες και τριακόσια παιδιά. Και το συγκρότημα της Zastava, το οποίο
είχαν καταστρέψει οι ναζί, είχε ξαναπάρει «τα πάνω του».

Οι νέοι λοιπόν αυτοί ­ ανάμεσά τους και πέντε Έλληνες ­ έβαζαν τα… δυνατά
τους. Δούλευαν το πρωί για να… αλλάξει ο ρους ακόμη και του ποταμού του
Κραγκούγεβατς… Και το απόγευμα μελετούσαν το πείραμα της «αυτοδιαχείρισης»
που προσπαθούσαν να εφαρμόσουν οι Γιουγκοσλάβοι για «να ξεπεράσουν προβλήματα
γραφειοκρατίας, τα οποία παρουσιάζονταν στο “σοσιαλιστικό στρατόπεδο”».

Υπήρχε ενθουσιασμός. Και το έργο προχώρησε. Όπως συνέβη και με όλα τα έργα στη
Γιουγκοσλαβία, πριν και μετά τον θάνατο του Τίτο. Η Γιουγκοσλαβία, πλέον του
’89, ήταν πολύ αναπτυγμένη σε σχέση με το ’76.

Πέρασαν κι άλλα χρόνια. Υπεγράφη ­ στις 17 Δεκεμβρίου του ’91 ­ η διάλυση της
Γιουγκοσλαβίας και το κακό άρχισε. Πόλεμος, εμφύλιος, εκατοντάδες χιλιάδες
πρόσφυγες, στα πρώτα χρόνια Σέρβοι και τώρα Αλβανόφωνοι του Κοσόβου.

Τη Μεγάλη Εβδομάδα το καταπράσινο Κραγκούγεβατς, εκατόν σαράντα χιλιόμετρα από
το Βελιγράδι, το βομβάρδισαν και κατέστρεψαν ένα μεγάλο κομμάτι της Zastava,
ενός εργοστασίου με 145 χρόνια ιστορία και 33.000 ­ συνολικά ­ εργαζόμενους.

Ταξίδεψα μετά τις καταστροφές, 23 χρόνια από το ’76… Πήγα και στο νοσοκομείο
να δω τους τραυματίες… Αλλά και αυτή η εικόνα, μέσα σε λίγα μόλις 24ωρα
άλλαξε. Ξαναχτύπησαν οι ΝΑΤΟϊκές δυνάμεις με πυραύλους τη Δευτέρα μετά το
Πάσχα ­ τα ξημερώματα ­ το Κραγκούγεβατς και αποτέλειωσαν το εργοστάσιο
αυτοκινήτων της Zastava.

Η φίλη Νταρίνκα Στογιάνοβιτς που μου τηλεφώνησε από το Κραγκούγεβατς ήταν
καταλυτική για το ρεπορτάζ. Οι βόμβες σε πρόλαβαν για ό,τι κι αν έγραψες.
Τίποτα, πλέον, δεν είναι όπως χθες…