Το Κοσσυφοπέδιο και η εθνική μας ασφάλεια

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία έχουν ήδη αποτελέσει
το αντικείμενο πολλών αναλύσεων, σχολιασμών και δηλώσεων. Αν και ­ όπως είναι
φυσικό ­ διατυπώνονται συγκρουόμενες εκτιμήσεις, υπάρχουν και συμπεράσματα τα
οποία συνάγονται περίπου ως κοινός τόπος.

Το πρώτο συμπέρασμα είναι η αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να παίξει
ουσιαστικό ρόλο, όπως θα έπρεπε. Η ανυπαρξία προσδιορισμένων κοινών ευρωπαϊκών
συμφερόντων είναι η βασική αιτία αυτής της αδυναμίας, πολύ βασικότερη ίσως της
ανυπαρξίας αξιόπιστού αμυντικού βραχίονα. Η αδυναμία αυτή δεν κοστίζει μόνον
σε κύρος. Κοστίζει και σε υπονόμευση της μόνης ουσιαστικά κοινής πολιτικής της
Ένωσης, δηλαδή της πορείας προς το κοινό νόμισμα. Αν η αδυναμία αυτή ήταν
προσωρινή και στην επερχόμενη νέα διακυβερνητική διάσκεψη προέκυπτε πρόοδος
στην πολιτική ασφάλειας της Ένωσης, τότε το πρόβλημα θα ήταν μικρότερο.
Φοβούμαι πως δεν είναι έτσι. Η γνώμη μου είναι ότι οι εγγενείς αντιθέσεις
ισχυρών κρατών-μελών δεν αφήνουν περιθώριο για την προώθηση κοινής ευρωπαϊκής
πολιτικής ασφάλειας. Αν είναι έτσι, τότε το πρόβλημα χρειάζεται διαφορετική
αντιμετώπιση. Και η διαφορετική αυτή αντιμετώπιση δεν είναι άλλη από την
πρόσκληση και άλλων χωρών εκτός Ένωσης, να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη ενός
ευρωπαϊκού δόγματος ασφάλειας. Σ’ αυτό τον διάλογο θεωρώ εύλογη τη συμμετοχή
και της Ρωσίας. Πιθανόν η πρόταση αυτή δεν θα γινόταν αποδεκτή, τουλάχιστον σε
πρώτη φάση. Αλλά η προοπτική της «ανοχύρωτης» ευρωπαϊκής οικονομίας η οποία θα
ανταγωνίζεται πόλους με πολλαπλάσια στρατιωτική και πολιτική ισχύ είναι
ελάχιστα πραγματιστική. Κανείς δεν παραχωρεί οικονομική εξουσία εφ’ όσον
μπορεί να το αποτρέψει. Και αν η οικοδόμηση του Ευρωπαϊκού Σπιτιού σχεδιάζεται
με σαθρά θεμέλια, θα αποδειχθεί σισύφειο έργο. Αυτό το θέμα πρέπει να θέσει η
Ελλάδα στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αν θέλει να τιμήσει το ρόλο της ως
ισότιμου εταίρου, αλλά και προκειμένου να προασπίσει τα συμφέροντά της. Σε
αντίθετη περίπτωση, οι πολύχρονες προσπάθειές μας για το κοινό νόμισμα
κινδυνεύουν να αποδειχθούν χωρίς αντικείμενο.

Η υπονόμευση

Το δεύτερο συμπέρασμα από το δράμα του Κοσσυφοπεδίου είναι το παράδοξο
φαινόμενο της διεξαγωγής στρατιωτικών επιχειρήσεων από μια συμμαχία ­ το ΝΑΤΟ
­ μέλη της οποίας, μεταξύ τους και η Ελλάδα, τάσσονται κατά της στρατιωτικής
δράσης και υποστηρίζουν πολιτική επίλυση του προβλήματος. Το φαινόμενο αυτό
δεν είναι απλώς παράδοξο. Αποτελεί πηγή σύγχυσης και τελικά υπονόμευσης της
ίδιας της συμμαχίας. Το πρόβλημα γίνεται ακόμα μεγαλύτερο αν συνυπολογίσουμε
την παράκαμψη των προϋποθέσεων νομιμότητας για την ανάληψη στρατιωτικής
δράσης, αλλά και τις αρνητικές συνέπειες στις σχέσεις ανάμεσα σε ιστορικούς
λαούς της περιοχής μας οι οποίοι θα είχαν κάθε λόγο να προωθούν αντί για
πολεμικές αναμετρήσεις μια πολιτική ειρήνης και φιλίας. Η μεγάλη στρατιωτική
ισχύς του ΝΑΤΟ δεν είναι λογικό να χρησιμοποιείται χωρίς σκοπούς, σαφείς σε
όλα τα μέλη του. Κάτι τέτοιο δεν εξασφαλίζεται όμως εφ’ όσον η συμμαχία δεν
έχει προσδιορίσει επακριβώς το νέο δόγμα της μετά την κατάρρευση της
Σοβιετικής Ένωσης. Το Κοσσυφοπέδιο αποδεικνύει, πέρα από κάθε αμφισβήτηση, ότι
όσο το κενό αυτό παραμένει, τα κράτη-μέλη της συμμαχίας ενδέχεται να
αντιμετωπίσουν καταστάσεις όχι απλώς τραγελαφικές αλλά και αυτόχρημα
επικίνδυνες. Η επερχόμενη σύνοδος κορυφής στην πρωτεύουσα των ΗΠΑ θα είναι μια
δοκιμασία ωριμότητας για όλους τους συμμάχους, αλλά και για τον κάθε ένα
ξεχωριστά. Σ’ αυτήν τη δοκιμασία η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να ανταποκριθεί
προβάλλοντας τις δικές της προτάσεις για το επείγον πράγματι θέμα της
αποσαφήνισης του νέου δόγματος του ΝΑΤΟ.

Οι ανοχές

Το ερώτημα το οποίο αισθάνομαι ότι πρέπει να απαντηθεί σε αυτό το σημείο είναι
το εάν η διατύπωση καινοτόμων προτάσεων εκ μέρους της χώρας μας είναι εντός
των ορίων ανοχής της Δύσης. Πιστεύω ­ και όχι αβασάνιστα ­ πως ναι. Πιστεύω
ακόμη ότι η διατύπωση ενός τέτοιου ερωτήματος πηγάζει από μια άλογη φοβία η
οποία μας αποστερεί από τη δημιουργικότητα η οποία οφείλει να χαρακτηρίζει
κάθε χώρα με αίσθημα αυτοσεβασμού. Το αποτέλεσμα όμως της διστακτικότητας και
της σιωπής είναι ακριβώς το αντίθετο από αυτό που φαντάζονται όσοι σκέπτονται
κατ’ αυτόν τον τρόπο. Η σιωπηρή συμπόρευση όχι μόνο δεν ενισχύει την ασφάλειά
μας, αλλά μας καθιστά μη υπολογίσιμους και ως εκ τούτου λιγότερο ασφαλείς. Ο
δρόμος προς μια ισχυρή Ελλάδα ασφαλώς προϋποθέτει σύνεση. Προϋποθέτει όμως
εξίσου και δημιουργική σκέψη για την αντιμετώπιση των ανοικτών θεμάτων
ασφάλειας της χώρας μας.

Ο Παντελής Οικονόμου είναι βουλευτής Αθηνών και μέλος της Κεντρικής
Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ.