ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Όλα τα θύματα είναι αθώα

Εκεί εσύ, με τους διανοούμενους. Έχει, λοιπόν, τόση σημασία η άποψή τους;
Έχει. Γιατί όταν διαφωνούν μαζί μας, είναι δύσκολο να τους χαρακτηρίσουμε
συλλήβδην «ξεφτίλες». Όπως τους αριστερούς, για παράδειγμα.

«Εν μέσω αυτής της παράλογης καταστροφής, θα μπορούσε κανείς να παραχωρήσει στον εαυτό του την πολυτέλεια της σκέψης;» (του Αλτάν, από τη «Στάμπα»)

Η Σούζαν Σόνταγκ τού τη φύλαγε του Χάντκε από το 1995, όταν η ίδια ανέβαζε στα
καταφύγια του Σαράγεβο το «Περιμένοντας τον Γκοντό» κι εκείνος περιόδευε στη
Σερβία και κατήγγελλε τους Γερμανούς, τους Κροάτες, τους Σλοβένους, τη Δύση
και τον διεθνή Τύπο για αντισερβική προπαγάνδα. Την εκδίκησή της την πήρε την
περασμένη εβδομάδα, όταν με δηλώσεις της στο αυστριακό περιοδικό «Format»
συνέκρινε τον Αυστριακό συγγραφέα (και Σέρβο ιππότη πλέον) με τον Σελίν και
εκφράστηκε ειρωνικά για την παρατήρησή του ότι στη Σερβία είχε συναντήσει μόνο
καλούς ανθρώπους. «Και στη ναζιστική Γερμανία, οι άνθρωποι καλοί ήταν», έγραψε
η Αμερικανίδα συγγραφέας, «αλλά αυτό δεν απαλλάσσει τον Χίτλερ από τις ευθύνες του».

Η «Ελ Παΐς» πήρε τη σκυτάλη και ζήτησε από μια σειρά διανοουμένων τη
γενικότερη γνώμη τους γι’ αυτόν τον πόλεμο. Έχει δίκιο η Σόνταγκ, λέει ο
Ισπανός συγγραφέας Χουάν Γκοϋτισόλο που έζησε μαζί της την πολιορκία του
Σαράγεβο. Όσο δεν παραπέμπονται στο Διεθνές Δικαστήριο ο Αρκάν, ο Σέσελι, ο
Μλάντιτς και ο Κάρατζιτς, λύση δεν μπορεί να υπάρξει. Για τον συμπατριώτη του
Χόρχε Σεμπρούν, αυτός δεν είναι πόλεμος εναντίον ενός ναζί ή ενός φασίστα,
αλλά εναντίον ενός εθνικοκομμουνιστή, κι αυτό απαιτεί μια νέα θεώρηση της
κατάστασης. «Τέρας χωρίς καρδιά, στερούμενο ηθικής συνείδησης» χαρακτηρίζει
τον Μιλόσεβιτς και ο Ισραηλινός νομπελίστας Ελί Βάιζελ, αποκαλώντας τον πόλεμο
δίκαιο και αναπόφευκτο.

Διαφορετική άποψη έχει ο Ζοζέ Σαραμάγκου. Το δίλημμα «ή με τον Μιλόσεβιτς ή με
το ΝΑΤΟ» είναι εσφαλμένο, τονίζει ο Πορτογάλος νομπελίστας. Κατασκευάστηκε
ένας ψεύτικος πόλεμος όπου δεν υπάρχει αντίπαλος, δεν είναι η Ρωσία, δεν είναι
η Κίνα: ο Άλλος δεν υπάρχει. Για «προκατασκευασμένη σύγκρουση» μιλά και ο
γνωστός μας Ισπανός συγγραφέας Μανουέλ Βάσκες Μονταλμπάν, μια σύγκρουση όπου
μοιάζει να μας προτείνεται μόνο μια ηθική έξοδος: ότι πρέπει να παραβιάσουμε
τα ανθρώπινα δικαιώματα για να γίνουν σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα των
Κοσοβάρων. Πόνος, σύγχυση και δυστυχία: αυτά είναι τα αισθήματα που κυριεύουν
τον Αμερικανό συγγραφέας Πωλ Ώστερ, ο οποίος ομολογεί ότι δεν ξέρει πώς θα
μπορούσε να δοθεί τέλος στην παράνοια του Μιλόσεβιτς. Ο αντιαμερικανισμός που
αναπτύσσεται τελευταία στην Ευρώπη δεν δικαιολογείται, κατά τη γνώμη του,
γιατί η χώρα του δεν έχει τίποτα να κερδίσει απ’ αυτόν τον πόλεμο ούτε πολλά
να θέσει υπό τον έλεγχό της ­ τα κίνητρά της είναι καθαρά. Μια βαλκανική
διάσκεψη που θα αναγνωρίζει το δικαίωμα των λαών στην αυτοδιάθεση ζητεί ο
Γάλλος καθηγητής Πιερ Μπουρντιέ, ενώ ο Ισπανός συγγραφέας Μανουέλ Βιθέντ
υπενθυμίζει μια γενική αρχή: «Όλα τα θύματα είναι αθώα. Κι αυτοί που υποφέρουν
έχουν πάντα δίκιο».