ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο δίπλα κόσμος

Περισσότερο ίσως και από την ίδια τη φρίκη του πολέμου, ιδίως έτσι που μας
σερβίρεται, τρομακτική είναι η διαφορά στον τρόπο που αντιμετωπίζει τα
γεγονότα της τελευταίας εβδομάδας σχεδόν ομόφωνη η ελληνική κοινή γνώμη σε
σχέση με τον θεωρητικά σύμμαχο και πολιτισμικά συγγενή «δυτικό κόσμο».

Αρκεί να διαβάσει κανείς τον ξένο Τύπο ή να περιδιαβεί (ζαπάρει, σε καλά
ελληνικά) τις ξένες τηλεοπτικές ειδήσεις για να αντιληφθεί ότι εκεί γίνεται
λόγος για έναν διαφορετικό πόλεμο. Και δεν μιλώ για τον λαϊκίστικο Τύπο
επιπέδου βρετανικών τραπεζοφυλλάδων (ταμπλόιντς, σε ακόμα καλύτερα ελληνικά) ή
για την «ενημέρωση» σε εντεταλμένη αποστολή, τύπου CNN, αλλά για εφημερίδες ή
ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς, που παραδοσιακά τιμούν το δημοσιογραφικό
λειτούργημα. Η αίσθηση που αποκομίζει κανείς είναι για μια αντιπαράθεση του
καλού με το κακό, του πολιτισμού με την τυραννία, για ένα σκοπό που
δικαιολογούσε το μέσο που χρησιμοποιείται και που διαθέτει αναμφισβήτητη
δημοκρατική νομιμοποίηση. Παρουσιάζονται βέβαια, με σχεδόν κλινικό τρόπο, τα
«ρίσκα» της επιχείρησης, οι ταλαντεύσεις της διεθνούς κοινής γνώμης, καθώς και
οι αντιδράσεις των βομβαρδιζόμενων κατοίκων. Η έμφαση όμως, ακόμα και τώρα,
δίνεται στη σκληρότητα του επίσημου σερβικού κράτους (για παράδειγμα μέσα από
την πρόβλεψη ότι θα ενταθεί η καταπίεση των αντιφρονούντων στο καθεστώς ή με
την πρόταξη ως βασικής είδησης των αντιποίνων κατά των κατοίκων του
Κοσσυφοπεδίου), η δε στάση κρατών όπως η χώρα μας ή η Ρωσία αντιμετωπίζεται
είτε ως απλώς διασπαστική είτε και ως υποκινούμενη από ιδιοτελή κίνητρα.

Δεν υποστηρίζω ότι οι κοινωνίες των δυτικών χωρών συμμερίζονται απολύτως αυτή
τη μανιχαϊστική οπτική, ούτε ότι η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα που η πλειοψηφική
τάση ­ κομμάτων και λαού ­ είναι τόσο αντίθετη, ούτε καν ότι το δράμα του
πολέμου δικαιολογεί ανιστόρητες κορόνες του τύπου «Κλίντον, ο νέος Χίτλερ» (αν
μη τι άλλο, ο Χίτλερ ποτέ δεν ισχυρίσθηκε ότι ήθελε κάποιους να σώσει). Το
ερώτημα όμως είναι ακριβώς αυτό: Πώς μπορεί να ξεπερνά ένας ολόκληρος κόσμος,
που δικαίως υπερηφανεύεται για τα πολιτισμικά και δημοκρατικά του επιτεύγματα,
ότι ειδικά στο τέλος του εικοστού αιώνα (που η ιστορία του φαίνεται τελικά ότι
δεν δίδαξε σε κανέναν τίποτα) και ειδικά στην καρδιά της Ευρώπης (απ’ όπου
πάντα ξεκινούσαν τα δεινά αλλά και οι ελπίδες του πλανήτη) κανείς άνθρωπος,
κράτος, διεθνής οργανισμός ή ιδέα δεν έχει το ηθικό, νομικό αλλά και πρακτικό
δικαίωμα να επιβάλλει διά της βίας τη «σωτηρία» σε καμία ανεξάρτητη οντότητα
(ιδίως όταν προηγουμένως ο ίδιος ο σωτήρας συνέβαλε στη δημιουργία και
γιγάντωση του αρχικού προβλήματος); Πώς μπορεί, με δυο λόγια, ο δυτικός
κόσμος, να μιλά για δίκαιο πόλεμο, ξεπερνώντας τη θεμελιώδη απαξία της ίδιας
της λέξης ­ και έννοιας ­ «πόλεμος»;

Δεν νομίζω ότι αρκεί ως εξήγηση για το λογικό και ηθικό αυτό άλμα η
«αντικειμενικότερη» (υπονοείται: σε σχέση με τη δική μας) γνώση της ιστορίας
και των αιτίων της διένεξης γύρω από το Κόσοβο (πάνω στην οποία πράγματι ο
Μιλόσεβιτς έχτισε την καριέρα του ως πολιτικού και ως δικτάτορα) ούτε ο
«εξωτισμός» της Γιουγκοσλαβίας (στα μάτια ιδίως των Αμερικανών, για τους
οποίους δεν βρίσκεται κοντύτερα από το Ιράκ). Όπως δεν χωρά και η ελληνική
στάση στο απλουστευτικό σχήμα «συναισθηματισμός – θρησκεία – γειτονία». Τα
ψυχολογικής υφής αλλά πολιτικών συνεπειών αίτια είναι, πιστεύω, βαθύτερα: η
μονοκρατορία του αμερικανικού τρόπου ζωής και, κυρίως, σκέψης έχει αναγάγει,
σε όλες τις προηγμένες χώρες, ασυναίσθητα και με τήρηση των τύπων ίσως, τη
δύναμη σε ανώτερη αξία από τον ανθρωπισμό. Η δύναμη ενδιαφέρεται για το
αποτέλεσμα και αδιαφορεί για το μέσο. Η «μικρή» Ελλάδα αποδεικνύεται, για μια
φορά, πιο δυνατή, γιατί πιο κοντά στην ουσία της πολιτικής, που αυτή δίδαξε
στον κόσμο: στο κέντρο της δράσης υπάρχει ο άνθρωπος και τίποτα δεν
δικαιολογεί να μετατρέψουμε τον άνθρωπο σε στόχο βομβών, σε αριθμό
«προσδοκώμενων» απωλειών, σε σκηνικό ασκήσεων επιβολής. Ευτυχώς υπάρχει ακόμα
μια γραμμή που η ψυχή μας δεν δέχεται να ξεπεράσει.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.