ΠΡΟΣΩΠΑ Ειρηνιστής μέχρις εσχάτων

Οι ΝΑΤΟϊκές επιθέσεις κατά της Γιουγκοσλαβίας βρήκαν τον Μτσισλάβ Ροστροπόβιτς
στην Ιταλία, όπου γιόρτασε και τα 72α γενέθλιά του.

Μτσισλάβ Ροστροπόβιτς. «Βλέπω σπίτια να καίγονται, πυραύλους να εκρήγνυνται και αισθάνομαι φρίκη»

Ο μεγάλος Ρώσος βιολοντσελίστας και διευθυντής ορχήστρας βρίσκεται αυτό τον
καιρό στην Ιταλία. Δίνει συναυλίες στο Τορίνο, το Μιλάνο, το Κάλιαρι, με έργα
των Σαιν-Σανς, Τσαϊκόφσκυ και Σοστακόβιτς· μετά θα πάει στο Σικάγο όπου σε
τρεις εβδομάδες θα δώσει δέκα συναυλίες αφιερωμένες στον Σοστακόβιτς: «Θα
είναι ένας φόρος τιμής στον συνθέτη», εξηγεί στη «Λα Στάμπα» ο μουσικός, ο
οποίος ήταν φίλος του Σοστακόβιτς, όπως και του Προκόφιεφ και του Σολζενίτσυν,
των άλλων μεγάλων συγχρόνων του. Αυτόπτης μάρτυρας των μεγάλων γεγονότων της
εποχής μας, ο Ροστροπόβιτς έσπευσε το 1989 στο Βερολίνο για να παίξει το
βιολοντσέλο του κάτω από το Τείχος που γκρεμιζόταν ή στον Λευκό Οίκο της
Μόσχας, το 1991, για να υπερασπισθεί τη νεαρή ρωσική δημοκρατία από τους
πραξικοπηματίες. Την περασμένη Παρασκευή γιόρτασε τα 72 χρόνια του παρέα με
φίλους του στο Τορίνο. Αλλά ο πόλεμος τούς χάλασε τη γιορτή: «Δεν καταλαβαίνω
ούτε λέξη ιταλικά», εξηγεί, «αλλά αρκεί να κοιτάξει κανείς τις φωτογραφίες
στις εφημερίδες, τις εικόνες στην τηλεόραση: βλέπω σπίτια να καίγονται,
πυραύλους να εκρήγνυνται και αισθάνομαι φρίκη. Η τελευταία σκηνή της όπερας
“Μαζέπα” του Τσαϊκόφσκυ είναι ένα τοπίο μετά τη μάχη, μ’ έναν νεκρό νέο στην
αγκαλιά ενός κοριτσιού που έχει τρελαθεί από τη φρίκη που αντικρύζει. Για μένα
είναι ένα μήνυμα εναντίον του πολέμου».

Ο Ροστροπόβιτς δηλώνει ειρηνιστής μέχρις εσχάτων. «Οι πόλεμοι καταλήγουν πάντα
σε καταστροφή για όλους», τονίζει. Όντας όμως Ρώσος, δεν είναι άραγε φυσικό να
αισθάνεται κοντά στους αδελφούς Σέρβους; «Αισθάνομαι κοντά σε κάθε ανθρώπινο
πλάσμα», διαμαρτύρεται ο μεγάλος μουσικός. «Είτε είναι Σέρβοι, μαύροι ή
Εβραίοι, είναι το ίδιο. Για μένα υπάρχουν μόνο δύο φυλές και δύο τάξεις, οι
καλοί και οι κακοί». Τελευταία, άλλωστε, οι σχέσεις του Ροστροπόβιτς με τη
Ρωσία χάλασαν και δέχτηκε επικρίσεις από το ρωσικό Τύπο. Μήπως, άραγε, γι’αυτό
αποστασιοποιείται τώρα από την εθνική καταγωγή του; Ο μουσικός το αρνείται,
ωστόσο, υπογραμμίζει πως «στη Μόσχα η ατμόσφαιρα είναι κακή, κυρίως για την
τέχνη. Εφημερίδες και τηλεοπτικά κανάλια κάνουν πόλεμο. Αυτά της Αριστεράς
επιτίθενται στους μεταρρυθμιστές, εκείνα της Δεξιάς είναι εναντίον των
κομμουνιστών». Και δεν θέλει, λέει, να ζήσει και να δουλεύει πια στην πατρίδα
του, «από την οποία λείπει ακόμη μια πραγματικά δημοκρατική κουλτούρα».