ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Άνανδροι και ασφαλείς

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Το Βιετνάμ. Οι διανοούμενοι κάνουν συγκρίσεις και
παίρνουν θέση.

Σπέρνοντας βόμβες. Οι Αμερικανοί εποικίζουν την Ευρώπη (του Σεργκέι, από τη «Μοντ»)

Ο Γκίντερ Γκρας δεν έχει αμφιβολία: οι βομβαρδισμοί εναντίον της Σερβίας είναι
δικαιολογημένοι. Οι ωμότητες των Σέρβων εναντίον της αλβανικής μειονότητας
τούς καθιστούσαν αναγκαίους. «Ήταν καιρός να γίνει η επίθεση, ας ελπίσουμε
μόνο να μην είναι πολύ αργά. Οι Ευρωπαίοι δεν είναι σε θέση να κάνουν τίποτα
για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, χωρίς τη βοήθεια των
Αμερικανών», λέει ο συγγραφέας του «Τενεκεδένιου ταμπούρλου». Οι συγκρίσεις με
τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν του αρέσουν. Αλλά η Ιστορία τον διδάσκει ότι αν το
1938 η Δύση δεν είχε ανεχθεί τον διαμελισμό της Τσεχοσλοβακίας και είχε
βομβαρδίσει τον Χίτλερ, η ναζιστική Γερμανία θα είχε ηττηθεί.

Πολύ επιφυλακτικότερος, και ασφαλώς πολύ σοφότερος, ο Νορμπέρτο Μπόμπιο κάνει
σε συνέντευξή του στη «Στάμπα» μερικές απλές παρατηρήσεις. Οι Αμερικανοί, είτε
λόγω της δικής τους πολιτικής είτε λόγω αντικειμενικών συνθηκών, βρίσκονται
στην ευτυχή θέση να μπορούν να βομβαρδίζουν τους άλλους χωρίς να
βομβαρδίζονται οι ίδιοι. Και δεν υπάρχει, βέβαια, τίποτα πιο άνανδρο από το να
κτυπάς έναν αντίπαλο που δεν είναι σε θέση να απαντήσει στα κτυπήματα: τα
σερβικά αεροπλάνα δεν μπορούν να διασχίσουν τον ωκεανό για να πλήξουν τις
Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό εξηγεί την αίσθηση ασφαλείας που χαρακτηρίζει τους
Αμερικανούς και τους δισταγμούς, αντίθετα, των χωρών που είναι εκτεθειμένες
στα αντίποινα και την επέκταση των συγκρούσεων.

Η δεύτερη παρατήρηση του Ιταλού καθηγητή αφορά τον χαρακτήρα της στρατιωτικής
δράσης. Ένας πόλεμος μπορεί να δικαιολογηθεί με δύο τρόπους: τη νομιμότητα και
την αποτελεσματικότητα. Έχουμε πολέμους δίκαιους αλλά αναποτελεσματικούς, όπως
έχουμε πολέμους άδικους αλλά αποτελεσματικούς. Ο πρώτος χαρακτηρισμός είναι
υποκειμενικός, ο δεύτερος κρίνεται από τα αποτελέσματα. Θα αποδειχθεί
αποτελεσματική η στρατηγική των Αμερικανών, που έχει στόχο την εξουδετέρωση
του Μιλόσεβιτς; Ο Μπόμπιο δεν το γνωρίζει. Και φοβάται ότι δεν το γνωρίζουν
ούτε οι Αμερικανοί. Που φαίνεται ότι δεν διδάχθηκαν τίποτα από το Βιετνάμ.

Ο φιλόσοφος επιμένει: αυτό που έχει αποφασιστική σημασία δεν είναι αν δικαίως
εξαπολύθηκε αυτός ο πόλεμος εναντίον ενός τυράννου, αλλά αν θα πετύχει τον
βασικό του στόχο (κάτι που δεν έγινε στο Ιράκ). Ο σκοπός, δηλαδή, αγιάζει τα
μέσα; Μπορούμε να δικαιολογήσουμε από το αποτέλεσμά της ακόμη και τη βόμβα τής
Χιροσίμα; «Αυτό ακριβώς συνέβη. Λυπάμαι που το λέω, αλλά επειδή η ατομική
βόμβα πέτυχε τον στόχο της, δηλαδή τον τερματισμό του πολέμου, έγινε αποδεκτή
από μεγάλο μέρος της παγκόσμιας κοινής γνώμης. Αν ο πόλεμος είχε συνεχιστεί,
οι 200.000 νεκροί της Χιροσίμα θα είχαν πολλαπλασιαστεί. Πολλοί έχουν
υποστηρίξει βέβαια ότι ο πόλεμος θα είχε πιθανώς τελειώσει έτσι κι αλλιώς,
αλλά η Ιστορία δεν γράφεται με υποθέσεις. Δεν κρίνουμε τις προθέσεις,
αξιολογούμε τα γεγονότα».