Δεν ξοδεύουν οι Ευρωπαίοι

Η κατανάλωση ωφελεί σοβαρά την οικονομία. Πώς μπορείς, όμως, να πείσεις τους
εργαζομένους να ξοδέψουν περισσότερο; Υπάρχει μία εύκολη συνταγή: μειώνεις τα
επιτόκια προκαλώντας καταναλωτικό «πυρετό». Όταν μιλάμε, όμως, για τους
κατοίκους της Ευρωλάνδης, η λύση δεν είναι, ίσως, τόσο απλή

Το εμπορικό κέντρο Μπλουγουότερ, κοντά στο κέντρο του Λονδίνου, είναι το μεγαλύτερο της Ευρώπης. Έχει σχεδιαστεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να ωθεί τους επισκέπτες του στην πραγματοποίηση αγορών

Στη Βρετανία, η περικοπή των επιτοκίων μπορεί πράγματι να απογειώσει την
κατανάλωση. Εκεί, οι καταναλωτές ενθαρρύνονται με διάφορους τρόπους, όπως με
τα μεγάλα μνημεία του καταναλωτισμού: δεν είναι τυχαίο, που το μεγαλύτερο
εμπορικό κέντρο της Ευρώπης ­ το Μπλουγουότερ ­ βρίσκεται στη Βρετανία. Είναι
ειδικά σχεδιασμένο, ώστε ο επισκέπτης του να νιώθει «ένοχος» στην περίπτωση
που δεν βάλει το χέρι στην τσέπη. Επιπλέον, τα εμπορικά καταστήματα στη
Βρετανία είναι ανοιχτά περισσότερες ώρες, σε σχέση μ’ αυτά της ηπειρωτικής
Ευρώπης. Η συνταγή της μείωσης των επιτοκίων δεν πετυχαίνει πάντα, ειδικά όταν
μιλάμε για την Ευρωλάνδη. Μερικές ευρωπαϊκές χώρες παρουσιάζουν εντυπωσιακή
οικονομική ανάπτυξη: οι οικονομίες της Ολλανδίας, της Δανίας και Ιρλανδίας
αναπτύσσονται ταχύτατα, στηριζόμενες στην αύξηση της κατανάλωσης. Οι
οικονομίες της Γερμανίας και της Ιταλίας, ωστόσο, κινούνται με ρυθμούς
χελώνας. Και αυτό, δεν είναι τυχαίο. Η κατανάλωση στην ηπειρωτική Ευρώπη
παραμένει στάσιμη. Αντίθετα, αυξάνεται συνεχώς η ανησυχία για το ενδεχόμενο να
προσβληθεί η καρδιά της Ευρώπης από την ιαπωνική γρίπη: οι συνεχείς μειώσεις
των επιτοκίων και οι δημοσιονομικές «ενέσεις» της ιαπωνικής κυβέρνησης δεν
μπόρεσαν, μέχρι τώρα, να δώσουν το φιλί της ζωής στην οικονομία. Ο λόγος,
όμως, για τον οποίο δεν ξοδεύουν οι Ευρωπαίοι καταναλωτές, αποτελεί ένα
μυστήριο. Από τη μια, νιώθουν σίγουροι για το μέλλον της οικονομίας τους, αλλά
από την άλλη δεν βάζουν το χέρι λίγο πιο βαθιά στην τσέπη. Αξιοσημείωτο είναι
και το γεγονός ότι η αυτοπεποίθηση των καταναλωτών είναι πολύ υψηλότερη από
εκείνη της επιχειρηματικής κοινότητας. Αντιμετωπίζοντας τη ζώνη ευρώ σαν μια
ενιαία οντότητα, βλέπουμε ότι οι καταναλωτές σπάνια ήταν στο παρελθόν πιο
σίγουροι για τις οικονομικές προοπτικές τους. Οι επιχειρήσεις, αντίθετα,
βυθίζονται στην ανασφάλεια.

Η εξήγηση

Οι αιτίες γι’ αυτή την απόκλιση μπορεί να είναι πολλές. Κατ’ αρχήν, η
αυτοπεποίθηση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έχει μειωθεί, επειδή οι κυβερνήσεις
στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία δεν εμπνέουν εμπιστοσύνη. Ο διαβόητος
αντίπαλος των επιχειρήσεων, ο «κόκκινος» Όσκαρ Λαφοντέν, οδηγήθηκε εκτός
γερμανικής κυβέρνησης και αυτό αποτελεί μία καλή αρχή. Ωστόσο, η εμπιστοσύνη
της γερμανικής επιχειρηματικής κοινότητας προς τους πολιτικούς της χώρας έχει
δεχθεί ένα σοβαρό πλήγμα. Παρόμοιος σκεπτικισμός, πιθανότατα, υπάρχει και στις
επιχειρηματικές κοινότητες της Ιταλίας και της Γαλλίας. Ωστόσο, οι λόγοι που
οι επιχειρηματίες έχουν χάσει μεγάλο μέρος της σιγουριάς τους δεν είναι μόνον
πολιτικοί. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις γνωρίζουν ότι αντιμετωπίζουν πλέον έναν
καινούργιο ­ πιο ανταγωνιστικό ­ κόσμο. Ιδίως τώρα, που το ευρώ κάνει διάφανες
τις διαφορές στις τιμές των προϊόντων. Το κύμα εξαγορών και συγχωνεύσεων είναι
το πρώτο βήμα για την ενδυνάμωση των επιχειρήσεων. Είναι, ωστόσο, αρκετά
νωρίς, για να αρχίσουν να νιώθουν ότι απειλούνται από τη νέα κατάσταση. Είναι,
όμως, ακόμη πιο νωρίς για να αρχίσουν να διακρίνουν τα οφέλη των συγχωνεύσεων.
Αν μέχρι τώρα το ευρώ έχει συνεισφέρει σε κάτι, είναι στη μείωση της
εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων στις δυνάμεις τους. Τέλος, η αυτοπεποίθηση των
ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έχει συμπιεσθεί και από τη μείωση της ζήτησης από τον
­ μέχρι τώρα ­ καλύτερο πελάτη τους, το Ηνωμένο Βασίλειο.

Γιατί δεν ξοδεύουν;

Όσο εύκολη είναι η εξήγηση για τη μειωμένη αυτοπεποίθηση των ευρωπαϊκών
επιχειρήσεων, τόσο δυσκολο είναι να εξηγηθεί γιατί οι καταναλωτές της Γηραιάς
Ηπείρου είναι μεν αισιόδοξοι, αλλά δεν ξοδεύουν. Δύο είναι οι πιθανές
εξηγήσεις. Η πρώτη ­ όχι και τόσο καλή ­ είναι ότι οι αριθμοί της στατιστικής
δεν είναι τόσο αξιόπιστοι. Για παράδειγμα, οι καταναλωτικές δαπάνες με μετρητά
μπορεί να αυξάνονται. Έτσι, ενώ η αυτοπεποίθηση των καταναλωτών βρίσκεται
ψηλά, η αύξηση της φορολογίας, για να εκπληρωθούν τα κριτήρια του Μάαστριχτ,
τους οδήγησε στο να καταναλώνουν με τέτοιον τρόπο, ώστε να μειώνεται η
φορολόγησή τους. Η δεύτερη εξήγηση αφορά το φαινόμενο του αποπληθωρισμού. Ο
πληθωρισμός πλησιάζει το μηδέν, αλλάζοντας την οικονομική συμπεριφορά των
καταναλωτών. Οι τελευταίοι νιώθουν μεγαλύτερη σιγουριά, αφού πιστεύουν ότι τα
προϊόντα μπορεί την επόμενη χρονιά να είναι φθηνότερα. Και τελικά, δεν αγοράζουν.

Οι λύσεις

Τα όπλα που μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα οικονομικά επιτελεία των ευρωπαϊκών
κυβερνήσεων για να τονώσουν την εσωτερική ζήτηση, είναι περιορισμένα. Δεν
μπορούν να χαλαρώσουν τη δημοσιονομική πολιτική, αφού κάτι τέτοιο θα τις
οδηγήσει μακριά από τους στόχους του Μάαστριχτ ­ για την εκπλήρωση των οποίων
χρησιμοποίησαν αρκετή λογιστική φαντασία, αν όχι αλχημεία. Η νομισματική
πολιτική δεν βρίσκεται πλέον στα χέρια τους, αφού με την καθιέρωση του ευρώ
πέρασε στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Ακόμη και να την είχαν, όμως, τα
επιτόκια βρίσκονται ήδη στο 3% και μία περαιτέρω μείωσή τους δεν θα είχε
σημαντικά αποτελέσματα. Το μόνο όπλο που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι
ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, είναι η διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Κατά κάποιον τρόπο,
Ευρωλάνδη και Ιαπωνία βρίσκονται στην ίδια κατάσταση: η νομισματική και η
δημοσιονομική πολιτική δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την τόνωση της ζήτησης.