Ένας υπολογιστής μιλάει ελληνικά

«ESOPOS» είναι το όνομα ενός ηλεκτρονικού προγράμματος (λογισμικού), που
έχει την ικανότητα να διαβάζει με φυσική ανθρώπινη φωνή κείμενα γραμμένα στην
ελληνική γλώσσα. Το όνομα του προγράμματος θυμίζει τον Αίσωπο του 6ου αι. π.Χ.
και τους διάσημους μύθους του.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΡΑΦΕΙΟ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ

Ο «ESOPOS». Με την καθοδήγηση του καθηγητή τους Γ. Σεργιάδη (καθιστός) οι τρεις φοιτητές (εδώ διακρίνεται ο ένας εξ αυτών, ο Άγγ. Μπλέτσας) πέτυχαν το «θαύμα»

Μπορεί, όμως, ένα μηχάνημα να μιλά με ανθρώπινη φωνή στην ελληνική γλώσσα;

Το «φαινόμενο» είναι ήδη γνωστό. Είχαμε πρόσφατα την ευκαιρία να θαυμάσουμε τη
δυνατότητα του διάσημου αστροφυσικού S. Hawking να δίνει διαλέξεις (παρά το
ότι αδυνατεί να μιλήσει ο ίδιος λόγω σοβαρού κινητικού-εκφραστικού
προβλήματος) μέσω του αντίστοιχου ηλεκτρονικού προγράμματος στα αγγλικά.

Η «φωνή» μιλάει τώρα και ελληνικά και μάλιστα όχι σαν ρομπότ αλλά πολύ πιο
κοντά στο ανθρώπινο ηχόχρωμα που παράγουν οι ταλαντώσεις των φωνητικών χορδών.

Το «θαύμα» επιτεύχθηκε στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης έπειτα από εργασία
τεσσάρων ετών από τρεις νέους ανθρώπους στο πλαίσιο της διπλωματικής τους
εργασίας υπό την επίβλεψη του καθηγητή τους.

Ο ESOPOS (Experimental Study on Prosody of Speech – Πειραματική μελέτη της
προσωδίας του λόγου) δέχεται ως είσοδο κείμενο ελληνικής γλώσσας και το
μετατρέπει σε ανδρική φωνή.

Πώς έγινε;

«Είναι απλό» λέει με αφοπλιστικό τρόπο ο νεαρός μεταπτυχιακός φοιτητής κ.
Άγγελος Μπλέτσας ­ βασικό στέλεχος της ερευνητικής ομάδας που εργάστηκε επί
τέσσερα χρόνια για την ολοκλήρωση του συστήματος.

Σε πρώτο στάδιο ηχογραφήθηκε η φωνή νεαρού άνδρα (του φοιτητή Άγγελου
Γιαμαλή), ενώ διάβασε περί τις 1.000 προεπιλεγμένες λέξεις. Συνολικά
εκφωνήθηκαν περί τα 560 δίφωνα ­ αριθμός που κρίθηκε απαραίτητος για τη
σύνθεση όλων των ελληνικών λέξεων.

Ακολούθησε η ομαδοποίηση και ο συμβολισμός των φωνημάτων της ελληνικής γλώσσας
και φυσικά της γραμματικής και τέλος η μεταγραφή του γραπτού λόγου σε
φωνηματικά σύμβολα.

Τελευταίο στάδιο είναι η μελέτη της προσωδίας (διάρκεια, ένταση, βασική
συχνότητα) έτσι ώστε να επιτευχθεί φυσική ομιλία ­ το πλέον δύσκολο κομμάτι
της υλοποίησης. Το σύστημα «διαβάζει» τους τόνους, τα κόμματα, τις τελείες και
πράττει κατ’ εντολή τους (διακόπτει τον λόγο, τον «χρωματίζει» ηχητικά).

Στόχος της ερευνητικής ομάδας είναι η ενσωμάτωση ακόμη περισσότερων κανόνων
προσωδίας ώστε η φωνή να γίνει όσο το δυνατόν πιο φυσική.

Σε επόμενο στάδιο θα επιχειρηθεί η συστηματοποίηση και γυναικείας φωνής.

«Σκοπός του προγράμματος είναι να βοηθήσει ανθρώπους με προβλήματα όρασης,
ακοής, ομιλίας και με κινητικά προβλήματα αλλά και όλους εμάς που θα μπορούμε
πλέον να ακούμε ένα κείμενο αντί να το διαβάζουμε από την οθόνη του
προγραμματισμού», λέει στα «ΝΕΑ» ο αναπληρωτής καθηγητής του τομέα
Τηλεπικοινωνιών του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Ηλεκτρονικών
Υπολογιστών του ΑΠΘ κ. Γιώργος Σεργιάδης, που προΐστατο της ομάδας εργασίας.

Στην «επίδειξη» που μας έγινε, ο «Αίσωπος» διάβασε με ανδρική φωνή στίχους
του… Σολωμού τους οποίους είχαν αποθηκεύσει οι επιστήμονες στον υπολογιστή.

«Και η αίσθηση που δίνει στον άνθρωπο η ανάγνωση; Η αφή, η όσφρηση, η όραση
του τυπωμένου χαρτιού, το είδος του χαρτιού, το ξεφύλλισμα του βιβλίου; Η
έννοια του scripta manent ­ verba volent (τα γραπτά μένουν, τα λόγια πετούν…).

«Ο άνθρωπος γεννήθηκε ν’ ακούει. Είναι επινόηση του ανθρώπου η γραφή και η
ανάγνωση. Οι λέξεις εξάλλου είναι συνδυασμός έννοιας και ακουστικής εικόνας»,
λέει επικαλούμενος την επιστήμη της Γλωσσολογίας ο καθηγητής της Νεοελληνικής
του ΑΠΘ κ. Χρήστος Τσολάκης που συμμετείχε ως συνεργάτης στην υλοποίηση του προγράμματος.