Πού θα χωρέσει ο ωκεανός της γνώσης;

Ο Τομ Μαν είναι ο αεικίνητος κύριος της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου που, όταν
τον ρωτάς για το θέμα που ψάχνεις, ανεβαίνει τη γυριστή σκάλα και επιστρέφει
σε λίγο με το τέλειο βιβλίο και με το δάχτυλο στη σελίδα που πρέπει. Αλλά
τούτο τον καιρό ο κ. Μαν χαρακτηρίζεται μ’ ένα οξύμωρο: οργισμένος
βιβλιοθηκάριος. Είναι θυμωμένος εξαιτίας της πρότασης να ταξινομηθούν τα
βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης όχι αναλόγως του θέματός τους, αλλά αναλόγως
του μεγέθους τους. Με ένα τέτοιο σύστημα, λέει ο κ. Μαν, μόνο κατά τύχη θα
μπορεί κανείς να βρει το βιβλίο που ψάχνει.

Τζέιμς Μπίλινγκτον. Ο βιβλιοθηκάριος του Κογκρέσου με μια σπάνια ρωσική έκδοση της Αποκάλυψης του Ιωάννη

Αυτό που συμβαίνει όμως υπερβαίνει κατά πολύ έναν καβγά για το πώς θα μπουν τα
βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης. Η διαμαρτυρία του Τομ Μαν δεν είναι παρά μια
πνοή ανέμου σε μια επερχόμενη καταιγίδα ­ τον τυφώνα της πληροφορίας.

Αλαμπουρνέζικα

Οργανισμοί και πρόσωπα έχουν να αντιμετωπίσουν έναν κατακλυσμό από βιβλία,
εφημερίδες, κασέτες, νομικά αρχεία, ντοκουμέντα, ηλεκτρονικά ταχυδρομεία και
ανεπεξέργαστα στοιχεία. Όλο αυτό το υλικό υποτίθεται ότι αποθηκεύεται και
διαφυλάσσεται. Το πρόβλημα επιδεινώνει το γεγονός ότι η πληροφορία
αποσυντίθεται. Τα βιβλία κιτρινίζουν. Οι κασέτες σβήνουν. Και η τελευταία
κρίση αφορά την ψηφιακή συντήρηση. Ο δυαδικός κώδικας που βγαίνει από καλώδια
ανά τον κόσμο κινδυνεύει να μετατραπεί σε… αλαμπουρνέζικα καθώς διάφορα
προγράμματα των υπολογιστών περιπίπτουν σε αχρησία.

Τα Εθνικά Αρχεία

Στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ, το προσωπικό προσπαθεί να συντηρήσει ηλεκτρονικά
δεδομένα από τις κυβερνήσεις Ρήγκαν και Μπους.

Αλλά το σύστημα ηλεκτρονικών υπολογιστών που χρησιμοποιούσε ο Λευκός Οίκος στη
δεκαετία του ’80 και στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’90 είναι ήδη τόσο
ξεπερασμένο που ο πωλητής του δεν το επισκευάζει πλέον. Το πρόβλημα μοιάζει
λίγο με εκείνο του Ιού της Χιλιετίας. Αν κρίνει κανείς από τη δυνατότητα
συντήρησής του, ένα ηλεκτρονικό έγγραφο θα μπορούσε να είχε γραφεί με νερό
πάνω σε χαρτοπετσέτα.

Η Εποχή της Πληροφόρησης, προειδοποιούν οι ειδικοί, μπορεί να γίνει ένα κενό
σημείο στην ανθρώπινη ιστορία.

Ωκεανός

Καθημερινά ο Τζέιμς Μπίλινγκτον, ο βιβλιοθηκάριος του Κογκρέσου, ανησυχεί για
θέματα όπως η ταξινόμηση των βιβλίων στα ράφια και η διαφύλαξη των
ηλεκτρονικών δεδομένων, αλλά και για ευρύτερα φιλοσοφικά ζητήματα, όπως:
Είμαστε πράγματι σοφότεροι μ’ όλες αυτές τις πληροφορίες; Το 1472 η βιβλιοθήκη
του Κουίνς Κόλετζ στο Κέμπριτζ της Αγγλίας είχε 199 βιβλία. Στην ακμή της
Αναγέννησης υπήρχαν άνθρωποι που μπορούσαν να ισχυριστούν πειστικά ότι είχαν
διαβάσει όλα τα σημαντικά βιβλία που γράφτηκαν ποτέ. Σήμερα ουδείς μπορεί να
τα διαβάσει όλα. Η λέξη γνώση είναι ένας απέραντος ωκεανός. Το καλύτερο που
μπορείς να κάνεις είναι να πηγαίνεις πού και πού για ένα κολύμπι.

Περισσότερα από 50.000 βιβλία εκδίδονται κάθε χρόνο μόνο στην Αμερική. Ο
αριθμός των εφημερίδων που εκδίδονται σε όλο τον κόσμο υπολογίζεται σε
400.000. Σύντομα κάθε σπίτι θα έχει πρόσβαση σε εκατοντάδες τηλεοπτικά
κανάλια. Το Ίντερνετ έχει τώρα εκατομμύρια διευθύνσεις. «Είναι σημαντικό ότι
την αποκαλούμε Εποχή της Πληροφορίας», λέει ο κ. Μπίλινγκτον. «Δεν μιλάμε για
Εποχή της Γνώσης».

Χωρίς μνήμη

Ο κ. Μπίλινγκτον προσυπογράφει τη διατύπωση: ανεπεξέργαστα δεδομένα μπορούν να
μετατραπούν σε πληροφορία, η οποία στη συνέχεια, μέσω μεγάλης προστιθέμενης
προσπάθειας και αξίας, μπορεί να αναβιβασθεί στο επίπεδο της γνώσης, η οποία
είναι το θεμέλιο της σοφίας. Αλλά αυτή είναι η εποχή της υπερφόρτωσης
δεδομένων. «Η κοινωνία μας είναι βασικά κίνηση χωρίς μνήμη», λέει ο κ.
Μπίλινγκτον. «Κι αυτός είναι ένας από τους κλινικούς ορισμούς της παραφροσύνης».

Το Διαδίκτυο

Όπως ο Τομ Μαν, έτσι και ο κ. Μπίλινγκτον είναι ένας άνθρωπος του βιβλίου που
ζει στην ηλεκτρονική εποχή. Ωστόσο, μολονότι ο κ. Μαν και πολλοί άλλοι
βιβλιοθηκάριοι φρικιούν στην ιδέα ότι τα βιβλία θα μπαίνουν στα ράφια κατά
μέγεθος, ο κ. Μπίλινγκτον δεν μοιάζει να ενοχλείται από την πρόταση. Πιστεύει
ότι η βιβλιοθήκη πρέπει να εξελιχθεί. Ο κ. Μπίλινγκτον έχει το όραμα μιας
βιβλιοθήκης χωρίς τοίχους, ενός «ενεργού καταλύτη του πολιτισμού» μάλλον, όπως
το έθεσε κάποτε, παρά ενός «παθητικού μαυσωλείου» παλαιών βιβλίων.

Το σημείο εισόδου είναι το Ίντερνετ. Η βιβλιοθήκη έχει βάλει στο Διαδίκτυο
πολλούς από τους ανεκτίμητους χάρτες και έγγραφά της. Μια επιχείρηση με την
επωνυμία Πρόγραμμα Γουτεμβέργιος έχει στόχο να βάλει «ον-λάιν» ως το 2001
10.000 κείμενα από τα εκατομμύρια που υπάρχουν στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου. Ο
Τομ Μαν ωστόσο δεν είναι διόλου αισιόδοξος για την προσπάθεια. Τα ηλεκτρονικά
κείμενα, επισημαίνει, ποτέ δεν θα μπορέσουν να προφτάσουν τα έντυπα: η
βιβλιοθήκη δέχεται 10.000 βιβλία κάθε δύο εβδομάδες.