Το αόριστο «μήλον της Έριδος» Εκκλησίας και Πολιτείας

«Μήλον της Έριδος» μεταξύ Εκκλησίας και Πολιτείας για μια ακόμη φορά η
περιουσία. Όμως τόσο η Εκκλησία όσο και η Πολιτεία δεν γνωρίζουν για πόσες και
ποιες εκτάσεις πρόκειται, αφού μέχρι σήμερα δεν έχει καταστεί δυνατόν να γίνει καταμέτρηση.

Σύμφωνα με πρόχειρους υπολογισμούς, η μοναστηριακή περιουσία ανέρχεται σε
περίπου 1.300.000 στρέμματα αγροτολιβαδικών και δασικών εκτάσεων σε όλη την
χώρα εκτός από τις περιοχές που υπάγονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Από
αυτά τα περίπου 400.000 στρέμματα μπορούν να ρευστοποιηθούν, ενώ τα υπόλοιπα
θεωρούνται διατηρητέα και η εκποίησή τους μπορεί να γίνει μόνο μετά την
απόφαση των ηγουμενοσυμβουλίων.

Δώδεκα χρόνια μετά το νομοσχέδιο Τρίτση, ο Αρχιεπίσκοπος επανέρχεται στο θέμα.
Πρόσφατα με επιστολή προς τον υπουργό Παιδείας ζητεί να επανεξετασθούν οι
χαρακτηρισμοί ως δάσους εκτάσεων στην Αττική και σε όλη την Ελλάδα, ώστε να
αξιοποιηθούν από την Εκκλησία.

Σήμερα σε ό,τι αφορά τις μοναστηριακές εκτάσεις επικρατεί χάος. Στο υπουργείο
Παιδείας δεν υπάρχουν στοιχεία. Το ίδιο συμβαίνει και στο Γεωργίας, όπως
επίσης και στο ΥΠΕΧΩΔΕ. Το χάος είναι ακόμη μεγαλύτερο στις κατά τόπους
μητροπόλεις και τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ιεράς Συνόδου όπου κανείς δεν
γνωρίζει ποια, πόση και πού είναι η εκκλησιαστική περιουσία. «Είναι δύσκολη η
καταγραφή της. Πολλές έχουν καταπατηθεί, σχεδόν όλες δεν έχουν καταμετρηθεί
επίσημα. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου κατ’ αποκοπήν υπολογίζουμε τα στρέμματα.
Υπάρχουν και αυτές τις οποίες αμφισβητεί το Δημόσιο και τις χαρακτηρίζει
διακατεχόμενες. Ο καθένας κατανοεί ότι είναι πολύ δύσκολο να υπολογιστεί η
περιουσία και πολύ περισσότερο η αξία της», είπε στα «ΝΕΑ» μητροπολίτης, ο
οποίος είναι της άποψης ότι κάποια στιγμή πρέπει να ξεκαθαρίσει η υπόθεση.

Το 1979, σύμφωνα με πρόχειρους υπολογισμούς, η αξία της περιουσίας έφτανε κατ’
άλλους τα 200 δισεκατομμύρια δραχμές ενώ κατ’ άλλους πλησίαζε τα 500 δισεκατομμύρια.

Όπως έλεγε ιεράρχης, τα ποσά αυτά είναι αυθαίρετα και δεν ανταποκρίνονται
στην πραγματικότητα. Η Εκκλησία έχει δώσει αρκετά από τα κτήματα που είχε στην
κατοχή της και το 1922 αλλά και το 1952.

Ήδη, η Σύνοδος έχει συγκροτήσει επιτροπή με πρόεδρο τον Μητροπολίτη Καβάλας κ.
Προκόπιο προκειμένου να εξετάσει από την αρχή το θέμα. Ο Αρχιεπίσκοπος κ.
Χριστόδουλος είχε συναντηθεί λίγο μετά την εκλογή του με τον τότε υπουργό
Γεωργίας κ. Στέφανο Τζουμάκα, ενώ ήδη στα χέρια του νέου υπουργού υπάρχει ο
σχετικός φάκελος.

Επίσης ο κ. Χριστόδουλος είχε συνάντηση και με τον υπουργό ΠΕΧΩΔΕ κ. Λαλιώτη
όπου αποφασίστηκε η συνεργασία της Εκκλησίας για το Εθνικό Κτηματολόγιο.

Ο Αρχιεπίσκοπος ήδη έχει ζητήσει τον αποχαρακτηρισμό δασικών εκτάσεων, ενώ
έχει εκφράσει την επιθυμία να δώσει γεωργικές εκτάσεις σε νέους αγρότες.

Η πρώτη μεγάλη κόντρα Εκκλησίας – Κράτους αρχίζει το 1921 με αφορμή την
απαλλοτρίωση εκκλησιαστικών κτημάτων. Η Ιερά Σύνοδος διαμαρτύρεται. Ένα χρόνο
αργότερα, η κυβέρνηση μπροστά στο πρόβλημα διαλύει τη Σύνοδο.

Το 1926, η κυβέρνηση προχωρεί σε αναγκαστικές απαλλοτριώσεις για την
αποκατάσταση προσφύγων.

Τεσσέρα χρόνια αργότερα αρχίζει η ρευστοποίηση περιουσίας, ενώ ιδρύεται ο
Οργανισμός Διοικήσεως Εκκλησιαστικής Περιουσίας.

Το 1952, η τότε κυβέρνηση προχωρεί στις απαλλοτριώσεις εκατοντάδων χιλιάδων
στρεμμάτων της εκκλησιαστικής περιουσίας δίνοντας για ανταλλάγματα αστικά
ακίνητα. Είναι η τελευταία φορά που η Εκκλησία παραχωρεί εκτάσεις.

Την περίοδο 1987-1988, με αφορμή το νομοσχέδιο Τρίτση, ξεσπά πόλεμος μεταξύ
Πολιτείας και Εκκλησίας ο οποίος διαρκεί 12 μήνες. Τελικά, το νομοσχέδιο δεν
εφαρμόζεται. Ακολουθούν προσφυγές πολλών μητροπόλεων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο,
όπου δικαιώνονται…

Τουλάχιστον 100 χρόνια διαρκεί η κόντρα Εκκλησίας και κράτους με αφορμή την
περιουσία. Εκατό χρόνια χωρίς ακόμη το καθεστώς ιδιοκτησίας να έχει
ξεκαθαρίσει, παρά τα δεκάδες νομοσχέδια που έχουν ψηφιστεί και τα οποία στο
σύνολό τους έχουν καταστεί στην πορεία ανενεργά. Όπως δεν έχει ξεκαθαρίσει
πόσες, επιτέλους, είναι οι εκτάσεις, ποιες έχουν τίτλους και ποιες όχι.

Σήμερα κάθε μητρόπολη, κάθε μοναστήρι, κάθε ναός έχουν τη δική τους περιουσία
χωρίς, σε πολλές περιπτώσεις, να υπάρχουν τίτλοι ιδιοκτησίας. Από τις αρχές
του αιώνα και μέχρι σήμερα η πολιτεία προσπάθησε σε περιόδους μεγάλης κρίσης
να ρυθμίσει το θέμα.

Η πρώτη ουσιαστική προσπάθεια έγινε το 1920, προκειμένου να γίνουν
απαλλοτριώσεις, ώστε να αποκατασταθούν οι ακτήμονες και οι πρόσφυγες.

Η δεύτερη προσπάθεια και η πλέον ουσιαστική έγινε το 1952, πάλι για τον ίδιο
λόγο. Τότε, στη σχετική σύμβαση μεταξύ Εκκλησίας και Δημοσίου αναφέρεται ότι η
«Εκκλησία της Ελλάδος παραχωρεί επ’ ανταλλάγματι έκτασιν ίσην προς τα 4/5 του
συνόλου καλλιεργούμενων και καλλιεργήσιμων αγρών».

Τότε όντως παραχωρήθηκαν δεκάδες χιλιάδες στρέμματα, αφού βεβαίως κάθε
μητρόπολη ως αντάλλαγμα έπαιρνε διάφορα αστικά ακίνητα.

Επειδή όμως δεν υπήρχαν συγκεκριμένα στοιχεία, τότε προέκυψαν διαφορές. Όπως
εκτιμά το υπουργείο Γεωργίας, από το 1952 η Εκκλησία οφείλει στο κράτος
152.000 στρέμματα χαρακτηρισμένα ως βοσκοτόπους και 75.000 στρέμματα αγρών.

Και αυτό γιατί πολλές μονές παραχωρούσαν εκτάσεις αυξάνοντας των αριθμό
στρεμμάτων είτε επίτηδες είτε γιατί δεν είχαν ακριβή στοιχεία.

Το 1987, όταν υπουργός Παιδείας ήταν ο Αντώνης Τρίτσης, γίνεται ακόμη μια
προσπάθεια να κλείσει οριστικά το θέμα της περιουσίας. Σύμφωνα με τον Νόμο
1700, όλες οι εκτάσεις περνούν στο Ελληνικό Δημόσιο, εκτός αυτών για τις
οποίες υπάρχουν νόμιμοι τίτλοι ιδιοκτησίας.

Και ενώ αποφασίζεται να συγκροτηθούν επιτροπές κατά περιοχή, ώστε να εξετάσουν
το θέμα.

Πολλές μονές υπογράφουν τη σχετική σύμβαση, χωρίς όμως να προχωρήσει η
υπόθεση. Όμως πολλοί μητροπολίτες, μεταξύ των οποίων και ο σημερινός
Αρχιεπίσκοπος κ. Χριστόδουλος, προσφεύγουν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, από το
οποίο δικαιώνονται. Από τότε έχει σταματήσει κάθε διαδικασία.