Ελβετία: νομισματικό δίλημμα

Ενδεχόμενη ισχυροποίηση του φράγκου θα σημάνει επιβράδυνση των εξαγωγών και
προβλήματα στην ανάπτυξη της ελβετικής οικονομίας

Οι Ελβετοί, οι οποίοι πρόσφατα αντιμετώπισαν μια σφοδρή κριτική για τον ρόλο
τους ως έθνος κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής στην Ευρώπη,
προβληματίζονται σχετικά με το αν θα πρέπει να εγκαταλείψουν την ουδετερότητά
τους τώρα που η Ευρώπη γύρω τους ενοποιείται.

Βέβαια, κανένας δεν πιστεύει ότι θα «προδώσουν», τουλάχιστον σύντομα, το
δημοφιλές παγκοσμίως φράγκο τους για τα… μάτια του ευρώ. Ωστόσο, το θέμα
έχει διχάσει τον ελβετικό λαό, τα πολιτικά κόμματα ακόμη περισσότερο και ένας
οξύς δημόσιος διάλογος έχει ξεσπάσει. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η απόφαση για
το ζήτημα δεν θα είναι εύκολη.

Οι τραπεζίτες, πάντως, προβληματίζονται περισσότερο με τη «φούσκα» των
χρηματιστηρίων ή την οικονομική κρίση στη Βραζιλία και λιγότερο με το ποιο
νόμισμα θα χρησιμοποιούν.

Όμως κανείς από αυτούς δεν εμπόδισε μεγάλες εταιρείες, με ισχυρούς δεσμούς στο
εξωτερικό, να προσεγγίσουν το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. «Για μας, το ευρώ είναι
μια πραγματικότητα, ένα καινούργιο και βολικό νόμισμα», λέει ο Fritz Fahrni,
διευθύνων σύμβουλος της Sulzer AG, ενός βιομηχανικού ομίλου με ετήσιο κύκλο
εργασιών τεσσάρων δισεκατομμυρίων δολαρίων, ο οποίος κατασκευάζει τα πάντα:
από μηχανές κλωστοϋφαντουργίας μέχρι βηματοδότες. Ο Fahrni προβλέπει ότι μέσα
στα επόμενα πέντε χρόνια το ευρώ θα εκτοπίσει το ελβετικό φράγκο ως επίσημο
νόμισμα της εταιρείας του.

Στην Ελβετία, η αποδοχή τού ευρώ ξεκίνησε από τις τράπεζες. Αν δεν το έπαιρναν
στα σοβαρά, κινδύνευαν να χάσουν τους ξένους πελάτες τους. «Μερικές από τις
τράπεζες με τις οποίες συνεργαζόμαστε, κυρίως στη Γαλλία και στη Γερμανία, δεν
ήταν καλά προετοιμασμένες», είπε ο Klaus Wellershoff, οικονομολόγος της UBS,
της μεγαλύτερης ελβετικής τράπεζας.

Δύο νομίσματα στην ίδια χώρα

Η ισχύς του φράγκου αποτελεί, για πολλούς, το βασικό συστατικό της ελβετικής
ευημερίας. Και αυτή η άποψη εξασθενεί κάθε επιχείρημα για απόσυρσή του και
υιοθέτηση του ευρώ. Ακόμη και έτσι, όμως, υπάρχουν λόγοι για τον ελβετικό
ενθουσιασμό σε σχέση με το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Η Ελβετία, μία χώρα επτά
εκατομμυρίων κατοίκων, είναι περικυκλωμένη από τέσσερα κράτη που έχουν
ενταχθεί στη ζώνη ευρώ (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Αυστρία) και
πραγματοποιεί το 70% του εξωτερικού εμπορίου της με τις 15 χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το αποτέλεσμα είναι η ταχεία μετεξέλιξη της Ελβετίας σε χώρα δύο νομισμάτων:
οι βιομήχανοι είναι έτοιμοι να κλείσουν συμφωνίες σε ευρώ, τα ξενοδοχεία
δέχονται πληρωμές σε ευρώ και μεγάλες αλυσίδες λιανικών πωλήσεων ρυθμίζουν τις
ταμειακές μηχανές τους για πωλήσεις με χρήση και των δύο νομισμάτων.

Η επίσημη, πάντως, υιοθέτηση του ευρώ θα καθυστερήσει πολύ. Ίσως, παρά πολύ. Ο
Rudolf Baer, διευθύνων σύμβουλος της Bank Julius Baer, εκτιμά ότι θα
προηγηθούν οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, που θα ενταχθούν στην Ε.Ε. με την
επικείμενη διεύρυνσή της: «Η Ελβετία, της οποίας οι ψηφοφόροι απέρριψαν την
ένταξη στην Ε.Ε. με δημοψήφισμα το 1992, δεν έχει κάποια ρεαλιστική πιθανότητα
να ενταχθεί στην Ε.Ε. πριν από το 2010».

Φόβοι για ενίσχυση του φράγκου

Στο μεταξύ υπάρχει μεγάλη ανησυχία για ενδεχόμενη ισχυροποίηση του νομίσματος
της χώρας, εξαιτίας της εξασθένισης του ευρώ. Σε αυτήν την περίπτωση, οι
ελβετικές εξαγωγές θα επιβραδυνθούν σημαντικά δημιουργώντας προβλήματα και
στην ανάπτυξη της ελβετικής οικονομίας.

Πάντως, ορισμένες μεγάλες εταιρείες κλείνουν ήδη δουλειές σε ευρώ. Παράδειγμα
ο βιομηχανικός κολοσσός ΑΒΒ, που είναι έτοιμος να στέλνει λογαριασμούς και να
εξοφλεί τους προμηθευτές του σε ευρώ. Οι υπεύθυνοι της ΑΒΒ υποστηρίζουν ότι με
το να χρησιμοποιούν λιγότερα νομίσματα στις συμφωνίες που κλείνουν, μειώνουν
το λειτουργικό κόστος. Επίσης, με τη χρήση του ευρώ μειώνεται και το κόστος
κάλυψης έναντι του συναλλαγματικού κινδύνου που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις.

Αγκαλιάζοντας, όμως, το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα αναλαμβάνουν έναν άλλο
κίνδυνο. Αν το ευρώ εξασθενίσει έναντι του ελβετικού φράγκου, οι εταιρείες που
το χρησιμοποιούν θα γράψουν ζημιές. Ήδη, υπάρχει έντονος προβληματισμός για τη
σταθερότητα της ισοτιμίας φράγκου-ευρώ, όπως άλλωστε υποστηρίζει και ο
οικονομολόγος της κεντρικής τράπεζας της Ελβετίας Georg Rich. Και προσθέτει:
«Αν και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το φράγκο έπαιξε σημαντικό ρόλο ως
αποθεματικό νόμισμα, όπως το δολάριο ή το γιεν, η αντικατάσταση των κυριοτέρων
ευρωπαϊκών νομισμάτων, όπως το μάρκο, από το ευρώ μπορεί να μας δημιουργήσει
προβλήματα. Πολλοί ιδιώτες επενδυτές είναι πιθανόν να στραφούν προς το φράγκο,
αναζητώντας συναλλαγματική διασπορά στα χαρτοφυλάκιά τους».

Οι αγορές ομολόγων, κατακερματισμένες στο παρελθόν λόγω της πληθώρας εθνικών
νομισμάτων, ενοποιήθηκαν με την έλευση του ευρώ. Οι αναλυτές θα πρέπει να
μάθουν να διαχειρίζονται τον κίνδυνο που συνοδεύει τα ομολόγα κάθε χώρας του
ευρώ, περίπου με τον ίδιο τρόπο που διαχειρίζονται τον κίνδυνο για τα ομόλογα
διαφορετικών πολιτειών των ΗΠΑ.

Τα επενδυτικά κεφάλαια συμβούλευαν τους πελάτες τους να τοποθετούνται
ταυτόχρονα σε διαφορετικά νομίσματα, όπως τα γαλλικά φράγκα και τα γερμανικά
μάρκα, για λόγους διασποράς στη διάρθρωση του χαρτοφυλακίου τους. Σήμερα, αυτά
τα χαρτοφυλάκια έχουν μόνο ένα νόμισμα. Το ευρώ. Στο παρελθόν, οι επιλογές
τοποθετήσεων στο Χρηματιστήριο γίνονταν με κριτήρια εθνικότητας των μετοχών.
Με την πάροδο του χρόνου οι επιλογές θα γίνονται όλο και περισσότερο με
κλαδικά κριτήρια.

Κατά συνέπεια, η διαχειριστική ικανότητα και όχι η τοποθεσία, θα δώσει στην
Ελβετία ένα συγκριτικό πλεονέκτημα. Και όπως τονίζει ένας χρηματιστής, «σε
πέντε ή δέκα χρόνια ο πελάτης δεν θα ξέρει σε πιο dealing room εκτελείται η
εντολή του. Και δεν νομίζω ότι θα τον ενδιαφέρει…».

Πόσο κοστίζει η ένταξη;

Η πρόσφατη συζήτηση γύρω από τον ρόλο της Ελβετίας στα χρόνια των ναζί ίσως
φέρει πολλούς Ελβετούς πιο κοντά στην Ευρώπη. Ωστόσο, το μεγάλο ερώτημα που
παραμένει για πολλούς είναι τι θα κοστίσει στους Ελβετούς ενδεχόμενη ένταξη
της χώρας στην Ε.Ε. Η Ελβετία, ένα από τα πλουσιότερα έθνη της Ευρώπης, θα
αναγκαστεί να συνεισφέρει πολλά στον κοινοτικό προϋπολογισμό, σημειώνει ο
Fredmund Malik, καθηγητής Οικονομίας στο St. Gallen. Ακόμη και αν δεν συμβεί
αυτό, οι Ελβετοί είναι περίεργοι τι θα γίνει με τα επιτόκια, τα οποία σε
ενδεχόμενη ένταξη στη ζώνη ευρώ πρέπει να ανεβούν, για να ευθυγραμμιστούν με
τα ευρωπαϊκά. Όσοι έχουν πάρει στεγαστικά δάνεια, για παράδειγμα, μπορεί να
δουν τα επιτόκια των δανείων τους να διπλασιάζονται.

Έρευνες δείχνουν ότι, προς το παρόν, μόνο μια μικρή μειοψηφία Ελβετών
υποστηρίζει την ένταξη της χώρας στην Ε.Ε. και, κατά συνέπεια, την υιοθέτηση
του ευρώ. Κανείς, ωστόσο, δεν βιάζεται, καταλήγει ο Malik…

Οι τραπεζίτες

Το νέο ευρωπαϊκό νόμισμα έγινε δεκτό με φιλικά αισθήματα από τα
χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Ελβετίας. Το χρηματιστήριο είναι έτοιμο να
πραγματοποιήσει συναλλαγές τόσο σε φράγκα όσο και σε ευρώ, ενώ πέρυσι οι
μεγαλύτερες ελβετικές τράπεζες άνοιξαν από κοινού στη Φρανκφούρτη ένα
τραπεζικό υποκατάστημα διακανονισμών, τη Swiss Euro Clearing Bank.

Η Τράπεζα ελέγχεται κατά 60% από τις δύο μεγαλύτερες ελβετικές Τράπεζες, την
UBS και την Credit Suisse, και πραγματοποιεί καθημερινά 480.000 συναλλαγές
συνολικής αξίας άνω των 140 εκατομμυρίων δολαρίων.

Όντας εκτός ζώνης ευρώ, οι Ελβετοί αντέδρασαν ενεργητικά στην εισαγωγή του
κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος.

Κύμα συγχωνεύσεων

Στελέχη της UBS πιστεύουν ότι η εισαγωγή του ευρώ θα δημιουργήσει ένα κύμα
συγχωνεύσεων και εξαγορών, τόσο μεταξύ χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων όσο και
μεταξύ βιομηχανιών. Η UBS είναι το ζωντανό παράδειγμα.

Είναι το αποτέλεσμα της συγχώνευσης του κυρίαρχου της τραπεζικής αγοράς Union
Bank of Switzerland με την τρίτη ελβετική τράπεζα, τη Swiss Bank Corporation.

Οι ιδιώτες Ελβετοί τραπεζίτες, διαχειριζόμενοι τα λεφτά των πλουσίων από
ολόκληρο τον κόσμο, προσθέτουν πλούτο στην ελβετική οικονομία. Και το ευρώ,
είναι για αυτούς ένα ευπρόσδεκτο νέο νόμισμα.

«Αν είναι καλό για τις ευρωπαϊκές οικονομίες τότε, από σπόντα, είναι καλό και
για μας», σημειώνει χαρακτηριστικά ένας από αυτούς.

Και πράγματι, οι διαχειριστές χαρτοφυλακίων έχουν τροποποιήσει τα προγράμματα
των υπολογιστών τους προκειμένου να ανακοινώνουν τιμές τίτλων ­ ομολόγων ή
μετοχών ­ σε ευρώ στους πελάτες τους που το επιθυμούν.