ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Μερικοί διαφωνούν ακόμα

Πέρασαν κιόλας δέκα χρόνια από εκείνη τη χρονιά που άλλαξε τον κόσμο. Οι
διαφωνούντες μεγάλωσαν. Μερικοί διαφωνούν ακόμα.

Νοέμβριος 1989: η ώρα των Ανατολικογερμανών

Ο Λεχ Βαλέσα είναι ευχαριστημένος που ο ίδιος και οι σύντροφοί του στην
«Αλληλεγγύη» άλλαξαν με ειρηνικό τρόπο το σύστημα. Αυτό που τον κουράζει είναι
ότι οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις είναι αργές και χαώδεις. Αυτό που τον
πικραίνει είναι ότι οι ψηφοφόροι δεν του πρόσφεραν το 1995 μια δεύτερη
προεδρική θητεία. Αυτό που τον στενοχωρεί είναι ότι στα 55 του χρόνια δεν έχει
μια καλοπληρωμένη δουλειά: το Ινστιτούτο που φέρει το όνομά του στο Γκντανσκ
περιορίζεται να αξιολογεί την πολιτιστική δουλειά που κάνει η πολωνική
κοινότητα στο εξωτερικό. «Ο καπιταλισμός δεν είναι ο καλύτερος τρόπος να
διοικείς μια χώρα», λέει στην «Γκάρντιαν». Οι (αριστεροί) διαχειριστές της
εξουσίας στην Πολωνία διαφωνούν.

Την ημέρα που έπεσε το τείχος και χιλιάδες Ανατολικογερμανοί ξεχύθηκαν στο
ελεύθερο κομμάτι της χώρας τους, ο Βόλφγκανγκ Τέμπλιν ακολούθησε την αντίθετη
κατεύθυνση. Αυτός ο Ανατολικογερμανός διαφωνών φυλακίστηκε το 1988 από τους
κομμουνιστές και τρία χρόνια αργότερα εκδιώχθηκε από τη χώρα. Στον Γκορμπατσώφ
δεν πίστεψε, προτιμούσε την «Αλληλεγγύη».

Κι όταν άρχισε το πάρτι, επέλεξε τη μοναξιά. Το 1995, όμως, έφυγε ξανά από τη
χώρα του. Τώρα που δεν είχε προφανείς αντιπάλους, η ιντελιγκέντσια του
Ανατολικού Βερολίνου του φαινόταν αφόρητη. Εγκαταστάθηκε στο Κρόιτσμπεργκ, τη
συνοικία των μποέμ. Και παρέμεινε ανένταχτος.

Ο Τζων Μποκ ήταν ένας από τους πρώτους που υπέγραψαν τη «Χάρτα 77» για
ελευθερία και πλουραλισμό στην Τσεχοσλοβακία. Έπειτα έφυγε στη Σοβιετική
Ένωση, όπου έφτιαχνε τέντες για τσίρκο. Κι όταν επέστρεψε στη χώρα του, τον
έβαλαν φυλακή ως αντιρρησία συνείδησης. Αιώνιος αντάρτης, έκανε κάποια στιγμή
και τον σωματοφύλακα του Χάβελ. Σήμερα δουλεύει σε μια οργάνωση ανθρωπίνων
δικαιωμάτων, υπερασπιζόμενος εκατοντάδες ανθρώπους που περιμένουν για χρόνια
μέχρι να γίνει η δίκη τους. Πότε-πότε στέλνουν και κανένα γράμμα στον άλλοτε
σύντροφό τους, ζητώντας να αμνηστεύσει κάποιον κρατούμενο. Καμιά φορά μάλιστα,
ο πρόεδρος απαντά θετικά.

Η δουλειά του Στέρε Γκουλέα είναι να γυρίζει ταινίες. Και το καθεστώς του
Τσαουσέσκου τον άφηνε να το κάνει μέχρι το 1987, δύο χρόνια πριν καταρρεύσει.

Ο σκηνοθέτης πήγε τότε στο χωριό του και άρχισε να καλλιεργεί το χωράφι του
πατέρα του. Όταν έπεσε ο Τσαουσέσκου, λέει στην «Γκάρντιαν», ο κόσμος νόμιζε
ότι όλα τα προβλήματα θα λυθούν από τη μια μέρα στην άλλη. Όλοι είχαν
καταληφθεί από έκσταση. Ήταν σχεδόν κωμικό. Κι έπειτα οι φοιτητές κατέλαβαν
για τρεις μήνες την Πλατεία του Πανεπιστημίου κατηγορώντας το καθεστώς του
Ιλιέσκου για αυταρχισμό. Κι έπειτα έφτασαν οι ανθρακωρύχοι και βοήθησαν την
κυβέρνηση να τσακίσει τους φοιτητές. Κι έπειτα ζήτησαν τον λογαριασμό και η
κυβέρνηση τους τσάκισε με τη σειρά της.

Μα κάποια μέρα, το έχουν υποσχεθεί, θα πάρουν την εκδίκησή τους. Η Ιστορία
κάνει κύκλους, δεν κουράζεται.