ΣΕ ΠΡΩΤΟ ΕΝΙΚΟ «Κοινός Λόγος», δωρεά μνήμης

Καλή της ώρα της Αγγέλας που μας μάζεψε, ανύποπτους ακόμη όλους για τον
κεραυνό της επόμενης μέρας. Στο θέατρο του Νέου Κόσμου, θαυματουργά
μετασκευασμένη αποθήκη του Φιξ, συναντηθήκαμε με τον συγκλονιστικό «Κοινό
Λόγο» της Έλλης Παπαδημητρίου, αφηγήσεις ανώνυμων γυναικών από τις μέρες πριν
και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή έως τον Εμφύλιο και τα σπαράγματα των
δεινών που ακολούθησαν. Νεώτεροι και παλαιότεροι, με το ρίγος της βουβής
συμμετοχής στα πάθη του τόπου μας, μα κυρίως των απλών ανθρώπων, ενωθήκαμε.

«… Το πρωί ντυθήκαμε όλοι και σαν τ’ αρνιά που τα πάνε για μακελειό, με
σκυμμένα κεφάλια, μαζεύτηκαν χιλιάδες άντρες, το άνθος της Ανατολής, και τους
κλείσανε στο στρατόπεδο… Δεν τους ξανάδαμε πια»… «Ήτανε τότε που για 45
μέρες τρώγαμε σκέτες λαχανίδες χωρίς λάδι και χωρίς ψωμί. Μαζευόταν ο κόσμος,
αν είχες πέσει κάτω σε σήκωνε, σου ‘δινε λίγο νερό και μόλις συνερχόσουνα
έφευγε… Έσκυψα να βοηθήσω τον λιπόθυμο άνθρωπο… και τότε… πάγωσα, ήταν
νεκρός και ξυλιασμένος… Από τότε, σχεδόν κάθε πρωί, έβρισκα κάποιον νεκρό
στα σκαλιά… Μια μέρα μέτρησα πέντε»… «Της δείξανε πού ήταν ο γιος της
θαμμένος, μάζεψε βράχια και του ‘κανε σταυρό, πήγαν απ’ το κοντινό χωριό οι
άλλοι και τον χαλάσανε, και το ‘μαθε και ξαναπήγε μες στις φωτιές, της
ξαναγκρεμίζουνε τα σημάδια οι Μάηδες»…

Με όσα βιβλία και αν διάβασα για κείνα που αγέννητη δεν έζησα και για όσα
θύμηση δεν έχω, το τράνταγμα ψυχής στο μισοσκόταδο, στην παλιά πέτρινη
αποθήκη, όπου οι αυθεντικές λιτές ιστορήσεις ξεδίπλωναν απαρηγόρητο πόνο και
ρημαγμένη απαντοχή, αυτό, λέω, είναι η ελεήμων δωρεά των ανωνύμων σε όλους
εμάς που αλλού ψάχνουμε για την ιστορική γνώση και μνήμη. Αυτές οι
θρυμματισμένες μαρτυρίες ­ τόμους γεμίζουν ­ που μαζεύτηκαν με την υπομονή
μυρμηγκιού πριν σκορπίσουν στους ανέμους της λήθης.