ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ποιοι βρίσκουν τη θάλασσα

Ο Θεόδωρος Πάγκαλος έως την ημέρα της παραιτήσεώς του (άδοξη λήξη μιας
πολιτικής καριέρας που προοιωνιζόταν ευτυχέστερη ­ εξάλλου έχει ο καιρός
γυρίσματα, μια αποτυχία χειρισμών ή ό,τι άλλο δεν είναι για τον πολιτικό η
συντέλεια του κόσμου) περνούσε στη συνείδησή μας ως ένας άνθρωπος με
προσβάσεις στη λογιότητα, με ευαισθησίες γύρω από τα πνευματικά προβλήματα, με
σεβασμό στον μόχθο των πνευματικών ανθρώπων.

Η πορεία του κάποτε μέσα στην Αριστερά, οι σπουδές του στις εποχές της
ευρωπαϊκής αμφισβήτησης, τον καθιστούσαν εκ των πραγμάτων έναν συνοδοιπόρο της
διανοούμενης Ελλάδας.

Ανεξάρτητα από τα δομικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του, τον θυμοειδή
ίππο που κρύβει μέσα του και που συχνά παρασύρει, ο δυσήνιος αυτός ίππος, τον
άλλον τον πειθήνιο και τον ηνιοχούντα λογισμό του σε εκτροχιασμούς, η πρόσφατη
λυσσαλέα επίθεσή του στους καλλιτέχνες που θέλησαν να εκφράσουν την αντίθεσή
τους σε ορισμένες πολιτικές πράξεις διεκδικώντας το προνόμιο που τους δίνει η
Δημοκρατία και το ισχύον Σύνταγμα να εκθέτουν ελεύθεροι τον στοχασμό τους.
Πριν από λίγα χρόνια γελάγαμε όλοι με τον χαρακτηρισμό των ποιητών ως λαπάδων
από άλλον πολιτικό εν ενεργεία. Και τώρα η αντίθετη γνώμη, η διαφωνία επί
ουσιώδους χειρισμού των εξωτερικών και εσωτερικών μας πολιτικών θεμάτων
συνδέεται και συνειδητά συγχέεται με φτηνούς χαρακτηρισμούς επί λιποταξία
δειλία κ.τλ.

Ο Θ. Πάγκαλος επανέφερε στην επιφάνεια τρομοκρατικές μεθόδους εναντίον των
πνευματικών ανθρώπων, που θα πίστευε κανείς πως ένας σύγχρονος και
σοσιαλιστής, έστω ονόματι, πολιτικός θα έπρεπε να τις καταδικάζει και όχι, σε
στιγμή προσωπικού πανικού, να τις χρησιμοποιεί.

Για χρόνια οι επιθέσεις εναντίον του Διονυσίου Σολωμού αναφέρονται στο γεγονός
ότι εν ασφαλεία έγραφε για την επανάσταση, αλλά δεν ζώστηκε τη σπάθα και δεν
ήρθε να πολεμήσει. Ο Κάλβος ήρθε, είδε το πολιτικό μπάχαλο και έφυγε,
παίρνοντας των ομματιών του, σχεδόν με το ίδιο πλοίο.

Είναι καιρός τώρα να χαρακτηρίσει ο κ. Πάγκαλος τον Καρυωτάκη αντεθνικό
στοιχείο γιατί έγραψε τον «Μιχαλιό», είναι καιρός να ελεεινολογήσει τον
Μυριβήλη για τη «Ζωή εν τάφω» όπου καταδικάζεται ο πόλεμος.

Ο εθνικός βίος, το ήθος το δημόσιο δεν κινδυνεύει από τους καλλιτέχνες, όσο
τολμηροί και αν είναι, όσο αιχμηροί, όσο, να το πω και αυτό, αντιφατικοί. Η
ζωή του έθνους κινδυνεύει πάντα από πολιτικούς που θυσιάζουν στον βωμό της
σκοπιμότητας και της προσωπικής τους καριέρας τα τιμαλφή. Κανένας δεν έχει
διδαχτεί από τις πικρές διαπιστώσεις του Γ. Σεφέρη στο συνταρακτικό του
«Τελευταίο Σταθμό», όπου χαρακτηρίζει σύσσωμη την πολιτική ηγεσία της εποχής
του μετά τη λήξη του πολέμου «ψυχές μαραγκιασμένες από δημόσιες αμαρτίες» και
καριερίστες που μόλις κοπάσει η χλαλοή έρχονται σαν τα κοράκια «να καρπωθούν
το αίμα των άλλων»;

Ο μεγάλος ποιητής της Κύπρου, ο Κώστας Μόντης έχει γράψει ένα εκπληκτικό
ποίημα που επιθυμώ να αφιερώσω στον κ. Πάγκαλο για να τον συνοδεύει στις
ήσυχες συνειδησιακές του νύχτες. Τίτλος του «Κάθοδος των Μυρίων»: «Μας
σκότωσαν τους αρχηγούς ­ κι επιστρέφουμε ακέφαλοι ­ μ’ οδηγό (τι να κάνουμε;)
έναν γραφιά! ­ (όμως η αλήθεια είναι πως αυτοί οι γραφιάδες ­ ξέρουν να
βρίσκουν τη θάλασσα!..)».

Επειδή κατά τον άλλο πρόσφατο νεκρό γραφιά, τον Μιχάλη Κατσαρό, το «μέλλον μας
θα έχει πολλή ξηρασία» και θα χρειαστεί να πάρουμε μαζί μας νερό, οι
γραφιάδες, ανεξάρτητα αν έπιασαν ή όχι όπλο, γνωρίζουν πού υπάρχουν αρτεσιανά
ύδατα, πού πηγάδια, πού ποταμοί, γνωρίζουν τους δρόμους που οδηγούν στη
θάλασσα· το παγούρι της τέχνης έχει το νερό που ξεδιψά και το σακίδιο της
τέχνης έχει τον άρτο που χορταίνει.

Ένας στίχος, μια θεατρική παράσταση, τρεις νότες τραγουδιών, τρεις αρμονικές
πινελιές, μια χορευτική κίνηση, ένα κινηματογραφικό πλάνο έχουν μεγαλύτερο
κύρος από ένα τανκ, ένα κανόνι και ένα βομβαρδιστικό. Όποιος λοιπόν διακονεί
την τέχνη και αναλαμβάνει δημόσια την ευθύνη των λόγων του έχει ισότιμο λόγο
με τον έμπορο, τον πολιτικό και τον στρατιώτη. Και νομίζω, διαρκέστερο.

Ένας άλλος μακαρίτης ποιητής μας ο Δημήτρης Χριστοδούλου έχει γράψει τον
κωδικό στίχο: «Η ποίηση είναι φίλτρο μετατροπής του τρόμου σε ρυθμό».

Ώσπου να πάψουν οι πολιτικοί της σκοπιμότητας να είναι φίλτρα μετατροπής του
ρυθμού σε τρόμο, ας αφήσουν ήσυχους τους δημιουργούς να συγκροτούν ελεύθεροι
το μελλοντικό μας πρόσωπο.

Το μέλλον αυτού του τόπου το εγγυώνται ο Σολωμός, ο Σικελιανός, ο Σεφέρης, ο
Ελύτης, ο Παρθένης, ο Τσαρούχης, ο Θεοδωράκης, ο Χατζιδάκις, η Πράτσικα, ο
Παπαδιαμάντης, ο Τερζάκης, ο Βεάκης, ο Μινωτής, ο Καμπανέλλης, ο Αγγελόπουλος.
Και αφήστε τους θυμοειδείς ίππους να κλωτσάνε την καρδάρα.