Αγώνας του ΚΚΕ για να διασωθεί ιστορία 100 χρόνων

Η εφημερίδα, «όργανο της ομάδας συμβίωσης των εξόριστων της Ανάφης»,
γραμμένη στο χέρι, έχει πάρει σειρά για να «σωθεί». Οι συντηρητές στον έκτο
όροφο των γραφείων του ΚΚΕ στον Περισσό εκτελούν με επιστημονικό τρόπο τις
απαραίτητες εργασίες.

Από το 1994, όταν πλημμύρισε η περιοχή, κάθε μέρα προσπαθούν να ταξινομήσουν
και να διασώσουν ιστορία 100 χρόνων. Μια ιστορία γραμμένη μέσα από το πρίσμα
μιας συγκεκριμένης ιδεολογίας και από ανθρώπους που τη βίωσαν στις φυλακές,
τις εξορίες, τους πολέμους, τους αγώνες τους.

5 εκατ. σελίδες

Από τις αρχές του αιώνα και έως τις μέρες μας εκατομμύρια σελίδες (τις
υπολογίζουν περισσότερες από πέντε) σε γυρνούν στο 1918 και την πρώτη
εφημερίδα του ΣΕΚΕ, τον «Σοσιαλιστή», τον «Αντιφασίστα» που έγραφαν οι
εξόριστοι, την «Αλλαγή», τη «Μόρφωση» των εξόριστων της Γαύδου, τις αποφάσεις
της Κεντρικής Επιτροπής τρεις μέρες πριν από «τον Δεκέμβρη του 1944», τις
πρώτες απεργίες, τις πορείες, τη μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας.

Ψάχνοντας τις εφημερίδες ανακαλύπτεις κείμενα που άνετα θα γράφονταν και
σήμερα στα έντυπα του κόμματος: «Συνεχίζοντας την αντιλαϊκή της πολιτική η
κυβέρνηση δεν μπορούσε παρά να βάλει χέρι και στην παιδεία», γράφουν οι
εξόριστοι, το 1939. Στο δωμάτιο – ψυγείο, το οποίο έχει διαμορφωθεί κατάλληλα
για να συντηρούνται τα τμήματα του αρχείου (αν και ακόμη η πρόσβαση είναι
δύσκολη καθώς δεν έχει ολοκληρωθεί η συντήρηση), εκατοντάδες οι στοιβαγμένοι φάκελοι.

Σ’ αυτούς, όπως λέει ο 84χρονος Νίκος Καραθάνος που ασχολείται με το αρχείο,
υπάρχουν επίσημα κείμενα του Κόμματος που αναφέρονται «στην ιστορία του
ελληνικού λαού και του εργαζόμενου λαού που δεν υπάρχουν πουθενά». Αν θα
μπορούσαν να χωριστούν σε περιόδους, αυτές είναι: πριν από την ίδρυση του ΚΚΕ,
το αγροτικό κίνημα, η Μικρασιατική καταστροφή και τα κινήματα των απομάχων, η
περίοδος πριν από τη δικτατορία του Μεταξά, το κίνημα της Μέσης Ανατολής, η
Κατοχή, ο Εμφύλιος, η περίοδος μέχρι τη δικτατορία των συνταγματαρχών και η μεταπολίτευση.

Θα πάρει χρόνια

Για κάθε περίοδο υπάρχουν χιλιάδες κείμενα και η επεξεργασία τους θα πάρει
χρόνια. Ένα από τα σημαντικότερα τμήματα είναι οι αποφάσεις του ΚΚΕ, οι
επιστολές που έχουν ανταλλαγεί με πρόσωπα και φορείς, πολλά πρακτικά
συνεδριάσεων των οργανώσεων και οι ανακοινώσεις με την ευκαιρία επετείων.

Οι εφημερίδες

Ένα από τα αξιολογότερα τμήματα του αρχείου είναι οι παράνομες εφημερίδες και
κυρίως αυτές των εξορίστων που γράφονταν με το χέρι και διανέμονταν με τους
παράνομους μηχανισμούς. Σ’ αυτές υπάρχουν ακόμη και έγχρωμα σκίτσα με βαφές
που έφτιαχναν από παπαρούνες και άλλα φυτά. Η γλώσσα που χρησιμοποιούσαν οι
εξόριστοι ήταν ανάλογη με το πνεύμα της εποχής. Σε ένα από τα επετειακά φύλλα
του «Αντιφασίστα», με αφορμή τη συμπλήρωση των 25 χρόνων από την Οχτωβριανή
Επανάσταση το 1942, ο «άγνωστος εξόριστος δημοσιογράφος» έγραφε: «Πριν από 25
χρόνια με τιτάνια ένωση της δουλείας και του μίσους γονιμοποιήθηκε η μέχρι
τότε στέρφα γης κι απ’ τα τρίσβαθα της πληγωμένης μήτρας το πιο φωτοβόλο
δημιούργημα των μαζών. Η Ρουσικη προλεταριακή επανάσταση».

Ιστορική αξία

Η «ρούσικη επανάσταση», η πορεία της Κίνας, η μόρφωση είναι από τα θέματα στα
οποία αφιερώνονται πολλές σελίδες. Πολλοί από τους συγγραφεις τους παραμένουν
άγνωστοι. Η ταυτότητά τους δύσκολα θα εντοπισθεί στην πορεία αφού τα κείμενα
δεν έφεραν υπογραφές. Παρ’ όλα αυτά, όχι μόνο στο ΚΚΕ αλλά και στους άλλους
πολιτικούς χώρους εκτιμούν ότι τα αρχεία περιέχουν πολλά στοιχεία που η
δημοσιοποίησή τους θα φέρει στο φως για τη δράση του κόμματος από το 1900 και
μετά. «Είναι σημαντικά όχι μόνο για μας αλλά και για όλους τους Έλληνες. Η
αξία τους είναι ιστορική και σίγουρα θα βοηθήσουν στην αποκατάσταση της
αλήθειας για πολλά θέματα. Δυστυχώς όμως μετά τις πλημμύρες θα χρειαστεί
αρκετός χρόνος ώστε να αξιοποιηθεί αυτός ο θησαυρός», είπε στα «ΝΕΑ» ο
εκπρόσωπος Τύπου της Κ.Ε. του ΚΚΕ κ. Μάκης Κοψίδης.

Η «ομάδα συμβίωσης πολιτικών εξορίστων Ανάφης» είχε φτιάξει στο χέρι το δικό
της όργανο, τον «Αντιφασίστα». Στο φύλλο του 1939 διαμαρτύρονται γιατί
παραμένουν εξόριστοι, ενώ θα μπορούσαν να ήταν χρήσιμοι στην πατρίδα, ενώ σ’
αυτό του 1942 υπάρχει εκτενές αφιέρωμα με αφορμή τη συμπλήρωση 25 χρόνων από
τη «ρούσικη επανάσταση». Το φύλλο αυτό έχει και έγχρωμο σκίτσο. Τα χρώματα τα
έφτιαχναν οι ίδιοι οι κρατούμενοι από παπαρούνα και άλλα φυτά. Θεωρείται από
τα πιο σημαντικά ντοκουμέντα στην ιστορία του παράνομου Τύπου της Αριστεράς.

«Η Μόρφωσή μας» είναι μια από τις πολλές εφημερίδες που κυκλοφορούσαν παράνομα
οι κρατούμενοι. Το συγκεκριμένο φύλλο κυκλοφόρησε με ευθύνη των εξορίστων στη
Γαύδο, γραμμένο στο χέρι, με πένα. Στο κέντρο της μοναδικής σελίδας ο Λένιν,
ζωγραφισμένος από εξόριστο, το όνομα του οποίου είναι άγνωστο.

Την 1η του Δεκέμβρη 1944 η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ δίνει στη δημοσιότητα την
απόφασή της. Πρόκειται για ένα ιστορικό κείμενο, το οποίο οι συντηρητές τού
αρχείου βρήκαν και πλέον είναι ένα χρήσιμο ντοκουμέντο για τους ιστορικούς του
μέλλοντος. Για να επανέλθει στην αρχική του μορφή, φοδραρίστηκε με γιαπωνέζικο χαρτί.

Γυναίκες με τα παιδιά στην αγκαλιά θρηνούν μπροστά στο κατεστραμμένο σπίτι. Η
φωτογραφία σώθηκε από τις λάσπες, κανείς όμως δεν γνωρίζει σε ποιο μέρος έχει τραβηχτεί

«Σοσιαλισμός»: η πρώτη εφημερίδα του ΣΕΚΕ (Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος
Ελλάδος) που εκδόθηκε το 1918, στοίχιζε 10 λεπτά, διευθυνόταν από συντακτική
επιτροπή και εμφανιζόταν ως εφημερίδα των εργατών. Σήμερα ελάχιστα φύλλα
σώζονται στο αρχείο του ΚΚΕ και η συντήρησή τους είναι ιδιαίτερα δύσκολη,
καθώς το χαρτί δεν ήταν καλής ποιότητας.

Η συντήρηση. Σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στον 6ο όροφο των γραφείων του ΚΚΕ ειδικοί τεχνίτες προσπαθούν να συντηρήσουν και να ταξινομήσουν σελίδες- ντοκουμέντα. Ο κ. Μάκης Κοψίδης, εκπρόσωπος Τύπου του ΚΚΕ, εκτιμά «ότι πρόκειται για ένα σημαντικό κεφάλαιο για την ιστορία του τόπου»

Με τις πλημμύρες του 1994, εκτός των άλλων καταστροφών στην περιοχή, θάφτηκε
μέσα στις λάσπες το αρχείο του ΚΚΕ. Τότε χιλιάδες άνθρωποι εθελοντικά
προσφέρθηκαν να βοηθήσουν. Συνολικά εκείνη την περίοδο εργάστηκαν περίπου
25.000 εθελοντές. Πρώτο μέλημα η συγκέντρωση του υλικού. Από τότε, σχεδόν
πέντε χρόνια μετά, εκατομμύρια σελίδες έχουν συγκεντρωθεί, έχουν πλυθεί, και
τώρα είναι στη διαδικασία της συντήρησης και της ταξινόμησης.

Την όλη ευθύνη την έχει ο κ. Πάνος Μαυραντώνης που είναι και ο υπεύθυνος για
τη συντήρηση – αποκατάσταση του ιστορικού αρχείου του ΚΚΕ. Όπως λέει, η
προσπάθεια που γίνεται είναι ιδιαίτερα δύσκολη. «Σκοπός μας ήταν και είναι να
προστατεύσουμε το υλικό. Ακολουθούμε την πλέον σύγχρονη μέθοδο, η οποία
εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Στην αρχή καταφέραμε με τη βοήθεια των
εθελοντών να στεγνώσουμε και να καθαρίσουμε από τις λάσπες τα έντυπα. Στη
συνέχεια προχωρήσαμε στην απολύμανση ώστε να μην υπάρχει ανάπτυξη μυκήτων οι
οποίοι καταστρέφουν το χαρτί». Ο 90χρονος Γιάννης Καλοπίσης ήταν αυτός που
συντόνισε την όλη προσπάθεια, ένας από τους πλέον ειδικούς..

Σε χαρτί γιαπωνέζικο

Μετά την πρώτη επεξεργασία το χαρτί πλένεται και στη συνέχεια επί ένα τέταρτο
μπαίνει σε υδροξείδιο του ασβεστίου. Με τον τρόπο αυτό το χαρτί συντηρείται
για πολλές δεκαετίες. Για τα σχισμένα έντυπα χρησιμοποιείται γιαπωνέζικο χαρτί
το οποίο κοστίζει 4.500 δραχμές η σελίδα. Αυτό ανεβάζει το κόστος καθώς
χιλιάδες σελίδες χρειάζονται «φοδράρισμα» με το συγκεκριμένο χαρτί. Εκτός του
χρόνου που χρειάζεται για τη σωστή επεξεργασία, πολύ υψηλό είναι το κόστος.
Σύμφωνα με τους πρώτους υπολογισμούς, κάθε σελίδα στοιχίζει 100 δραχμές.

Για τη συντήρηση του αρχείου εργάζονται, εκτός του κ. Μαυραντώνη, άλλα δέκα
άτομα. Κάθε μέρα 2.500 σελίδες αποκαθίστανται. Για την καλύτερη διατήρηση στον
ειδικό θάλαμο που φυλάσσονται έχουν τοποθετηθεί συσκευές ώστε να ελέγχεται η
ανάπτυξη μυκήτων.

Το μεγάλο πρόβλημα για τους συντηρητές είναι το γεγονός ότι λόγω των πλημμυρών
χιλιάδες σελίδες έχουν τοποθετηθεί σε λάθος φακέλους, με αποτέλεσμα να
απαιτείται πολύς χρόνος για να να βρεθούν τα κείμενα στα οποία αντιστοιχούν.
Έτσι πολλά ντοκουμέντα παραμένουν άγνωστα ακόμη και σε αυτούς που εργάζονται
στον «θάλαμο της συντήρησης»..

Λιγοστές φωτογραφίες

Εκτός των κειμένων, ενδιαφέρον έχουν και οι λιγοστές φωτογραφίες που έχουν
διασωθεί. Ο Ρώσος πολεμιστής, οι γυναίκες με τα παιδιά μπροστά στα χαλάσματα,
άλλες από μάχες και από εθελοντική εργασία σε κάποια περιοχή της πρώην
Σοβιετικής Ένωσης βρίσκονται σε καλή κατάσταση. Έτσι για να θυμίζουν «εκείνες
τις εποχές όπου ο αγώνας για μια καλύτερη ζωή κορυφωνόταν»…