Το Βελιγράδι τού εμπάργκο…

Θα μπορούσε να είναι μια βαλκανική εκδοχή για το Μοναστηράκι της Αθήνας. Ή
για το παζάρι της Τεχεράνης.

ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ

Δεν είναι όμως ­ διότι η υπαίθρια αγορά κάτω από τις γραμμές του τρένου, με
τους εκατοντάδες πανομοιότυπους μεταλλικούς πάγκους και τον παγωμένο αέρα να
σού ‘ρχεται από παντού, είναι δημιούργημα της νέας, συρρικνωμένης εδαφικά και
απομονωμένης πολιτικά Γιουγκοσλαβίας. Είναι αποτέλεσμα του εμπάργκο, της
φτώχειας και της υποβάθμισης ­ της σύγχρονης πραγματικότητας για τη
συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων του Βελιγραδίου.

Εδώ δεν υπάρχουν αντίκες ούτε κοσμήματα. Μονάχα είδη άμεσης κατανάλωσης ­
απορρυπαντικά και πάνες, ρούχα και εσώρουχα, παπούτσια και μπουφάν, κουμπιά
και πόμολα, κασετόφωνα και CD, κατσαβίδια και βρύσες… Άνθρωποι κουρασμένοι
και υπομονετικοί ψάχνουν με τις ώρες να βρουν το καλύτερο και φθηνότερο, τι
έφερε η τελευταία παρτίδα των λαθρεμπόρων, αυτών των αφανών πρωταγωνιστών μιας
οικονομίας που έχει συνηθίσει από χρόνια να υπάρχει σε δύο επίπεδα: το
«σοσιαλιστικό» και το «μαύρο», διαπλεκόμενα φυσικά.

Ο εφημεριδοπώλης περιδιαβαίνει τους πάγκους, πουλάει την τελευταία πραμάτεια
της επικαιρότητας ­ τις συνομιλίες Σέρβων και Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου στο
Ραμπουγιέ της Γαλλίας. Και η πενηντάρα κυρία που ήρθε εδώ μετά τη δουλειά, για
να αγοράσει ένα ­ μόνο ένα ­ ζευγάρι κάλτσες, μπορεί να βουρκώσει για την
απειλή του «λίκνου της Σερβίας», για το «Κόσοβο και Μετόχια», όπως ονομάζουν
το Κοσσυφοπέδιο οι Σέρβοι. Ταυτόχρονα, όμως, σου λέει και για τους πρόσφυγες,
έχουν ήδη έρθει τόσο πολλοί, έχουν χαλάσει το Βελιγράδι, η πόλη δεν είναι πια
αυτό που ήταν, μάς είχαν πει ότι θα φύγουν γρήγορα, όμως ακόμη εδώ είναι.

Αυτό που δεν λέει η πελάτισσα αυτή της «αγοράς του εμπάργκο» είναι πως οι
πρόσφυγες μεν ήρθαν, οι διανοούμενοι όμως έφυγαν. Οι περισσότεροι τουλάχιστον
­ και αυτοί που έμειναν είναι σαν να μην υπάρχουν.

Καταλύτης το Κόσοβο

Το Κόσοβο ­ ιδωμένο από το Βελιγράδι και όχι από την Αθήνα ή τις Βρυξέλλες ­
μοιάζει να λειτουργεί ως καταλύτης των εξελίξεων στο εσωτερικό της ίδιας της
Σερβίας. Στη γιουγκοσλαβική πρωτεύουσα κάποιοι υποστηρίζουν πως όταν ο
Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς πιέζεται να κάνει υποχωρήσεις ­ σήμερα είναι το Κόσοβο,
χθες ήταν η Βοσνία ­ γίνεται πιο σκληρός έναντι των αντιπάλων του. Έτσι δεν
είναι, λένε, τυχαίο που αμέσως μετά τη συμφωνία Χόλμπρουκ – Μιλόσεβιτς, ο
ισχυρός ανήρ της χώρας προέβη στις «κλασικές» του κινήσεις: ξήλωσε την ηγεσία
στρατού και δυνάμεων ασφαλείας τοποθετώντας στη θέση τους ανθρώπους της
συζύγου του Μίρα Μάρκοβιτς ­ μιας μυστηριώδους και εξωθεσμικής ουσιαστικά
προσωπικότητας. Τσάκισε τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης με έναν νέο «νόμο περί
Τύπου». Και τσάκισε και τα πανεπιστήμια ­ φοιτητές και καθηγητές ­ θέτοντάς τα
υπό τον απόλυτο έλεγχο του κράτους.

Συσπειρώθηκαν

Παρακολουθώ έναν μπαμπά, κρατάει το αγοράκι του αγκαλιά μέσα στο κρύο και
προσπαθεί να παζαρέψει ένα πλαστικό παιχνίδι ­ δεν ήξερα ότι και τα παιχνίδια
περιλαμβάνονται στο εμπάργκο. Αναρωτιέμαι αν η οικονομική ανέχεια τον έχει
κάνει να στραφεί εναντίον του Μιλόσεβιτς ­ δεν ρωτώ, από φόβο, αλλά και διότι
μου ‘χουν πει πως οι κυρώσεις είχαν το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που
ήλπιζαν οι εμπνευστές τους: ο κόσμος στήριξε και συσπειρώθηκε γύρω από τον ηγέτη.

Μήπως, λοιπόν, κάποιες υποχωρήσεις για το Κόσοβο αλλάξουν τα πράγματα; Την ώρα
που απογοητεύω τον ταξιτζή, έχω δηνάρια και όχι μάρκα, προσγειώνω τον εγκέφαλό
μου ­ το πιθανότερο είναι και σ’ αυτή την περίπτωση κερδισμένοι να ‘ναι οι
εθνικιστές τύπου Βόισλαβ Σέσελι. Αν και ο Μιλόσεβιτς έχει καταφέρει προσφάτως
να συνάψει μια λυκοφιλία τόσο με τον Σέσελι όσο και με τον Ντράσκοβιτς ­ που
άφησαν τη σημαία του «εκδημοκρατισμού» σε κάτι μικρά, περιθωριακά και αδύναμα κόμματα.

Στο λόμπι του ξενοδοχείου βλέπω τον Σλόμπο να συστήνει στον Θόδωρο Πάγκαλο τον
γιο του: ο Σλόμπο είναι ανταποκριτής στην Αθήνα, Σέρβος, μόλις έχασε τη μια
του δουλειά εξαιτίας του «νόμου περί Τύπου» του άλλου Σλόμπο, και ο γιος του
είναι 21 ετών και ζει στο Βελιγράδι μόνος του.

Και ο υπουργός Εξωτερικών, που τυγχάνει και βουλευτής Υπολοίπου Αττικής, μου
λέει για το Σχιστό ­ μια αγορά περίπου σαν αυτήν που είδα σήμερα στο
Βελιγράδι, με ό,τι μπορεί να βάλει ο νους σου· η γυναίκα του βρήκε τα πόμολα
που ήθελε σε έναν απίστευτο σωρό, οι Αλβανοί ­ της Αθήνας, όχι του
Κοσσυφοπεδίου ­ φτιάχνουν εκεί την οικοσκευή τους.

Ναι, αλλά το Σχιστό δεν είναι αποτέλεσμα κάποιου εμπάργκο ­ το θέλουμε, δεν
μας το επέβαλαν.