ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Έθνος και Ευρώπη

«Ή στραβός είν’ ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε». Ο «γιαλός» είναι η κρατούσα
αντίληψη περί έθνους στην Ευρώπη και το «καράβι», που μάλλον στραβά αρμενίζει,
είναι η αντίστοιχη αντίληψη ορισμένων Ελλήνων διανοουμένων περί έθνους – κράτους.

Τελευταία, αναβιώνουν σοβινιστικές «ευρωιδεολογίες» της δεκαετίας του 1940.
Όντως, οι φρικαλεότητες του πολέμου στις αρχές της δεκαετίας του 1940 είχαν
κάνει μερικούς να πιστέψουν πως το «αντίδοτο» στον πόλεμο και στον εθνικισμό
είναι η εθνική απονεύρωση των λαών της Ευρώπης. Αυτή η παιδαριώδης και εν
πολλοίς (ευρω)σοβινιστική άποψη γρήγορα εγκαταλείφθηκε. Ο πόλεμος δεν είναι η
αιτία των προβλημάτων αλλά το αποτέλεσμά τους. Τα αίτια του πολέμου δεν είναι
τα έθνη – κράτη, αλλά η άνιση ανάπτυξη μεταξύ τους, η απουσία ισορροπίας
δυνάμεων και συμφερόντων και ο ηγεμονισμός. Γι’ αυτό, στη διαδικασία
ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ο σκοπός που τέθηκε είναι να εξαλειφθούν τα αίτια
πολέμου όχι να εξαφανισθούν τα έθνη.

Ιδιαίτερα μετά το 1966, όταν ο Ντε Γκωλ προσγείωσε τους αιθεροβάμονες, ο
«διεθνοσοβινισμός» (φανατισμός και πίστη – νομιμοφροσύνη σε διεθνιστικά
φαντασιοκοπήματα αντί φιλοπατρίας) και ο «ευρωσοβινισμός» (φανατισμός και
πίστη – νομιμοφροσύνη στο φαντασιοκόπημα της «Ευρώπης των απατρίδων») μπήκαν
στο ράφι της ιστορίας. Η «Ευρώπη των πατρίδων» κτίστηκε στη βάση της εθνικής
πραγματικότητας, η οποία, όπως εξηγούσε ο Ντε Γκωλ, «είναι το κοινωνικό
γεγονός που επισκιάζει όλες τις άλλες πραγματικότητες». Αναπόφευκτα, βεβαίως,
μερικά περιττώματα ιδεολογημάτων επιβίωσαν διάσπαρτα εδώ κι εκεί για να
επιστρατεύονται κατά καιρούς στον σκοπό της αμφισβήτησης των κοινωνικών –
εθνικών πραγματικοτήτων.

Η «ιδέα της Ευρώπης» ως «ιδέα κατά του έθνους» θεωρείται ιδεολογική διαστροφή
και επικίνδυνη διεθνιστική δοξασία. Η ιστορική πείρα διδάσκει ότι όποιος
έπαιξε με το έθνος έπαιξε με την φωτιά (και κάηκε). Η Ευρώπη δεν κινδυνεύει
από το δημοκρατικό εθνικό φρόνημα ή την αφοσίωση – πίστη – νομιμοφροσύνη –
αγάπη για την πατρίδα (κοινώς φιλοπατρία), αλλά από αναβίωση παρωχημένων
διεθνιστικών ιδεολογημάτων και νεο-ηγεμονικών συμπεριφορών. Ειρηνική και
σταθερή Ευρώπη δεν σημαίνει εθνικά απονευρωμένους Ευρωπαίους ή σπασμωδικά
άλματα στο κενό ή νομισματικούς πύργους κτισμένους στην άμμο. Σημαίνει
εξάλειψη των αιτιών πολέμου, ισόρροπη ανάπτυξη, άνευ όρων αλληλεγγύη, και
διαφάνεια, συναίνεση, ομοφωνία στην λήψη αποφάσεων.

Το Κοινοτικό οικοδόμημα κινδυνεύει όταν κήρυκες διεθνιστικών δοξασιών ωθούν
προς «ευρωσοβινιστικές» νοοτροπίες που παρακάμπτουν τα πραγματικά αίτια του
πολέμου και αμφισβητούν το έθνος – κράτος ως την αρχή και το τέλος της
διαδικασίας ολοκλήρωσης. Πρόσφατες μελέτες το αποδεικνύουν: Το κυριότερο
κίνητρο συμμετοχής στην ΕΟΚ ήταν πάντοτε η εξυπηρέτηση του εθνικού
συμφέροντος. Από τη δεκαετία του 1940 μέχρι σήμερα, οι συνεργατικές
κατακτήσεις πραγματοποιήθηκαν στη βάση των εθνικών(!) ταυτοτήτων, των
εθνικών(!) πολιτισμών, των εθνικών(!) γλωσσών και του εθνικού(!) συμφέροντος.
Εξάλλου, η πρόσφατη δημοσίευση του υπογράφοντος για την διπλωματία της
Γαλλίας, Γερμανίας, Βρετανίας, δεν αφήνει καμία αμφιβολία: οι πολιτικές
ηγεσίες των τριών μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών σκέφτονται και λειτουργούν,
πρωτίστως, με κριτήρια εθνικού συμφέροντος. Ως κανόνας και όχι ως εξαίρεση,
αυτό ισχύει για όλους τους ηγέτες, όλες τις ιδεολογικές τάσεις, όλων των
εποχών από το 1945 μέχρι σήμερα. Μερικά μόνον ενδεικτικά παραδείγματα: Ντε
Γκωλ, οι ηγέτες της 4ης Γαλλικής Δημοκρατίας, Πομπιντού, Ντ’ Εστέν, Μιτεράν,
Σιράκ, Ζοσπέν, όλοι ανεξαιρέτως αιτιολογούσαν τις επιλογές στο όνομα του
ανεξάρτητου και περήφανου γαλλικού έθνους. Αντενάουερ και όλοι οι καγκελάριοι
της Γερμανίας συμμετείχαν στην ΕΟΚ «για να επανακτήσουν την εθνική κυριαρχία
και όχι για να την απολέσουν». Ταυτόχρονα υπέταξαν όλες τις επιλογές τους στον
στόχο της εθνικής επανένωσης. Για τους Άγγλους περιττεύουν τα παραδείγματα…

Είναι φυσικό, εάν κάποιος συνειδητά ή ανεπίγνωστα παρακάμπτει αυτές τις
πραγματικότητες, να μένει κατάπληκτος όταν ένας δημοκρατικός ηγέτης του ηθικού
και πολιτικού διαμετρήματος του πρωθυπουργού της Γαλλίας Λιονέλ Ζοσπέν δηλώνει
ότι, «η Γαλλία είναι μια αδάμαστη πραγματικότητα, έθνος περήφανο που αρνείται
να διαλυθεί και που θέλει να προχωρήσει σ’ ένα μέλλον που θα ελέγχει την τύχη
του». Ερώτημα: Σε ποιο διεθνιστικό βωμό πρέπει να θυσιαστεί η Γαλλία, η Ελλάδα
ή οποιοδήποτε άλλο ευρωπαϊκό έθνος; Μήπως οικοδόμηση της Ευρώπης σημαίνει
εξανέμιση των εθνών – κρατών; Ακόμη λίγο θα πούμε τον Ζοσπέν… εθνικιστή –
σοβινιστή. Έλεος…

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και
Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.