[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

ΑΝ ΕΝΑΣ εξωγήινος επιχειρούσε να πληροφορηθεί από τις εφημερίδες τι συνέβη με
τις καταλήψεις των σχολείων, θα συνεπέρανε ασφαλώς ότι κάποια περίεργη
ασθένεια του μυαλού είχε πλήξει το γένος των Ελλήνων στις αρχές του έτους
1999. Όχι φυσικά επειδή οι μαθητές προχώρησαν στις καταλήψεις. Αλλά επειδή το
ίδιο γεγονός προκάλεσε διαμετρικά αντίθετες εκτιμήσεις από σοβαρούς και κατά
τεκμήριο αξιόπιστους σχολιαστές. Όταν μιλάμε για ένα φυσικό φαινόμενο ­ το
κύμα κακοκαιρίας, για παράδειγμα, που πλήττει την Ελλάδα ­ μπορούμε σε γενικές
γραμμές να συμφωνήσουμε ότι αυτό είναι καλό ή κακό και για ποιους.

Όταν όμως περνάμε σε κοινωνικά φαινόμενα αυτή η στοιχειώδης ικανότητα για την
κοινωνική μας συμπεριφορά ­ τι είναι καλό και τι κακό ­ μοιάζει να υποχωρεί
δραματικά. Κάτι που ασφαλώς δεν επιτρέπει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για
όσους πιστεύουν ότι η κοινή λογική ­ ο ορθός λόγος ­ θα μπορούσε να αποτελέσει
τη βάση της πολιτικής μας ζωής. Έτσι την ίδια στιγμή που ο γράφων ­ και όχι
μόνο ­ καυτηρίαζε τη συμπεριφορά των μαθητών και ισχυριζόταν ότι παίρνουν
μαθήματα ανομίας, άλλοι σχολιαστές διατείνονται ότι οι νέοι μάς δίνουν ­
περίπου ­ μαθήματα σωστής κοινωνικής συμπεριφοράς αποδεικνύοντας ότι δεν είναι
διατεθειμένοι να γίνουν τα επόμενα θύματα του συστήματος. Είναι φανερό ότι δεν
είναι δυνατόν ­ χωρίς τουλάχιστον να καταφύγουμε σε σοφιστείες ­ να είναι
σωστές και οι δύο προτάσεις. Ένα απόσπασμα από το βιβλίο της Μπ. Ράσελ «Η
ανθρώπινη κοινωνία, η ηθική και η πολιτική» ίσως είναι σχετικό: «Υπάρχουν
κάποιες περιστάσεις ­ γράφει ­ κατά τις οποίες ορισμένες κοινωνικές ομάδες…
ξεπερνούν το ατομικό τους συμφέρον. Από την άλλη πλευρά όμως, σε πάρα πολλές
περιπτώσεις (οι άνθρωποι) πέφτουν ακόμη πιο χαμηλά κι από το εγωιστικό τους
συμφέρον… Και από αυτές τις περιπτώσεις… τις περισσότερες φορές είναι
πεπεισμένοι ότι ενεργούν με ιδεαλιστικά κίνητρα. Ένα μεγάλο μέρος (όμως) απ’
ότι θεωρείται ιδεαλισμός είναι μασκαρεμένο μίσος ή μασκαρεμένη επιθυμία για
εξουσία». Τα χειρότερα εγκλήματα ­ προσθέτει ένας σχολιαστής ­ έχουν γίνει όχι
από την ανθρώπινη απληστία αλλά από την πίστη μας σε στρεβλούς ηθικούς
κώδικες. Και ίσως είναι η στιγμή να ξανασκεφθούμε μήπως είναι πράγματι
στρεβλοί κάποιοι τέτοιοι κώδικες ­ κληρονομιά της μεταπολίτευσης ­ που τόσο
μας έχουν ταλαιπωρήσει τα τελευταία χρόνια…

Kapsis @ dolnet.gr