ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε

Πριν από μερικά χρόνια ­ πολύ πριν ο κ. Αβραμόπουλος εκδώσει διάγνωση περί του
τέλους του «βιο-ιστορικού κύκλου» των υπαρχόντων κομμάτων (ό,τι κι αν αυτό
σημαίνει) ­ η έκφραση της μόδας ήταν «το τέλος της μεταπολίτευσης». Ό,τι κι αν
αυτό σήμαινε.

ΟΛΟΙ μιλούσαμε γι’ αυτό το τέλος της μεταπολίτευσης. Και το θεωρούσαμε
δεδομένο ­ όσο δύσκολο και αν ήταν να οριστεί το περιεχόμενό του. Κατά την
ηπιότερη εκδοχή, το «τέλος της μεταπολίτευσης» ήταν απλώς ένας γραφικός τρόπος
για να περιγραφεί η αλλαγή που έφερνε στο πολιτικό μας στερέωμα η πολιτική ή
βιολογική αποχώρηση των μεγάλων, αυθεντικών πολιτικών αρχηγών, γύρω από τους
οποίους δημιουργήθηκαν τα αρχηγικά, προσωποπαγή και πειθαρχημένα κόμματα της
μεταπολίτευσης του 1974.

Οι περισσότεροι, όμως, θεωρούσαμε ότι ο όρος επιχειρεί να περιγράψει μια
βαθύτερη και ουσιαστικότερη αλλαγή.

Μια αλλαγή ιστορικού πλαισίου, αλλαγή στόχου και διακυβεύματος: Γιατί αν το
στοίχημα της πρώτης μεταπολίτευσης ήταν η διαμόρφωση ενός πολιτικού
συστήματος, που να λειτουργεί ομαλά, με τους εσωτερικούς του κανόνες, με ομαλή
εναλλαγή στην εξουσία, χωρίς τις εξωγενείς ρυθμιστικές ή απορρυθμιστικές
παρεμβάσεις του παρελθόντος, ενταγμένου στη διαδικασία της ευρωπαϊκής
ενοποίησης, στην αρχή της δεκαετίας του ’90 ήταν φανερό ότι το στοίχημα είχε
ξεπεραστεί. Κι ένα καινούργιο περίμενε να οριστεί.

Αλλά και μια αλλαγή του τρόπου ζωής και λειτουργίας των παραγόντων του
δημόσιου βίου. Την είχε περιγράψει, μάλιστα, πολύ αδρά αυτήν την ποθητή αλλαγή
ο ίδιος ο σημερινός πρωθυπουργός, σε μια παλιά του ομιλία, κάνοντας λόγο για
ανάγκη «μεταρρύθμισης του πολιτικού συστήματος».

Είχε πει πως έπρεπε, πρώτον, να πάψουν να λειτουργούν τα κόμματα ως ανώνυμες
εταιρείες εξυπηρέτησης ατομικών αναγκών ή εκπροσώπησης οργανωμένων
συμφερόντων. Και πως έπρεπε, δεύτερον, οι μεταξύ των κομμάτων σχέσεις, ο
μεταξύ τους διάλογος και η αντιπαράθεση να ξεκόψουν από τη «γραμματική της
διπλής γλώσσας» ­ του λαϊκίστικου, δημαγωγικού στερεότυπου για δημόσια χρήση
και του κυνισμού για εσωτερική χρήση.

Έχουν περάσει τρία χρόνια από τότε που το τέλος της μεταπολίτευσης φέρεται να
συνετελέσθη. Τι άλλαξε;

Σύμφωνοι ­ οι μυθικές πολιτικές φυσιογνωμίες, που το μπόι τους ξεπερνούσε το
κοινό μέτρο, δεν υπάρχουν πια και κανείς δεν νοσταλγεί την παρουσία τους σε
μια εποχή που δεν θα μπορούσε να την χωρέσει.

Σύμφωνοι ­ τα κόμματα δεν είναι πια πειθαρχημένοι λόχοι. Είναι μάλλον χαλαρά
βασίλεια, όπου δεκάδες φιλόδοξοι τιμαριούχοι συνωμοτούν νυχθημερόν εναντίον
αλλήλων και αμφισβητούν όλοι μαζί τον θρόνο.

Μα, επί της ουσίας, οι σχέσεις μεταξύ των κομμάτων κινούνται, όσο ποτέ, στον
αστερισμό της δημαγωγίας και της υποκρισίας, του μικρο-υπολογισμού και της
μικρο-σκοπιμότητας. Όσο για το νέο στοίχημα, τον νέο στόχο αυτής της «μετά την
μεταπολίτευση» εποχής, θα πρέπει να ομολογήσουμε ότι η μακαρίτισσα
μεταπολίτευση είχε ορίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια και είχε υπηρετήσει με
μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα τους στόχους της, απ’ ό,τι η διάδοχός της νέα
εποχή τους δικούς της.

Χρειάζεται, άραγε, άλλη απόδειξη για τα πάθη και τα λάθη του πολιτικού
συστήματος, από την αδυναμία του να χειριστεί με υπευθυνότητα και
αποτελεσματικότητα, με ευαισθησία και έμπνευση προπάντων, την κραυγή αγωνίας
και αμηχανίας, που τρεις μήνες τώρα ακούγεται ­ έστω και με φόρμα ρυθμικού
γηπεδικού συνθήματος ­ από τα στόματα εφήβων 16 μόλις ετών;

Χρειάζεται να καταφύγουμε σε δημοσκοπήσεις και μετρήσεις της δυσθυμίας ή της
μη αντιπροσώπευσης των πολιτών, για να καταφανεί ότι το πολιτικό σύστημα
αντιστέκεται στην επαγγελθείσα μεταρρύθμισή του σθεναρότερα απ’ ό,τι οι φίλοι
του Γαβρήλου στην κακότυχη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση;

Ότι αυτή η κατάσταση ανοίγει την όρεξη σε νέους «πονηρούς πολιτευτές» να
δοκιμάσουν τον δικό τους «βιο-ιστορικό κύκλο» είναι το λιγότερο. Το χειρότερο
είναι ότι όλο και περισσότεροι παλιοί πολιτευτές προσβλέπουν στις νέες αυτές
φιλοδοξίες, προσδοκώντας ότι η έλευσή τους στο προσκήνιο θα αναβάλει την
αναγκαία μεταρρύθμιση και θα παρατείνει αυτόν τον παραλυτικό μετεωρισμό
ανάμεσα σε μια εποχή που τελείωσε και μια νέα που δεν λέει να αρχίσει.