Το «δίκιο» είναι άγνωστη λέξη στα νοσοκομεία

Ασθενής: ο μόνος «καταναλωτής» που δεν ξέρει τι ακριβώς «αγοράζει», τι
ακριβώς χρειάζεται και ποιος μπορεί να του προσφέρει καλύτερες υπηρεσίες.

Δημήτρης Μόνος. «Ο Έλληνας ασθενής δεν έχει δικαιώματα. Και αυτά που υποτίθεται ότι έχει ούτε του παρέχονται ούτε μπορεί να τα διεκδικήσει»

ΤΟ ΜΟΝΟ που πραγματικά ξέρει είναι αυτό που βλέπει, δηλαδή τη συμπεριφορά
απέναντί του, τις περιβαλλοντικές συνθήκες και τις διαδικασίες που
ακολουθούνται. Συνήθως τη γνώμη του τη στηρίζει σε αυτά τα στοιχεία και σε
ό,τι άκουσε από γνωστούς και φίλους.

Επειδή, δε, είναι πλήρως εξαρτώμενος από έναν γιατρό-θεό, δεν τολμάει να
διεκδικήσει κανένα δικαίωμα. Άλλωστε δεν γνωρίζει ποια είναι τα δικαιώματά
του, αφού κανείς δεν τον έχει πληροφορήσει γι’ αυτά, ενώ αντιθέτως ξέρει καλά
­ από πικρή πείρα ­ ότι και να το επιχειρήσει, δύσκολα θα βρει το δίκιο του.
Για την Ελλάδα μιλάμε…

«Ο Έλληνας ασθενής δεν έχει δικαιώματα. Και αυτά που υποτίθεται ότι έχει ούτε
του παρέχονται ούτε μπορεί να τα διεκδικήσει», λέει ο κ. Δημήτρης Μόνος,
καθηγητής Κοινωνιολογίας και Ψυχικής Υγείας στο Νοσηλευτικό Τμήμα του
Πανεπιστημίου Αθηνών. «Βέβαια, πρέπει να πούμε ότι γενικά αυτό που ονομάζεται
“δικαιώματα ασθενών” αποτελεί ένα νέο φαινόμενο, ακόμα και σε χώρες με
ασυγκρίτως καλύτερα και πιο ανθρώπινα συστήματα υγείας. Όπως στις ΗΠΑ, όπου το
μεγαλύτερο μέρος της νομοθεσίας που προστατεύει τα δικαιώματα του ασθενούς δεν
υπήρχε πριν από 10 χρόνια ­ έως τις 19-12-89 όταν ο πρόεδρος Μπους προώθησε τη
σχετική νομοθεσία, τα νοσοκομεία μπορούσαν να αρνηθούν την εισαγωγή και να
αφήσουν αβοήθητους απόρους ή μη ασφαλισμένους ασθενείς».

Στις άλλες προηγμένες χώρες, οι συνθήκες αντιμετώπισης των ασθενών έχουν
βελτιωθεί εντυπωσιακά. Στην Ελλάδα, όμως, φαίνεται ότι μερικά πράγματα δύσκολα
αλλάζουν. Σας έχει συμβεί ποτέ να σας μιλήσει ένας γιατρός σαν να μιλούσε σε
κάποιον με τη διανοητική ικανότητα μιας… καρέκλας; Σας έχει μήπως τύχει να
φεύγετε από το γραφείο ενός γιατρού και να νιώθετε σαν παιδί Δημοτικού σχολείου;

Τα ερωτήματα δεν είναι απλώς ρητορικά. Όπως έδειξαν έρευνες που διενεργήθηκαν
σε άλλες χώρες, οι περισσότεροι ασθενείς πιστεύουν ότι οι γιατροί έχουν μία
έπαρση απέναντί τους και ότι συχνά απαξιούν να τους εξηγήσουν με απλά λόγια τι
τους συμβαίνει. Και αυτά σε χώρες όπου οι ασθενείς ενημερώνονται για τα
δικαιώματά τους και έχουν τη δυνατότητα να τα υπερασπιστούν. Στην Ελλάδα, όπου
μόλις τα τελευταία χρόνια αρχίσαμε να αναφέρουμε τις λέξεις «δικαιώματα
ασθενών», μπορεί κανείς να φανταστεί τι συμβαίνει.

«Πώς μπορεί να διαλέξει ένας ασθενής μεταξύ δύο εναλλακτικών ιατρικών
διαδικασιών, οι οποίες τελικά θα καθορίσουν αν θα ζήσει ή όχι, αν δεν είναι
επαρκώς πληροφορημένος;», διερωτάται ο κ. Μόνος. «Σε άλλες χώρες, οι γιατροί
που ακολουθούν κάποια θεραπεία ή επέμβαση χωρίς να την εξηγήσουν επαρκώς στους
ασθενείς και να πάρουν έγκρισή τους, κινδυνεύουν να βρεθούν ενώπιον του
δικαστηρίου. Όχι όμως και στην Ελλαδα, όπου η πλειονότητα των νόμων σπάνια
εφαρμόζεται. Οι γιατροί είτε ελλείψει σχετικής παιδείας είτε λόγω υπεροψίας
συνήθως σαμποτάρουν την επικοινωνία με τους ασθενείς. Το δικαίωμα της
πληροφορημένης συναίνεσης στην Ελλάδα καταπατάται συστηματικά, διότι το
κυρίαρχο μοντέλο άσκησης της Ιατρικής είναι το πατερναλιστικό. Και δυστυχώς,
το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού έχει μάθει να αποδέχεται αυτό το μοντέλο.
Ότι, δηλαδή, οι γιατροί είναι αυτοί που αποφασίζουν χωρίς να πληροφορήσουν ή
χωρίς να κάνουν τον ασθενή να καταλάβει και τελικά, χωρίς να του δώσουν τη
δυνατότητα να επιλέξει.

Σε άλλες χώρες, επίσης, οι γιατροί πολύ συχνά συμβουλεύουν τους ασθενείς τους
να ζητήσουν τη γνώμη ενός δεύτερου γιατρού ­ αυτό που είναι θεσμοθετημένο ως
“second opinion”. Ο Έλληνας γιατρός δεν το έχει αποδεχθεί ακόμη, στερώντας τον
ασθενή του από ένα σημαντικό δικαίωμα».

ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Μια λύση. Αν οι πολιτική άρχοντες δοκίμαζαν το «ιατρικό φαΐ» πουν «σερβίρεται» στους πολίτες πολλά θα άλλαζαν στην περίθαλψη…

Όλοι γνωρίζουμε τι σημαίνει να είσαι απλώς «μια περίπτωση» μέσα στο νοσοκομείο
­ και όλοι γνωρίζουμε τι κατάσταση επικρατεί μέσα στα νοσοκομεία. «Μία
κατάσταση που», όπως λέει ο κ. Μόνος, «οδηγεί σε μείωση της ανθρώπινης
αξιοπρέπειας και του αυτοσεβασμού. Τα νοσοκομεία στην Ελλάδα είναι
ολοκληρωτικά ιδρύματα ­ όπως και οι φυλακές. Ακόμα και αν δεν έχεις διαπράξει
άλλο “έγκλημα” πέρα από το να είσαι άρρωστος, μπορείς να βρεθείς ένα πρωί σε
ένα μικρό θάλαμο με άλλα 6 έως 8 κρεβάτια, όπου δεν υπάρχει δυνατότητα ούτε τα
εσώρουχά σου να αλλάξεις χωρίς να σε παρατηρούν ανεμπόδιστα όχι μόνον οι
συνασθενείς σου, αλλά και οι συγγενείς τους, μια και δεν υπάρχει ούτε μια
κουρτίνα γύρω από το κρεβάτι σου. Και κάθε ημέρα ακούμε ιστορίες τρόμου για
συνανθρώπους μας που μπήκαν στο Σύστημα Υγείας για απλές ιατρικές διαδικασίες
και βγήκαν από αυτό σακατεμένοι ­ ή ακόμα και νεκροί».

«Ο μόνος τρόπος για να αλλάξουν τα πράγματα», καταλήγει ο κ. Μόνος, «είναι να
αναγκάσουν τα συνδικάτα και ειδικά οργανωμένοι όμιλοι πολιτών τους πολιτικούς
άρχοντες να γευθούν οι ίδιοι το ιατρικό “φαΐ” που σερβίρουν στον πολίτη.

Όταν ο Πρωθυπουργός, οι υπουργοί και οι 300 της Βουλής αλλά και οι οικογένειές
τους δεν θα έχουν το δικαίωμα να πάνε στο εξωτερικό για ιατρική περίθαλψη…

Όταν σε ώρα ιατρικής ανάγκης θα φθάνουν όλοι αυτοί σε ένα εφημερεύον
νοσοκομείο, για να τοποθετηθούν σε ράντζο στον διάδρομο και να τους δει ο
γιατρός με τη σειρά τους και μετά να τους στείλει σε θάλαμο με 12 κρεβάτια και
όχι σε σουίτα, ώστε να δουν τη βρωμιά, να μυρίσουν τον μολυσμένο αέρα και να
βιώσουν την οχλαγωγία των συγγενών και φίλων των συνασθενών τους…

Όταν σαν νοσηλευόμενοι ασθενείς θα τρώνε φαγητό γεμάτο αλάτι και ας έχουν
υπέρταση ή φαγητό με ζάχαρη και άμυλο και ας έχουν διαβήτη…

Τότε θα αποκτήσει δικαιώματα και ο απλός Έλληνας ασθενής. Ειδάλλως, το να
γράφουμε και να δημοσιεύουμε σχετικά άρθρα εμείς οι πανεπιστημιακοί και εσείς
οι δημοσιογράφοι, είναι κοροϊδία και για τους ασθενείς και για τα δικαιώματά τους».

Βιομηχανικό προϊόν. Η υγεία δεν αποτελεί πλέον το υπέρτατο αγαθό, αλλά ένα βιομηχανικό προϊόν. Και οι ασθενείς είναι οι καταναλωτές του, τονίζει ο καθηγητής Γεώργιος Φαρμακίδης, από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου

«Η ΥΓΕΙΑ αποτελεί πια ένα βιομηχανικό αγαθό ­ τη δεύτερη βιομηχανία, ύστερα
από την πολεμική ­ στις ανεπτυγμένες χώρες. Και οι αποδέκτες του είναι οι
ασθενείς οι οποίοι συχνά δυσκολεύονται να πάρουν τις σωστές αποφάσεις, διότι
δεν έχουν τις απαιτούμενες γνώσεις ούτε είναι σωστά ενημερωμένοι, οπότε
εξαρτώνται από τους παρέχοντες την Υγεία».

Καυστικός ο κ. Γιώργος Φαρμακίδης, καθηγητής Μαιευτικής στο Πανεπιστήμιο της
Κρήτης και στο Πανεπιστήμιο Γουίνθροπ στη Νέα Υόρκη, εξηγεί πού οφείλεται η
ελλιπής ενημέρωση των ασθενών. «Η ταχύτατη ανάπτυξη της τεχνολογίας και της
Ιατρικής, που συνεχίζεται με τη διαρκή επινόηση νέων μεθόδων θεραπείας και
διάγνωσης, είχε αποτέλεσμα μία έκρηξη πληροφοριών, την οποία ακόμα και οι
γιατροί δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν ­ πόσο μάλλον οι ασθενείς, οι οποίοι
ωστόσο είναι οι άμεσα ενδιαφερόμενοι. Στην πραγματικότητα είναι απίθανο να
αποκτήσουν ποτέ τις γνώσεις που θα τους δώσουν τη δυνατότητα να μπορούν μόνοι
τους να αποφασίζουν για το είδος της θεραπείας που τους χρειάζεται ή για τους
γιατρούς που θα τους παράσχουν αυτό που περιμένουν: την υγεία τους».

Συνέπεια αυτών είναι να λαμβάνονται, ορισμένες φορές, αποφάσεις με ατυχές για
τον άρρωστο αποτέλεσμα και να προκαλούνται στη συνέχεια αντιδράσεις από τον
ίδιο ή τους συγγενείς του ­ άλλοτε δίκαια και άλλοτε άδικα. «Ακριβώς επειδή
δεν έχουν την απαιτούμενη πληροφόρηση και ενημέρωση, ώστε να κρίνουν αν αυτό
που έχει συμβεί οφείλεται πράγματι σε κακές υπηρεσίες ή περιλαμβάνεται στους
πιθανούς κινδύνους για τους οποίους θα έπρεπε να έχουν ενημερωθεί από τον
γιατρό τους», εξηγεί ο κ. Φαρμακίδης.

Ο ασθενής θεωρείται πλέον διεθνώς «καταναλωτής» (και αυτός είναι ο όρος που
χρησιμοποιείται στις αναφορές γι’ αυτόν) της βιομηχανίας της Υγείας. Και γι’
αυτό έχουν θεσπιστεί κανόνες που από τη μια αφορούν τα δικαιώματα και τις
υποχρεώσεις των ασθενών, των συγγενών τους, των γιατρών και των άλλων
εργαζομένων στις υπηρεσίες Υγείας και από την άλλη, τα δικαιώματα και τις
υποχρεώσεις των φορέων παροχής των υπηρεσιών Υγείας, είτε αυτοί είναι
ασφαλιστικοί οργανισμοί είτε το κράτος.

«Κάποιοι φοβούνται ότι οι κανόνες αυτοί μπορεί να δημιουργούν φραγμούς ανάμεσα
στους γιατρούς και τους ασθενείς», λέει ο κ. Φαρμακίδης. «Οι φόβοι αυτοί,
όμως, δεν είναι δικαιολογημένοι. Η ύπαρξη τέτοιων κανόνων αφενός προστατεύει
τους επαγγελματίες της Υγείας που κάνουν σωστά το έργο τους, αφετέρου παρέχει
τη δυνατότητα εντοπισμού εκείνων που, είτε από άγνοια είτε από έλλειψη μέσων
είτε για άλλους λόγους, δεν προσφέρουν το απαιτούμενο επίπεδο υγείας».

ΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ

Μόνο που για να είναι αποτελεσματικοί αυτοί οι κανόνες πρέπει οι ασθενείς να
τους γνωρίζουν ή έστω να έχουν, ανά πάσα στιγμή, πρόσβαση σε αυτούς. Γι’ αυτό
τον λόγο, σε πολλά νοσοκομεία του εξωτερικού διανέμονται σχετικά φυλλάδια
στους ασθενείς και τους συγγενείς τους αμέσως μόλις μπουν στο Σύστημα
Υγειονομικής Περίθαλψης ή αναρτώνται σε θέση ορατή στον κάθε επισκέπτη.

Σε αρκετά νοσοκομεία, εξάλλου, έχουν δημιουργηθεί ειδικά γραφεία στα οποία
μπορούν να προσφύγουν οι ασθενείς. Και αυτά τα γραφεία δεν υπάρχουν μόνο για
τους τύπους, αλλά λειτουργούν πραγματικά προς το συμφέρον των ασθενών. Αν δε
κάποιοι κανόνες παραβιασθούν, η πρόσβαση κάθε ασθενούς στα ελεγκτικά όργανα
που επιβάλλουν τις κατάλληλες διοικητικές ποινές είναι πολύ εύκολη, είτε η
παραβίαση αφορά άτομα (γιατρούς, νοσοκόμους κ.λπ.) είτε οργανισμούς
(ασφαλιστικούς, διοίκηση νοσοκομείων, το κράτος κ.ά.). Τέτοιες επιτροπές
πρέπει να υπάρχουν σε κάθε νοσοκομείο αλλά και στους δήμους ή τις νομαρχίες

Πέρα από τα δικαιώματα των ασθενών, πάντως, υπάρχουν και κώδικες τιμής που
αφορούν την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος και τις σχέσεις των γιατρών όχι
μόνο με τους ασθενείς αλλά και με άλλες ομάδες, όπως οι ιατρικές και
φαρμακευτικές εταιρείες, οι συνάδεφλοί τους και η υπόλοιπη κοινωνία. Κυρίως
εξετάζεται ο κίνδυνος να επηρεάσουν οι σχέσεις αυτές την ικανότητα του γιατρού
να παίρνει αποφάσεις για τη σωστή ιατρική περίθαλψη.

«Πάντως, το πιο σημαντικό», τονίζει ο κ. Φαρμακίδης ο οποίος έχει ασχοληθεί
επισταμένα με το θέμα, «είναι να δημιουργηθούν μηχανισμοί εφαρμογής και να
είναι αυτοί οι μηχανισμοί τέτοιοι ώστε κάθε παράπονο να απαντάται σε
προκαθορισμένο χρονικό διάστημα, τα δικαιώματα να έχουν την ισχύ νόμου και οι
ποινές να επιβάλλονται προς πάσαν κατεύθυνση χωρίς να αφήνουν στο απυρόβλητο
ομάδες ή άτομα εξουσίας ή σε θέση ισχύος».

Αναίτια ταλαιπωρία. Παρά τις εκκλήσεις της κ. Κατερίνας Μπόνου, ο γυναικολόγος του ΙΚΑ αρνείται να της γράψει ένα φάρμακο το οποίο συμπεριλαμβάνεται στη λίστα φαρμάκων

«ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ στο ΙΚΑ φαίνεται ότι έχει αποφασίσει να κάνει ο άνθρωπος. Δεν μπορώ
να εξηγήσω διαφορετικά γιατί αρνείται να μου γράψει ένα φάρμακο, το οποίο
υπάρχει στη λίστα και μου το έχει συστήσει γιατρός από δημόσιο νοσοκομείο».

Ο εκνευρισμός της κ. Κατερίνας Μπόνου περισσεύει όταν μιλάει για έναν
γυναικολόγο του ΙΚΑ, ο οποίος αρνείται πεισματικά να της χορηγήσει ένα φάρμακο
που της χρειάζεται, προβάλλοντας ως επιχείρημα ότι είναι ακριβό.

«Είναι πραγματικά εξοργιστικό», λέει η 33χρονη νοσηλεύτρια, η οποία βρίσκεται
στον 7ο μήνα της εγκυμοσύνης της. «Δεν μου έφθαναν τα προβλήματα που έχω από
την αρχή της εγκυμοσύνης, πρέπει να αντιμετωπίζω κάθε μήνα και τον
συγκεκριμένο γιατρό ο οποίος γράφει ό,τι και όποτε θέλει. Όταν, όμως, έχεις
αποκόλληση πλακούντα, έχεις νοσηλευθεί ένα μήνα στο “Έλενας” με αιμορραγία,
έχεις χαμηλό αιματοκρίτη και ο σίδηρός σου είναι στα μισά από τα φυσιολογικά
επίπεδα, δεν μπορείς να τσακώνεσαι με έναν γιατρό για να σου γράψει ένα
φάρμακο, το οποίο ­ επαναλαμβάνω ­ είναι στη λίστα και το έχουν συστήσει
γιατροί από δημόσιο νοσοκομείο. Από ένα σημείο και πέρα, είναι κοροϊδία».

Το… μήλον της έριδος είναι το φάρμακο λεγκοφέρ, το οποίο κοστίζει κάτι
παραπάνω από 3.500 δραχμές και ­ απ’ όσα συμπεριλαμβάνονται στη λίστα ­ είναι
το συμπλήρωμα σιδήρου με τη μεγαλύτερη απορροφητικότητα από τον οργανισμό. Ο
δε γιατρός που αρνείται να το χορηγήσει, εργάζεται στο Κέντρο Υγείας για την
Μητέρα και το Παιδί τού ΙΚΑ Περιστερίου.

«Για να καταλάβετε τι αντιμετωπίζω με αυτόν τον γιατρό, πρέπει να ξέρετε ότι
όλο αυτό τον καιρό μού έχει γράψει μία μόνον φορά εξετάσεις αίματος και
ούρων», προσθέτει η κ. Μπόνου. «Και μην φαντασθείτε ότι δεν έχω τι να κάνω,
και τρέχω ολημερίς στο ΙΚΑ. Τις περισσότερες ώρες τις περνάω στο κρεβάτι, και
βγαίνω από το σπίτι με χίλιες προφυλάξεις, διότι δεν έχει περάσει μέρα που να
μην έχω απώλειες αίματος.

Την περασμένη εβδομάδα, που πια είχα απελπισθεί μαζί του, τηλεφώνησα στα
κεντρικά του ΙΚΑ για να τους πω τι συμβαίνει, και μου είπαν να πάω σε άλλο ΙΚΑ
για να μου γράψουν το λεγκοφέρ! Μα αυτή τη δουλειά θα κάνω; Θα πηγαίνω από την
μια άκρη της Αθήνας στην άλλη επειδή ένας γιατρός θέλει να δημιουργεί
προβλήματα στους ασφαλισμένους; Είναι απαράδεκτο».

ΜΕΡΙΚΑ από τα δικαιώματα των ασθενών, που έχουν αναγνωριστεί διεθνώς και
ισχύουν στις προηγμένες χώρες του κόσμου, είναι τα εξής:

1 Δικαίωμα να έχουν πληροφορίες για γιατρούς και ασφαλιστικά ταμεία.

2 Δικαίωμα πληροφόρησης για εναλλακτικές μεθόδους θεραπείας, εμπειρία
και μέσα που παρέχονται για την εφαρμογή της συγκεκριμένης θεραπείας από τους
συγκεκριμένους γιατρούς της κλινικής του νοσοκομείου στο οποίο απευθύνονται.

3 Δικαίωμα να αποφασίσουν για τη συνέχιση ή τη διακοπή της θεραπείας.

4 Δικαίωμα να θεραπεύονται έστω και αν δεν έχουν χρήματα, σε
περιπτώσεις ανάγκης.

5 Δικαίωμα προστασίας στην παροχή υγειονομικής περίθαλψης, όταν
βρίσκονται σε δυσχερή θέση.

6 Δικαίωμα στην άρνηση εξέτασης ή θεραπείας.

7 Δικαίωμα να δίνουν την άδειά τους όταν πρόκειται να ενταχθούν σε μία
ιατρική μελέτη.

8 Δικαίωμα να τους φέρεται το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό με
τρόπο που δεν προσβάλλει την αξιοπρέπειά τους ούτε επηρεάζει το υψηλό επίπεδο
ιατρικής περίθαλψης.

9 Δικαίωμα να είναι οι πληροφορίες που τους αφορούν εμπιστευτικές.

ΜΕΡΙΚΕΣ από τις υποχρεώσεις των ασθενών

είναι οι εξής:

*Να υπακούν στους όρους και κανόνες των νοσοκομείων και αυτών που παρέχουν την
υγειονομική περίθαλψη.

* Να καταγγέλλουν τις παρανομίες και τα προβλήματα
που δημιουργούνται στην παροχή υπηρεσιών.

* Να απαιτούν σωστή υγειονομική περίθαλψη.

* Να μη μεταδίδουν εν γνώσει τους λοιμώδη νοσήματα.

ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ δεν έχουν μόνο οι ασθενείς αλλά και τα ασφαλιστικά ταμεία. Μερικές
από αυτές είναι και οι εξής:

* Να εφαρμόζουν τα δικαιώματα των ασθενών και να δημιουργούν τους μηχανισμούς
για την εφαρμογή τους.

* Να παρέχουν πληροφορίες στους πολίτες.

* Να ανταποκρίνονται στο δικαίωμα των ασθενών να θεραπεύονται σε καθαρό
περιβάλλον, με εκτίμηση και ευγένεια από το προσωπικό, χωρίς να γίνεται καμία
διάκριση εις βάρος τους με βάση τη νόσο, το φύλο, την καταγωγή, τη φυλή ή τις
σεξουαλικές τους προτιμήσεις.