Οι γιατροί πληρώνουν με ολέθρια λάθη τις ελλείψεις!

Η διαδικασία είναι συνοπτική: ο κλινικός γιατρός ζητάει από τον διευθυντή
ένα μηχάνημα για την κλινική του. Έτσι, απλά, χωρίς καμία τεκμηρίωση. Αν πήρε
ξανά κάποιο άλλο μηχάνημα τον περασμένο χρόνο (ή αν δεν τον συμπαθεί ο
διευθυντής), το πιθανότερο είναι ότι το νέο μηχάνημα δεν θα εγκριθεί.

Το Ιπποκράτειο. Ένα από τα μεγαλύτερα νοσοκομεία της χώρας με σημαντικό επιστημονικό έργο που η λειτουργία του σκοντάφτει στη γραφειοκρατία

Η απάντηση τίθεται… επιστημονικά κάπως έτσι: «Άσε, δεν έχω λεφτά φέτος. Θα
δούμε του χρόνου». Αν, πάλι, αυτός που ζητάει δεν πήρε μηχάνημα τον περασμένο
χρόνο (ή αν τον συμπαθεί ο διευθυντής), τότε υπάρχει πιθανότητα να εγκριθεί
ένα νέο μηχάνημα γι’ αυτή την κλινική.

Ουδείς ρωτάει αν και γιατί χρειάζεται αυτό το μηχάνημα, αν με αυτό θα αυξηθεί
η παραγωγικότητα, αν σώσει ζωές ­ ή αν απλώς… είναι απαραίτητο για τις
δουλειές κάποιου γιατρού. Δεν υπάρχει η υποδομή γι’ αυτή τη δουλειά ούτε οι
γνώσεις και ο κάθε διευθυντής κάνει μία, κατά τη γνώμη του, «δίκαιη κατανομή»
που μπορεί και να συμπέσει με τις πραγματικές ανάγκες του νοσοκομείου. Αυτά
στην καλύτερη περίπτωση της απλής καθημερινής διαδικασίας ­ χωρίς να
περιλαμβάνουμε σε αυτήν τις περιπτώσεις οικονομικών συμφερόντων που ενδέχεται
να υπεισέρχονται στη διαδικασία.

Αντίθετα δε από την κοινή πεποίθηση ότι «για να ληφθεί μία απόφαση έχουν
εξεταστεί, επιστημονικά και με στοιχεία, όλοι οι παράγοντες (ανάγκες,
αποτελεσματικότητα, κόστος, λειτουργικότητα κ.ά.) στην πραγματικότητα, στη
χώρα μας, οι περισσότερες αποφάσεις λαμβάνονται σχεδόν «στο πόδι» και μέχρι να
φθάσουν στην υλοποίησή τους ανατρέπονται πολλές φορές, αφού στην πορεία
μεσολαβούν και οι απαραίτητες πολιτικές ή συντεχνιακές πιέσεις. Αποφάσεις πολύ
σοβαρές, όπως το αν και πού θα χτιστεί ένα νοσοκομείο, ποια τμήματα θα
αναπτύξει, πώς θα κατανεμηθούν οι πόροι για την Υγεία, πόσους γιατρούς και
ποιας ειδικότητας χρειαζόμαστε, αλλά και καθημερινές που όμως επηρεάζουν όλους
μας ως χρήστες των υπηρεσιών Υγείας.

Δημήτρης Παπαθανασίου: «Ο πρόεδρος ενός νοσοκομείου δεν μπορεί να αποφασίσει ούτε για μία έγκριση γραμμής του ΟΤΕ χωρίς να πάει στο υπουργείο»

Σε Φόρουμ για την Υγεία, που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο μήνα, όλοι όσοι
συμμετείχαν ­ τεχνοκράτες, γιατροί, πρόεδροι νοσοκομείων, στελέχη του κρατικού
μηχανισμού ­ επισήμαναν, μεταξύ άλλων, τον πρόχειρο και «εμπειρικό» τρόπο με
τον οποίο οργανώνεται και λειτουργεί ο τομέας της Υγείας στην Ελλάδα όταν σε
όλες τις ανεπτυγμένες χώρες ­ και σε αρκετές μη ανεπτυγμένες ­ οι αποφάσεις
στηρίζονται πλέον σε επιστημονικά στοιχεία.

Περιγράφοντας τα τρία είδη «μάνατζμεντ» στη διοίκηση, ο καθηγητής του
Πανεπιστημίου της Οτάβας και επισκέπτης καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Υγείας κ.
Γ. Τσαλίκης έδωσε μια σαφή εικόνα αυτού που συμβαίνει με το Σύστημα Υγείας στη
χώρα μας: Όταν οι άλλες χώρες βρίσκονται κοντά στο «στρατηγικό μάνατζμεντ»
όπου «παίρνονται αποφάσεις με το βλέμμα βαθιά στο μέλλον», εμείς, παρά τις
αγωνιώδεις προσπάθειες κάποιων οραματιστών να πλησιάσουν αυτό το μοντέλο, πολύ
λίγο έχουμε απομακρυνθεί από αυτό που κυριαρχούσε για 10ετίες και που ήταν το
«κουτσοβόλεμα» (incremental).

Όπως το έθεσε ο πρόεδρος του Δ.Σ. του «Ιπποκράτειου» κ. Δ. Παπαθανασίου, ο
οποίος προσπαθεί αγωνιωδώς να φέρει σε κάποιο λογαριασμό ένα νοσοκομείο που
είναι ένα από τα σημαντικά νοσοκομεία από άποψη ιατρικού έργου και, ίσως, ένα
από τα πιο προβληματικά στην Ελλάδα από άποψη λειτουργίας και περιβάλλοντος
σύμφωνα με την Επιτροπή του υπουργείου Υγείας και την ΕΚΠΟΙΖΩ: «Η
πραγματικότητα οδηγεί πολλούς ανθρώπους στο κουτσοβόλεμα. Όπως, για
παράδειγμα, ο πρόεδρος του νοσοκομείου δεν μπορεί να αποφασίσει ούτε για μια
έγκριση γραμμής του ΟΤΕ χωρίς να πάει στο υπουργείο, όταν το κυλικείο του
νοσοκομείου το διαχειρίζεται το… υπουργείο Εθνικής Άμυνας ή όταν για την
πλήρωση μίας θέσης επείγουσας ανάγκης (π.χ. νοσοκόμου) που εκκενώθηκε,
περνούν, λόγω της διαδικασίας, 18-20 μήνες».

Χρήστος Μπουρσανίδης: «Το ελληνικό σύστημα υγείας εμφανίζει σχεδόν όλα τα αρνητικά στοιχεία που οδηγούν σε μια χαρακτηριστική κατάσταση οργανωμένης ανευθυνότητας»

Εξάλλου όπως λέει και ο οικονομολόγος κ. Χρ. Μπουρσανίδης, υπεύθυνος
προγράμματος Κοινωνικής Διοίκησης στην ΕΣΔΥ, «το ελληνικό σύστημα Υγείας δεν
κατάφερε να αξιοποιήσει πλήρως τα θετικά και ισχυρά στοιχεία ενός
κρατικοοικονομικού μοντέλου και εμφανίζει σχεδόν όλα τα εγγενή αρνητικά
στοιχεία και τις χαρακτηριστικές ιδιαιτερότητες, δομικού και λειτουργικού
χαρακτήρα, που συνθέτουν την παθολογία της κατάστασης και οδηγούν το συνολικό
σύστημα υγείας σε μη βέλτιστα αποτελέσματα και σε μία χαρακτηριστική κατάσταση
οργανωμένης ανευθυνότητας».

Το ερώτημα, καταλήγει ο κ. Μπουρσανίδης, είναι «πώς θα δημιουργηθούν εκείνες
οι οργανωτικές δομές που θα επιτρέψουν την υλοποίηση και επιτυχία των σκοπών
και στόχων της πολιτικής Υγείας. Και κυρίως πώς θα μετεξελιχθούν και θα
μετασχηματιστούν, αν όχι καταργηθούν, οι υπάρχουσες δομές και λειτουργικές
διαδικασίες, που δυσχεραίνουν, εμποδίζουν και γενικά συνιστούν έναν
ανασταλτικό παράγοντα στην πρόοδο και τον εκσυγχρονισμό, ενώ επιτρέπουν την
εμφάνιση των φαινομένων δυσλειτουργίας και τη σπατάλη και μη ορθολογική χρήση
των σπάνιων πόρων».

Ήταν πνευμονία. Δύο γιατροί του ΙΚΑ διέγνωσαν ως φαρυγγίτιδα την… πνευμονία από την οποία έπασχε ο κ. Παναγιώτης Νικόπουλος. Τελικά, τη σωστή διάγνωση έκανε τρίτος γιατρός ­ από άλλο ΙΚΑ…

«ΦΑΡΥΓΓΙΤΙΔΑ, και μάλιστα ελαφρά, μου είπε ο γιατρός του ΙΚΑ ότι έχω και
τελικά είχα… πνευμονία! Ούτε καν υποψιάστηκε ο κύριος αυτός ότι τα δέκατα
που δεν υποχωρούν, τα ρίγη και οι εφιδρώσεις που επιμένουν δεν μπορεί να
οφείλονται σε μια απλή φαρυγγίτιδα. Μία φορά χρειάστηκα και εγώ το Ταμείο μου
και μου είπαν άλλα αντί άλλων. Μπορώ να τους έχω πια εμπιστοσύνη;».

Αρκετά θυμωμένος ο κ. Παναγιώτης Νικόπουλος θυμάται τον περασμένο Ιούνιο όταν
τα συμπτώματα που ο ίδιος αρχικώς εξέλαβε ως ίωση μετέτρεψαν σε αληθινό
μαρτύριο τις νύκτες του.

«Οκτώ μερόνυχτα έβλεπα το θερμόμετρο να μην κατεβαίνει από το 37,5-38 και τις
δυνάμεις μου να με εγκαταλείπουν και αναρωτιόμουν τι είδους ίωση είχα», λέει.
«Όταν κάποια στιγμή συνειδητοποίησα ότι κάτι άλλο πρέπει να είναι, πήγα στο
ΙΚΑ Αμαρουσίου, όπου υπάγομαι. Μπαίνω λοιπόν στον παθολόγο, του λέω αναλυτικά
τι μου συμβαίνει, με ακροάζεται και καταλήγει στη συναρπαστική διαπίστωση ότι
μάλλον έχω καμιά φαρυγγίτιδα. “Να πας και στον ΩΡΛ”, με συμβούλεψε, “για να
βεβαιωθούμε”. Πάω και στον ΩΡΛ και εκείνος συμφώνησε. Μου το έχουν μάλιστα
γράψει και στο βιβλιάριό μου ­ μαζί με τη φαρμακευτική αγωγή που έπρεπε να
πάρω για τη… φαρυγγίτιδα».

Η διάγνωση αυτή όμως δεν ικανοποίησε τον 30χρονο παρασκευαστή. «Έχω πάθει ξανά
φαρυγγίτιδα και δεν θυμόμουν να είχα τέτοια συμπτώματα», εξηγεί. «Γι’ αυτό και
πήρα τηλέφωνο τον παθολόγο του πεθερού μου ­ ο οποίος παρεμπιπτόντως εργάζεται
σε ένα άλλο ΙΚΑ. Με το που του λέω ­ τηλεφωνικώς ­ τα συμπτώματά μου, μου λέει
να πάω αμέσως για ακτινογραφία θώρακος και να κάνω κάτι εξετάσεις αίματος,
διότι μπορεί να έχω πνευμονία! Έκανα όλα όσα μου είπε, του πάω τις εξετάσεις
και, ω! του θαύματος, προκύπτει ότι όντως έχω πνευμονία. Ενάμιση μήνα έπαιρνα
αντιβίωση για να συνέλθω. Και το παράπονό μου δεν είναι ότι έκανε ο πρώτος
γιατρός λάθος διάγνωση επειδή πνιγόταν στη δουλειά και δεν προλάβαινε να με
εξετάσει προσεκτικά. Άλλον έναν ασθενή είχε όλον κι όλον και δεν μπήκε στον
κόπο να μου αφιερώσει πάνω από πέντε λεπτά».

Απόστολος Δόλγερας: «Οι κλινικοί γιατροί αντιδρούν στις γρήγορες αλλαγές, είτε επειδή δεν τις γνωρίζουν είτε επειδή τις φοβούνται είτε επειδή δεν τις θέλουν»

ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ μέρος των ιατρικών πράξεων, όπως δείχνουν οι έρευνες, είναι
περιττές ή ακόμη και επιβλαβείς. Οι λόγοι είναι οι εξής:

1 Μεροληψία στις αποφάσεις γνώμης που λαμβάνονται με τελείως
υποκειμενικό κριτήριο.

2 Παράλειψη και καθυστέρηση εισαγωγής νέων γνώσεων.

3 Παρεμβάσεις που κάνουν κακό δεν σταματούν να χρησιμοποιούνται, και

4 Παρεμβάσεις άγνωστης αποτελεσματικότητας δεν ερευνώνται.

Έτσι, αυτό που στον σχεδιασμό της πολιτικής υγείας εφαρμόζεται εδώ και
δεκαετίες (σε άλλες χώρες, εννοούμε) δηλαδή, η λήψη αποφάσεων βάσει στοιχείων,
είναι πλέον φανερό ότι πολύ περισσότερο οι ιατρικές παρεμβάσεις δεν μπορεί
παρά να βασίζονται σε ερευνητικά δεδομένα.

Το «νέο ευαγγέλιο», όπως χαρακτηρίζεται από καθηγητές ξένων πανεπιστημίων,
είναι οι πράξεις που βασίζονται στην επιστημονική απόδειξη των ερευνητικών
δεδομένων (evidence based). «Ξεκίνησε από την Αμερική, λέει ο κ. Απ. Δόλγερας,
σαν μια προσπάθεια να αντιμετωπίσουν τον τεράστιο αριθμό των μηνύσεων, αλλά
στη συνέχεια διαπίστωσαν ότι είναι ο μόνος αξιόπιστος τρόπος λειτουργίας των
ιατρικών υπηρεσιών».

Οι αποφάσεις για τις ιατρικές παρεμβάσεις που χρειάζεται να γίνουν, λέει ο κ.
Δόλγερας, πρέπει να στηρίζονται (και αυτό ήδη γίνεται σε άλλες χώρες αλλά όχι
και στην Ελλάδα) σε ερευνητικά δεδομένα, κυρίως σε ό,τι έχει να κάνει με αξίες
και πόρους. Και δίνει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για την ολοφάνερη (αλλά
παραδόξως μη χρησιμοποιούμενη ως καθημερινή πρακτική) αναγκαιότητα της λήψης
αποφάσεων βάσει ερευνητικών δεδομένων:

Η θρομβόλυση, μία θεραπευτική μέθοδος που εφαρμόζεται στο οξύ έμφραγμα του
μυοκαρδίου σε ασθενείς με στένωση. Μεγάλες έρευνες που έγιναν στην Οξφόρδη από
το 1987 ως το ’92 σε μεγάλο δείγμα του πληθυσμού έδειξαν ότι η μέθοδος αυτή
μπορεί να εφαρμοστεί στο 70%-80% του πληθυσμού, με εξαιρετικά αποτελέσματα και
ασφάλεια, ενώ οι όποιες παρενέργειες υπάρχουν είναι ελέγξιμες. Το κέρδος είναι
όχι μόνο μικρότερη θνησιμότητα, αλλά και περιορισμός της ανάγκης για προσφυγή
σε αιματηρές, επικίνδυνες και πολυέξοδες επεμβάσεις όπως το μπάι-πας, ή το
μπαλονάκι. Σημαντική προϋπόθεση είναι να γίνει όσο το δυνατόν συντομότερα μετά
το επεισόδιο και πάντως το αργότερο μέσα σε 12 ώρες.

Παρ’ όλο που το σημαντικό αυτό επιστημονικό δεδομένο ήρθε σε γνώση του
ιατρικού σώματος, παρατηρεί ο οδοντίατρος κ. Απ. Δόλγερας, οι προσφυγές σε
θρομβόλυση μόλις έφτασαν το 35%-50% των περιπτώσεων εμφράγματος στο τέλος της
5ετίας. «Έχει υπολογιστεί, λέει, ότι περνάει τουλάχιστον μία 3ετία, με
διαφορές από περιοχή σε περιοχή, μέχρις ότου ενσωματωθεί μία νέα γνώση στην
κλινική πρακτική και ακόμη περισσότερος χρόνος ώσπου να μπει στα εγχειρίδια,
και ώς τότε χάνονται άδικα ζωές».

Οι λόγοι πολλοί: Οι κλινικοί γιατροί, λέει πάλι ο κ. Δόλγερας, αντιδρούν στις
γρήγορες αλλαγές είτε επειδή δεν τις γνωρίζουν είτε επειδή τις φοβούνται είτε
επειδή δεν τις θέλουν. Ως επιχείρημα χρησιμοποιούν πάντα το παράδειγμα της
θαλιδομίδης αποσιωπώντας ότι αυτό συνέβη σε άλλες εποχές που δεν γίνονταν οι
τεράστιας έκτασης έρευνες που γίνονται σήμερα και οι συστηματικές ανασκοπήσεις
που ακολουθούν και κάνουν το δείγμα ακόμη μεγαλύτερο.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση της θρομβόλυσης, το επιχείρημα είναι ότι «έχει
πολλές παρενέργειες. Ας περιμένουμε», αλλά σ’ αυτό το διάστημα της αναμονής
σώζονται οι μισοί από τους ανθρώπους που θα μπορούσαν να σωθούν και οι άλλοι
μισοί πεθαίνουν».

«Για να είναι ένας γιατρός ενημερωμένος, λέει ο κ. Δόλγερας, έχει υπολογιστεί
ότι πρέπει να διαβάζει 19 επιστημονικά κείμενα την ημέρα επί 365 μέρες τον
χρόνο, κάτι αδύνατο».

Σε άλλες χώρες ο γιατρός, αλλά και το υπόλοιπο προσωπικό βοηθούνται σ’ αυτό
από μια σειρά υπηρεσιών (π.χ. βιβλιοθήκες παραδοσιακές και ηλεκτρονικές,
Ίντερνετ, κομπιούτερ με το κατάλληλο λογισμικό κ.ά.). Οι Έλληνες γιατροί είναι
σχεδόν αδύνατο να έχουν την ίδια ενημέρωση, ακόμη και αν το θέλουν (που δεν
είναι πάντα σίγουρο), γιατί οι συνθήκες μέσα στις οποίες εργάζονται στα
περισσότερα νοσοκομεία δεν τους επιτρέπουν έστω και να ξεκουραστούν
στοιχειωδώς σε ώρες σκληρής εφημερίας.

«Ένα λάθος,όμως, λέει η διευθύντρια Αιμοδοσίας στο Νοσοκομείο Αγ. Όλγα κ.
Μπέσυ Μέριανου, σημαίνει επιπλοκή ή βλάβη, σημαίνει ταλαιπωρία από την
καθυστέρηση που προκαλείται, μπορεί να σημαίνει ακόμη και θάνατο. Τα λάθη
γίνονται κυρίως στη διάγνωση από κακή ερμηνεία, κακή εκτέλεση, μεταγραφή ή
σήμανση, ενώ στη θεραπεία το λάθος αφορά συνήθως τη χρήση φαρμάκων ή αίματος.

Για να αποφευχθεί ο κίνδυνος λάθους, πρέπει να είναι αυστηρά καθορισμένο το
ποιος θα κάνει κάτι, πότε και πώς και να υπάρχουν δικλίδες ασφαλείας γι’ αυτά.
Χρειάζεται συναίσθηση του κινδύνου από το προσωπικό, παρακολούθηση, καλές
εγκαταστάσεις και εξοπλισμός, επαγρύπνηση, έλεγχος αλλά και κόστος. Αλλά και
οι γιατροί θα έπρεπε να ενημερώνουν τον ασθενή για την πιθανότητα κινδύνων,
πράγμα που συνήθως δεν κάνουν». «Όλα τα συστήματα, προσθέτει ο κ. Άρης
Σισσούρας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών, έχουν κέντρα αναφοράς και
ελέγχου, όπου είναι υποχρεωμένοι όλοι να στέλνουν δειγματοληπτικά στοιχεία της
δουλειάς τους για πιστοποίηση, ώστε να ελέγχεται το κατά πόσο βρίσκονται μέσα
στις προδιαγραφές. Και αν δεν ανταποκρίνονται στα στάνταρντ, υπάρχει τιμωρία.
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει αυτό που έξω λέγεται έλεγχος ποιότητας. Το 1982-84 το
κάναμε αυτό στο ΙΚΑ, στα μικροβιολογικά εργαστήρια, που ήταν, τότε, πολύ
καλύτερα από τα εκτός ΙΚΑ ιδιωτικά».

Μία μέρα. Μόνο μία φορά την εβδομάδα γίνονται λαπαροσκοπικές επεμβάσεις του ουροποιητικού συστήματος στο Γενικό Κρατικό Αθηνών!

«Πενία τέχνας κατεργάζεται… κι άμα θέλαμε ας κάναμε κι αλλιώς. Αν δεν
βρίσκαμε τη λύση του δανεισμού, δεν θα είχαμε εκτελέσει καμία λαπαροσκοπική
επέμβαση στο ουροποιητικό σύστημα έως σήμερα. Γι’ αυτό και δανειζόμαστε εκ
περιτροπής τα μηχανήματα και κάνουμε τη δουλειά μας».

Τάδε έφη ο κ. Κωνσταντίνος Ντούμας, επιμελητής της Ουρολογικής Κλινικής του
Γενικού Κρατικού Νοσοκομείου Αθηνών, ο οποίος παραδέχεται με πάσαν ειλικρίνεια
ότι η κλινική του δανείζεται ορισμένα μηχανήματα για να κάνει εγχειρήσεις.

Τα περί ου ο λόγος μηχανήματα είναι ένα λαπαροσκόπιο, μία κάμερα και μία
ειδική αντλία, με την οποία διοχετεύεται στην περιτοναϊκή κοιλότητα διοξείδιο
του άνθρακα. Η ύπαρξή τους είναι απαραίτητη για τις λαπαροσκοπικές εγχειρήσεις
στο ουροποιητικό σύστημα, οι οποίες είναι σχεδόν αναίμακτες και περιορίζουν
σημαντικά τη διάρκεια νοσηλείας, τον πόνο και τις ουλές του ασθενούς.

«Εδώ και έναν χρόνο δανειζόμαστε, χωρίς αντίτιμο, τα μηχανήματα από την
εταιρεία που τα εισάγει, με μόνη υποχρέωση από τη δική μας πλευρά να
αγοράζουμε από αυτήν τα αναλώσιμα», εξηγεί ο κ. Ντούμας. «Τα μηχανήματα έχουμε
στη διάθεσή μας μόνο μία ημέρα την εβδομάδα ­ όχι όμως και κάθε εβδομάδα,
διότι η εταιρεία τα δανείζει και σε άλλα νοσοκομεία της χώρας και υπάρχει
περίπτωση να τα κρατήσει περισσότερο κάποιο άλλο νοσοκομείο. Όταν εξάλλου
κλείνει η εταιρεία για τις καλοκαιρινές διακοπές, σταματάμε και εμείς τις εγχειρήσεις».

Τα περίφημα αυτά μηχανήματα κοστίζουν από 7 έως 8 εκατομμύρια δραχμές, αλλά
«το υπουργείο Υγείας δεν διαθέτει το ποσόν αυτό για να τα αγοράσουμε»,
επισημαίνει ο κ. Ντούμας. «Η διοίκηση του νοσοκομείου από την πλευρά της κάνει
ό,τι μπορεί, αλλά δεν έχει αρκετά κονδύλια. Έτσι, φροντίζει να καλύπτει τις
πιο επείγουσες ανάγκες της ουρολογικής κλινικής. Τον περασμένο μήνα, λ.χ.,
προχωρήσαμε στην αγορά ενός ουρητηροσκόπιου, ενός μηχανήματος ενδοουρητηρικής
λιθοτριψίας και ενός μηχανήματος ουροδυναμικής μελέτης, ενώ σύντομα θα
αποκτήσουμε και συσκευή υπερήχων».

Για την ιστορία αναφέρουμε ότι η ουρολογική λαπαροσκόπηση εφαρμόζεται για την
αντιμετώπιση πλήθους νοσημάτων (από κρυψορχία έως αφαίρεση λίθων από τους
ουρητήρες), αλλά δεν είναι κατάλληλη για όλους τους ασθενείς ούτε για όλες τις
παθήσεις του ουροποιητικού συστήματος.