«Χαλασμένο» βαρόμετρο

Ο πρόεδρος της Fed Άλαν Γκρίνσπαν το λέει με κάθε ευκαιρία: η αμερικανική
κεντρική τράπεζα ασχολείται με την πραγματική οικονομία. Τι γίνεται όμως με τη
Γουώλ Στρητ;

Ο Άλαν Γκρίνσπαν (δεξιά) περιοδεύει στο Χονγκ Κονγκ (όπου συναντήθηκε με τον τοπικό ηγέτη Τουνγκ Τσι Χούα ­ αριστερά) και την Κίνα, για να αντιμετωπίσει τα οικονομικά προβλήματα της Ασίας. Όμως, η σκέψη του «ταξιδεύει» στη Γουώλ Στρητ

ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ, προϊόν, κέρδη, απασχόληση, εξαγωγές, παραγωγικότητα: όλα αυτά
είναι πραγματική οικονομία. Το Χρηματιστήριο είναι για την αμερικανική
κεντρική τράπεζα ένα πάρεργο. Όμως, αυτό ακριβώς το πάρεργο τώρα ξεπροβάλλει
αποφασιστικά στο προσκήνιο, θέτοντας την αμερικανική κεντρική τράπεζα ­ και το
κοινό ­ μπροστά σε ένα αδυσώπητο δίλημμα.

Κανονικά, η Fed ρυθμίζει την πραγματική οικονομία με τα επιτόκια, μειώνοντάς
τα για να ενισχύσει την ανάπτυξη και αυξάνοντάς τα για να την αναστείλει. Σε
φυσιολογικές συνθήκες, οι τιμές των μετοχών ανεβαίνουν ή πέφτουν ανάλογα με
τον ρυθμό της πραγματικής οικονομίας ­ δηλαδή το Χρηματιστήριο λειτουργεί σαν
ένα βαρόμετρο. Όμως, τους τελευταίους τρεις μήνες ­ και ιδιαίτερα τις
τελευταίες τέσσερις εβδομάδες ­ η Γουώλ Στρητ έχει εκτιναχτεί στα ύψη από μόνη
της. Αντί να ηγείται, η πραγματική οικονομία έπεται της αγοράς.

«Υπάρχουν πολλοί που υποστηρίζουν ότι βρισκόμαστε σε μία νέα οικονομική εποχή
και ότι το Χρηματιστήριο αντικατοπτρίζει αυτή τη νέα πραγματικότητα», λέει ο
Χένρι Κάουφμαν, οικονομολόγος της Γουώλ Στρητ. «Υπάρχει κάποια αλήθεια σε
αυτόν τον ισχυρισμό. Όμως, παρ’ όλ’ αυτά, εκείνο που έχουμε σήμερα στο
Χρηματιστήριο δεν είναι παρά μια κερδοσκοπική “φούσκα”».

Αυτή ακριβώς προκαλεί το δίλημμα της Fed. Στο παρελθόν, ο Γκρίνσπαν απέφευγε
επιμελώς απότομες μεταβολές των επιτοκίων. Αντίθετα, φρόντιζε με μετρημένες
κινήσεις να ενισχύει την πραγματική οικονομία, χωρίς να προκαλεί υπερβολικές
αντιδράσεις του Χρηματιστηρίου και της αγοράς ομολόγων.

Όμως, η «φούσκα» έχει τόσο διογκωθεί, που ακόμη και μία κίνηση της Fed κατά
ένα τέταρτο της μονάδας θα μπορούσε να αποδειχτεί ολέθρια, προκαλώντας
απότομες ταλαντώσεις στο Χρηματιστήριο που θα μπορούσαν να συμπαρασύρουν και
την οικονομία.

Ας υποθέσουμε ότι η Fed θέλει να μειώσει τα επιτόκια, προκειμένου να
εξουδετερώσει κάποιον ορατό κίνδυνο ­ για παράδειγμα, κατάρρευση στη Βραζιλία
ή επικείμενη χρεοκοπία μιας μεγάλης εταιρείας υψηλής τεχνολογίας. Η Γουώλ
Στρητ θα θεωρήσει τη μείωση των επιτοκίων σαν μία απόδειξη ότι η Fed είναι
αποφασισμένη, ό,τι και αν συμβεί, να διασώσει την οικονομία και την αγορά.

Έτσι, οι τιμές των μετοχών θα ξαναβρεθούν στα ύψη (μολονότι είναι σήμερα κατά
30% υπερτιμημένες, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές της Γουώλ Στρητ).

«Άλλη μία μείωση των επιτοκίων θα επιτείνει τη μετοχομανία που ήδη υπάρχει»,
λέει ο Ντέιβιντ Τζόουνς, οικονομολόγος της εταιρείας ομολόγων Aubrey G. Lanston.

Τι θα γίνει, όμως, αν η Fed αποφασίσει ότι πρέπει να αυξήσει τα επιτόκια για
να συγκρατήσει τον πληθωρισμό; Στο τέταρτο τρίμηνο του 1998 η αμερικανική
οικονομία αναπτυσσόταν με έντονους ρυθμούς, που σε ετήσια βάση άγγιξαν το 4%.
Το ίδιο ισχυρά ήταν και τα στοιχεία του Δεκεμβρίου για τη μείωση της ανεργίας.

Η καταναλωτική δαπάνη έπαιξε μεγάλο ρόλο στη διαμόρφωση αυτής της υγιούς
εικόνας. Οι ανοδικές τιμές των μετοχών τροφοδότησαν σε μεγάλο βαθμό αυτή τη
δαπάνη. Επίσης, ενθάρρυναν τις επιχειρηματικές επενδύσεις, που είναι άλλη μία
πηγή ανάπτυξης.

Σε περιόδους παχέων αγελάδων, όπως η σημερινή, αναπόφευκτα οι ανησυχίες για
ενδεχόμενη άνοδο του πληθωρισμού κυριεύουν τους ανθρώπους της Fed (έστω και αν
ο πληθωρισμός βρίσκεται ακόμη σε χαμηλό επίπεδο). Έτσι, η κεντρική τράπεζα
βρίσκεται μπροστά στη δύσκολη επιλογή να αφήσει τα επιτόκια ως έχουν ­
ενθαρρύνοντας τους επενδυτές να σκεφτούν ότι η Fed ενδιαφέρεται περισσότερο να
διατηρηθούν τα τρέχοντα υψηλά επίπεδα των μετοχών παρά να ελέγξει τον
πληθωρισμό ­ ή να αυξήσει τα επιτόκια για να επιβραδύνει την οικονομία, με
συνέπειες που θα μπορούσαν να είναι πολύ δυσάρεστες.

«Ούτε συζήτηση για άνοδο των επιτοκίων», λέει ο Ρόμπερτ ντι Κλιμέντε της
Salomon Smith Barney. «Κάτι τέτοιο θα έσπαγε τη “φούσκα”».

Σε μία τέτοια περίπτωση, η βουτιά της Γουώλ Στρητ θα πάγωνε την οικονομία πολύ
περισσότερο από όσο η Fed θα επιθυμούσε. Για παράδειγμα, μία πτώση των τιμών
των μετοχών κατά 30% σε περίοδο δώδεκα εβδομάδων θα μπορούσε να μειώσει την
ανάπτυξη κατά 2,3 ποσοστιαίες μονάδες.

Κορυφαίοι αξιωματούχοι της Fed ομολογούν ότι θεωρούν τα σημερινά επίπεδα των
μετοχών αδικαιολόγητα σε σχέση με την πραγματική οικονομία. Η Fed βρέθηκε σε
αυτή τη δύσκολη θέση άθελά της, το περασμένο φθινόπωρο, όταν ο δείκτης Ντάου
Τζόουνς βρισκόταν 26% χαμηλότερα από ό,τι είναι σήμερα. Τότε, με τρεις
διαδοχικές μειώσεις επιτοκίων, η Fed προσπάθησε να εξουδετερώσει τις συνέπειες
της παγκόσμιας κρίσης.

Σύμφωνα με τα πρακτικά της συνεδρίασής τους στις 17 Νοεμβρίου, οι άνθρωποι της
Fed αναγνώριζαν ότι η τρίτη μείωση των επιτοκίων που αποφάσισαν εκείνη την
ημέρα «θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέα ισχυρή άνοδο των μετοχών που δεν θα ήταν
δικαιολογημένη βάσει των μελλοντικών εταιρικών κερδών και που, γι’ αυτό, θα
μπορούσε να οδηγήσει αργότερα σε μία μάλλον απότομη και βίαιη διόρθωση της αγοράς»