Διάλογος για τις συντάξεις

Τα όρια ηλικίας για πρόωρη συνταξιοδότηση ­ χωρίς να θιγούν ώριμα
συνταξιοδοτικά δικαιώματα ­ η χρηματοδότηση του συστήματος κοινωνικής
ασφάλισης αλλά και η εντυπωσιακή ανισότητα στις παροχές (συντάξεις, εφάπαξ,
επιδόματα κ.ά.) θα είναι τα τρία θέματα που θα τεθούν στο τραπέζι του
κοινωνικού διαλόγου για την αναμόρφωση του κοινωνικο-ασφαλιστικού συστήματος.

ΟΔΙΑΛΟΓΟΣ αναμένεται να αρχίσει εντός των προσεχών μηνών. Ήδη οι υπηρεσίες της
γενικής γραμματείας Κοινωνικών Ασφαλίσεων βρίσκονται σε ετοιμότητα, ώστε να
υλοποιήσουν το μίνι ασφαλιστικό νομοσχέδιο (έχει ήδη ψηφιστεί) αλλά και να
αρχίσουν τη διαδικασία οργάνωσης του διαλόγου για το λεγόμενο δεύτερο πακέτο
του Ασφαλιστικού.

Κύκλοι του υπουργείου Εργασίας-Κοινωνικών Ασφαλίσεων τόνιζαν ότι ο διάλογος
είναι «ειλικρινής και εξαντλητικός» και σε καμία περίπτωση δεν θα υπάρξουν
αιφνιδιασμοί.

Πάντως διευκρινιζόταν ότι οι όποιες αποφάσεις ληφθούν δεν θα ισχύσουν πριν από
το έτος 2000.

Το πνεύμα των μέτρων θα είναι να κλείσει η ψαλίδα των παροχών όσων
ασφαλίζονται μετά την 1.1.1993 με τους ήδη ασφαλισμένους πριν από την
1.1.1993. Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρξουν και μέτρα επαχθή για χιλιάδες ασφαλισμένους.

Στον διάλογο για το δεύτερο πακέτο του ασφαλιστικού θα ληφθούν υπόψη οι
επιστημονικές μελέτες που έχουν κατά καιρούς συνταχθεί με άξονα την έκθεση του
καθηγητή κ. Γ. Σπράου, η οποία συντάχθηκε από ειδική επιστημονική επιτροπή με
απόφαση του Πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη, αλλά και τεκμηριωμένες επιστημονικές
διαπιστώσεις για το φλέγον πρόβλημα του ασφαλιστικού συστήματος το οποίο
βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης.

Οι σημαντικότερες διαπιστώσεις απ’ όλες αυτές τις μελέτες, οι οποίες θα
αποτελέσουν τον άξονα του διαλόγου για τη ριζική αναμόρφωση του
κοινωνικο-ασφαλιστικού συστήματος στη χώρα μας είναι οι εξής:

* Τίθεται η ανάγκη επιμήκυνσης του εργασιακού βίου με τη σειρά εξέτασης των
παρακάτω μέτρων προς αυτή την κατεύθυνση:

1 Εξάλειψη αντικινήτρων παραμονής στην εργασία.

2 Εξέταση περιπτώσεων συνταξιοδότησης χωρίς όρια ηλικίας.

3 Εξέταση ειδικών περιπτώσεων κλάδων εργαζομένων με χαμηλά όρια ηλικίας.

4 Εξέταση περιπτώσεων ειδικής μεταχείρισης μητέρων αλλά και εξίσωσης
γενικών ορίων ανδρών – γυναικών.

Προτείνεται η κατάργηση των βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων μαζί με το
επασφάλιστρο και η ριζική επανεξέταση των συντάξεων αναπηρίας.

Στην έκθεση Σπράου τονίζεται ότι συγκριτικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση κατηγορίες
ατόμων συνταξιοδοτούνται σε νεαρή ηλικία. Η νωρίτερη συνταξιοδότηση
επιτυγχάνεται με τους εξής τρόπους.

* Με ειδικές διατάξεις για κατηγορίες ατόμων (μητέρες).

* Για συγκεκριμένα επαγγέλματα (αεροσυνοδοί Ολυμπιακής, βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα).

* Με ειδικά όρια σε ταμεία εκτός ΙΚΑ.

* Μέσω συντάξεων αναπηρίας.

* Με ειδικές διατάξεις που έχουν σχέση με το χρόνο υπηρεσίας (35ετία, κ.λπ.).

* Σε κατηγορίες συντάξεων χωρίς όριο ηλικίας (π.χ. συντάξεις χηρείας, άγαμες θυγατέρες).

* Υπάρχει πλήρης ανισότητα στον τρόπο κατανομής των κοινωνικών πόρων που για
ορισμένα Ταμεία είναι σχεδόν μηδενική (σ’ αυτά ανήκει και το ΙΚΑ), ενώ για
κάποια άλλα φθάνει μέχρι και 1.700.000 δρχ. το χρόνο ανά ασφαλιζόμενο!

* Η συμμετοχή του ασφαλισμένου στα έσοδα του Ταμείου είναι εντελώς διαφορετική
ακόμη και για Ταμεία που ανήκουν στην ίδια ομάδα. Για παράδειγμα, το ποσοστό
του ασφαλισμένου για το ΤΣΑΥ (υγειονομικών) είναι 41% επί του συνόλου των
εσόδων, ενώ του Ταμείου Εμπόρων (ΤΑΕ) είναι 77%.

* Η κύρια και η επικουρική σύνταξη αθροιστικά αποτελεί για τα 35 έτη ασφάλισης
ή 10.500 ημέρες από το 80% των συντάξιμων αποδοχών και ξεπερνάει σε ορισμένες
περιπτώσεις το 130%.

* Η ανώτατη κύρια σύνταξη για 35 χρόνια υπηρεσίας ή 10.500 ημέρες ασφάλισης
καλύπτει για ορισμένες ομάδες το 70% των συντάξιμων αποδοχών ενώ για κάποιες
άλλες κλιμακώνεται μέχρι και το 100%. Σε ποσά η ανώτατη σύνταξη αρχίζει από
295.000 δρχ. και φθάνει στις 650.000 δρχ. και φυσικά όλα αυτά χωρίς να
ακολουθούν κανόνες σχέσης εισφορών – παροχών.

* Η ανώτατη επικουρική σύνταξη αποτελεί από το 10% των συντάξιμων αποδοχών
μέχρι και 65% (δηλαδή σε δραχμές από 35.000 έως 310.000).

Όσον αφορά το θέμα της χρηματοδότησης του κοινωνικο-ασφαλιστικού συστήματος θα
δοθεί ιδιαίτερο βάρος από τα εργατικά συνδικάτα τα οποία επιμένουν στην ανάγκη
για μια θεσμοθετημένη πλήρη τριμερή χρηματοδότηση.

Η εξεύρεση πόρων προς την ενίσχυση του συστήματος ακόμα και με την καθιέρωση
ειδικού φόρου θα είναι ένα από τα θέματα που θα τεθούν στο τραπέζι του διαλόγου.

Σε αντίθεση με άλλους κλάδους της οικονομίας, οι συντάξεις και γενικότερα η
κοινωνική πολιτική επηρεάζονται από εξελίξεις στις βασικές κοινωνικές δομές,
οι οποίες μπορούν να προβλεφθούν με μεγάλο βαθμό σιγουριάς και δύσκολα μπορούν
να αλλάξουν. Όπως τονίζεται στην έκθεση Σπράου, η διάρθρωση του πληθυσμού
αποτελεί τη βάση για τις δημογραφικές εξελίξεις.

Σε συνδυασμό με τις εργασιακές συνήθειες προδιαγράφεται τόσο ο αριθμός
συνταξιούχων όσο και των εργαζομένων που θα πληρώνουν για τις συντάξεις.
Σύγκριση των προβολών για το 1990, 2010 και 2030 οδηγεί στις εξής διαπιστώσεις

* Καταστροφική πτώση στη γεννητικότητα. Ήδη σήμερα κάθε χρόνο γεννιούνται
περίπου τα μισά παιδιά που γεννιόντουσαν το 1975.

* Ραγδαία γήρανση του πληθυσμού. Το ποσοστό ατόμων άνω των 65 ανεβαίνει κατά
43% έως το 2010. Ως το 2030 ένα τέταρτο του πληθυσμού θα είναι άνω των 65.
Ιδιαίτερα ταχεία είναι η αύξηση των ατόμων άνω των 75.

* Οι εργαζόμενοι είναι μόνο 37% του πληθυσμού. Ως ποσοστό του πληθυσμού αυτό
δεν αλλάζει πολύ το 2010 (39%). Αυτό όμως προκαλείται από την πτώση του
αριθμού παιδιών που αντισταθμίζεται από την αύξηση των ηλικιωμένων. Αν
εξεταστούν μόνο οι ηλικιωμένοι, τότε ο αριθμός εργαζόμενων για κάθε ηλικιωμένο
(πάνω των ορίων του ΙΚΑ) πέφτει από 2,24 σε 1,78 (κατά 20%).

* Η θέση των εργαζομένων επιδεινώνεται δραματικά μετά το 2010, με τη μικρή
είσοδο νέων εργαζομένων που οφείλεται στη χαμηλή γεννητικότητα μετά το 1980.
Το 2030 θα αντιστοιχούν μόνο 1,26 εργαζόμενοι σε κάθε άτομο άνω των ορίων του ΙΚΑ.

* Εμφανίζονται πολλοί εργαζόμενοι μετά τα κανονικά όρια του ΙΚΑ. Αυτό
οφείλεται σε συνήθειες σε αγροτικές περιοχές. Η μεταφορά εργαζομένων από
αγροτικές σε αστικές δραστηριότητες θα περιορίσει τον αριθμό εργαζομένων και
θα επιδεινώσει την κατάσταση.