ΠΡΟΣΩΠΑ «Κατασκευές» και «ψέματα»

Η νομπελίστρια της Ειρήνης Ριγκομπέρτα Μεντσού κατηγορείται ότι «κατασκεύασε»,
εν μέρει τουλάχιστον, την αυτοβιογραφία της.

Ριγκομπέρτα Μεντσού. Αμφισβητούνται λεπτομέρειες της αυτοβιογραφίας της

ΧΑΡΗ στη Ριγκομπέρτα Μεντσού, ο κόσμος έμαθε για τους Ινδιάνους της
Γουατεμάλας και για τις ωμότητες που υπέστησαν επί 36 χρόνια από τον στρατό
που πολεμούσε τους αριστερούς αντάρτες. Κατάφερε να φτάσει στην Ευρώπη
διαφεύγοντας από τον εμφύλιο πόλεμο και η αυτοβιογραφία της με τίτλο «Εγώ, η
Ριγκομπέρτα Μεντσού» εκδόθηκε το 1982 ­ δέκα χρόνια πριν τιμηθεί με το Νόμπελ
Ειρήνης για «το έργο της υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης και της
εθνο-πολιτιστικής συμφιλίωσης». Επικριτές της Μεντσού στη Γουατεμάλα την
κατηγορούσαν εδώ και χρόνια ότι περιέλαβε στην αυτοβιογραφία της
κατασκευασμένα γεγονότα με στόχο να προβάλει θετικά τους αριστερούς αντάρτες.
Τώρα τις κατηγορίες αυτές διατυπώνει σε βιβλίο ένας Αμερικανός ανθρωπολόγος, ο
Ντέηβιντ Στολ, και οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» έκριναν καλό να τις προβάλουν την
Τρίτη στην πρώτη σελίδα τους.

Το συμπέρασμα του Στολ, που λέει πως ερεύνησε επί δέκα χρόνια το θέμα, είναι
πως πολλές από τις εμπειρίες που περιγράφει η Μεντσού αποτελούν «προϊόν
σύνθεσης». Υποστηρίζει πως ο αγώνας του πατέρα της Μεντσού, της συζύγου του
και των εννέα παιδιών τους εναντίον μιας πλούσιας ελίτ που προσπάθησε να τους
κλέψει τη γη τους ήταν στην πραγματικότητα μια διένεξη ανάμεσα σε αγροτικές
οικογένειες. Αμφισβητεί επίσης τον θάνατο ενός αδελφού της από πείνα και ενός
άλλου που φέρεται να κάηκε ζωντανός από τους στρατιώτες, καθώς και τον
ισχυρισμό της ότι δεν πήγε σχολείο. Οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» έγραψαν ότι και η
δική τους έρευνα συνηγορεί υπέρ των κατηγοριών του Στολ και προβάλλουν
δηλώσεις του τύπου «όλα είναι ψέματα».

Αναρωτιέται ωστόσο κανείς αν η εφημερίδα θεωρεί ψέματα όσα αποκάλυψε η Μεντσού
για την τύχη των Ινδιάνων της Γουατεμάλας. Μήπως είναι ψέματα ότι η μισή
οικογένειά της σκοτώθηκε από τον στρατό; «Η αλήθεια μπορεί να διαφέρει απ’
αυτή που ειπώθηκε, αλλά ουδείς αμφιβάλλει πως η Ριγκομπέρτα υπέφερε πολύ, πως
ο πατέρας, η μητέρα και τα δύο αδέλφια της εκτελέστηκαν», λέει στην
«Γκάρντιαν» ένας πρώην γείτονάς της. Είναι πιθανόν η Μεντσού, 39 χρόνων
σήμερα, να «οικειοποιήθηκε» στην αφήγησή της ιστορίες που της είχαν πει, να
υπερέβαλε για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε και να παρουσίασε αρνητικά τους
εχθρούς της. Αλλά «ακόμη κι αν η αυτοβιογραφία της δεν είναι η μαρτυρία
αυτόπτη μάρτυρα που φέρεται να είναι, δεν μειώνεται η σημασία της»,
παραδέχεται ο ίδιος ο Στολ στο βιβλίο του, «η ιστορία της βοήθησε να μάθουμε
για τον αγώνα των Ινδιάνων για τα δικαιώματά τους». «Είναι σαν να είπε πως την
βίασαν την Πέμπτη, ενώ στην πραγματικότητα ήταν Παρασκευή», λέει ένας
παρατηρητής στην «Γκάρντιαν». «Ποια είναι η διαφορά;».