ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το ευρώ και τα κοχύλια

Οι πολιτικοί μίλησαν. Οι οικονομολόγοι ανέλυσαν. Οι τραπεζίτες απείλησαν.
Καιρός να μιλήσει για το ευρώ ένας εθνολόγος.

Περιμένοντας το ευρώ. Δεν θα ήταν καλύτερα να πληρώνουμε με κοχύλια; (το σκίτσο από το «Νιούζουικ»)

Ο ΚΛΩΝΤ Λεβί-Στρως είναι απ’ αυτούς τους συναρπαστικούς ανθρώπους που έζησαν
μαζί με τον αιώνα. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, το 1914, ήταν έξι ετών και πήγε
στην τράπεζα για να προσφέρει στην πατρίδα τα νομίσματα που είχε στη διάθεσή
του. Τα φράγκα ήταν τότε χρυσά και άξιζαν ό,τι ακριβώς έγραφαν. Η μετατροπή
τους σε χάρτινα ήταν η πραγματική αλλαγή. Ό,τι συνέβη στη συνέχεια ή μπορεί
ακόμη να συμβεί έχει μικρή σημασία.

Όχι πως ο Γάλλος ανθρωπολόγος είναι αντίθετος στη θέσπιση του ευρώ. Με βάση
μάλιστα τις εμπειρίες του απ’ αυτόν τον αιώνα, αισθάνεται ότι θα άξιζε τον
κόπο να δοκιμαστεί ένα νόμισμα που θα είναι ανεξάρτητο από τις εθνικές
κυβερνήσεις. Ό,τι και να κάνουν οι νομισματικές αρχές ­ λέει σε συνέντευξή του
στη «Ρεπούμπλικα» ­ δεν θα είναι περισσότερο καταστροφικό απ’ αυτό που έκαναν
τόσα χρόνια οι πολιτικοί. Όσο για τον κίνδυνο απώλειας της εθνικής κυριαρχίας,
ουδόλως τον απασχολεί. Τον 18ο αιώνα, η Ευρώπη υπήρχε περισσότερο από σήμερα
κι απ’ όσο μπορεί να υπάρχει αύριο. Οι διανοούμενοι και οι επιστήμονες
επικοινωνούσαν περισσότερο μεταξύ τους. Εκείνος ο αιώνας θα αφήσει βαθύτερο
στίγμα από αυτόν που κλείνει, όσο σκληρός και αιματηρός κι αν ήταν ο τελευταίος.

Η περίφημη «παγκοσμιοποίηση» δεν πείθει τον Λεβί-Στρως. Ούτε τον χαροποιεί. Οι
διαφορές μεταξύ των ανθρώπων τον ενδιαφέρουν περισσότερο. Όταν ο Κινέζος ήταν
διαφορετικός από μας, μπορούσε να περιμένει πολλά καινούργια πράγματα από εμάς
κι εμείς από κείνον. Τώρα που είμαστε λίγο-πολύ ίδιοι, οι προσδοκίες και των
δύο πλευρών έχουν μειωθεί. Το φαινόμενο αυτό, όμως, δεν θα κρατήσει. Οι
διαφορές θα ξαναβγούν στην επιφάνεια. Αρκεί να δει κανείς όλες αυτές τις
εθνότητες που προσπαθούν να αποκτήσουν ταυτότητα μέσω της βίας. Ή την έκρηξη
των θρησκειών.

Αντικείμενο της συνέντευξης, όμως, ήταν το ευρώ, αυτό το μικρό επεισόδιο του
τέλους της χιλιετίας. Ο εθνολόγος, ως ειδικός για τους «αγρίους», δηλαδή τους
ανθρώπους ενός διαφορετικού πολιτισμού, προβαίνει σε μερικές χρήσιμες
συγκρίσεις. Στη Μελανησία, για παράδειγμα, ορισμένα προϊόντα μπορούν να
αγοραστούν με κοχύλια. Κι αυτά τα κοχύλια είναι ιεραρχημένα: υπάρχουν είκοσι
ομάδες, σαν να ήταν χαρτονομίσματα διαφορετικής αξίας. Τα πιο πολύτιμα είναι
λιγοστά. Σε μια κοινωνία μερικών χιλιάδων ανθρώπων, δεν ξεπερνούν τις μερικές
δεκάδες. Και καθένα απ’ αυτά έχει το όνομά του. Αν τώρα κάποιος θέλει να
αγοράσει ένα σπίτι ή μια βάρκα που κοστίζει όσο το κοχύλι υπ’ αριθμόν 15, δεν
μπορεί να δώσει τρία κοχύλια υπ’ αριθμόν 5. Πρέπει να δανειστεί το 15 και,
ανάλογα με τον τύπο του δανείου, θα κληθεί να επιστρέψει ένα κοχύλι
μεγαλύτερης αξίας. Η σχέση έτσι ανάμεσα στον άνθρωπο και το νόμισμα είναι πολύ
στενότερη από τη δική μας.

Αλλά πού να τα καταλάβει αυτά ο κύριος Ντουίζενμπεργκ.