Η πρόκληση της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης

Η Επαγγελματική Εκπαίδευση (Ε.Ε.) και η αρχική κατάρτιση αποτελούν έναν νέο
και δυναμικό χώρο της μορφωτικής προσπάθειας των σύγχρονων κοινωνιών.

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ αποτελούν την αιχμή του δόρατος της παρέμβασης της θεσμικής
εκπαίδευσης στη σημερινή φάση μετάβασης από το φορντικό στο μεταφορντικό
μοντέλο εργασίας.

Πρόκειται για έναν θεσμό που αναπτύσσεται ραγδαία, επιζητώντας νέες μορφές
σχέσεων μεταξύ εκπαίδευσης και εργασίας, πέραν των αντίστοιχων παραδοσιακών. Η
διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση των νέων για φοίτηση στα δημόσια ΙΕΚ είναι ένας
δείκτης αυτής της εξέλιξης. Εμείς ως εκπαιδευτικό κίνημα θεωρούμε πως η Ε.Ε. πρέπει:

1ο Να είναι ενταγμένη στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα και να είναι
αποκλειστική μέριμνα της πολιτείας.

2ο Να ακολουθεί τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, θεωρώντας πως μπορούμε να
μιλήσουμε, πλέον, για 12χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση. Άλλωστε το 73% των
μαθητών μας τελειώνει αυτή τη βαθμίδα. Οι όποιες σημερινές δομές
μεταγυμνασιακής κατάρτισης πρέπει να ενταχθούν στην Τεχνικο-Επαγγελματική
Εκπαίδευση (ΤΕΕ), αφού η πρώιμη κατάρτιση δεν εξοπλίζει αποτελεσματικά τον νέο
στις αυξημένες απαιτήσεις των κοινωνιών της μάθησης.

3ο Να διασφαλίζει δυνατότητες και δικαιώματα αντίστοιχα της ομόλογης
εκπαίδευσης των άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προσεγγίζοντας έτσι και
όλες τις διαστάσεις της προοπτικής της Ε.Ε.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Κάρντιφ όρισε τους άξονες στους οποίους θα πρέπει
να επικεντρωθούν στο μέλλον οι συζητήσεις για την απασχόληση: α) ενίσχυση της
ανάπτυξης ενός εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού, β) δράση για ίσες ευκαιρίες
και γ) αντιμετώπιση των διακρίσεων.

Στη σημερινή συγκυρία των εκτεταμένων οικονομικών και πολιτισμικών μεταβολών
και των ριζικών αλλαγών του εργασιακού χάρτη, θεωρούμε πως το εκπαιδευτικό
σύστημα πρέπει να διαμορφώσει μια ουσιαστική γενική παιδεία σε όλους τους
πολίτες.

Η καλύτερη απάντηση στη διαρκή και γρήγορη «καταστροφή» κάποιων επαγγελματικών
χώρων και στη συνακόλουθη δημιουργία και ανάπτυξη κάποιων άλλων, είναι η
διαμόρφωση ενός πολίτη με μια ουσιαστική παιδεία, που θα μπορεί να υπερβαίνει
τις πρόσκαιρες μεταλλαγές ενός αγοραίου τρόπου λειτουργίας της εργασίας.

Μέσα από μια τέτοια βάση η Ε.Ε. μπορεί να απελευθερώσει νέες δημιουργικές
δυνάμεις του ανθρώπου και να του δώσει προοπτική σε μια γόνιμη κοινωνική
εξέλιξη, άλλως η Ε.Ε. κινδυνεύει να γίνει απλό παρακολούθημα των επιλογών των
δυνάμεων της αγοράς χάνοντας τους ουσιαστικούς μορφωτικούς της στόχους.

Ιδιαίτερα στη χώρα μας η Ε.Ε. μπορεί να συνεισφέρει και στην εκλογίκευση του
φαινομένου της παραπαιδείας και στη μείωση της έντασης του εξεταστικού
συστήματος, αφού μέσω των επαγγελματικών εφοδίων δίνει διεξόδους στους
αποφοίτους του Λυκείου και τελικά η πορεία προς τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ δεν είναι
μονόδρομος.

Η Ε.Ε. δεν μπορεί παρά να συναφθεί με βασικές λειτουργίες του σχολείου, τη
Συμβουλευτική και τον Σχολικό Επαγγελματικό Προσανατολισμό, τη διά βίου
εκπαίδευση και τη συνοριακή παιδαγωγική, οργανώνοντας και την εξωσχολική
γνώση. Παράλληλα, πρέπει να αναπτυχθεί ένα σύστημα «ιχνηλασίας» της εξέλιξης
των νέων στην αγορά εργασίας, για να υπάρχει ένας «χάρτης απασχόλησης», που θα
λαμβάνεται υπόψη στον όλο σχεδιασμό και επανασχεδιασμό της Ε.Ε. Ωστόσο, η Ε.Ε.
υπόκειται σε περιορισμούς:

1ο Δεν μπορεί να δώσει συνολική απάντηση στο πρόβλημα της ανεργίας,
που απειλεί ιδιαίτερα τους νέους.

2 ο Δεν
μπορεί να συμπιέσει τον ορίζοντα της 12χρονης γενικής ή τεχνικής παιδείας,
επομένως η ανάπτυξή της απαιτεί σοβαρή αύξηση του οικονομικού κόστους της
εκπαίδευσης σε εποχές που αμφισβητούνται βασικές πτυχές του κοινωνικού
κράτους. Ποιος θα αναλάβει το κόστος της; Σίγουρα η γραμμική πορεία: σχολείο –
πτυχίο – εργασία της βιομηχανικής εποχής γνωρίζει σοβαρούς κραδασμούς. Οι
σχέσεις της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας γίνονται πιο σύνθετες.

Είναι σωστή, κατά τη γνώμη μου, εκείνη η αντίληψη που ισχυρίζεται ότι ο κόσμος
της εργασίας παράγει γνώση και επομένως πρέπει να ανατροφοδοτεί τους
μορφωτικούς θεσμούς.

Δεν μπορούμε όμως να βρεθούμε στη θεώρηση των δυνάμεων της αγοράς, που
αμφισβητεί τη διαμόρφωση επαγγελματικών δικαιωμάτων με βάση τα εκπαιδευτικά
προσόντα. Γιατί τότε οδηγούμαστε στην απαξίωση σημαντικής παραμέτρου της
εκπαιδευτικής λειτουργίας.

Το πρόβλημα της ανεργίας δεν μπορεί να λυθεί μέσα από εκπαιδευτικές επιλογές.
Είναι πρόβλημα που απορρέει από τη διάρθρωση των σύγχρονων καπιταλιστικών
οικονομιών.

Ωστόσο, θεωρώ πως έχει ιδιαίτερη πολιτική αξία η άμβλυνση του προβλήματος
αυτού ακολουθώντας τις επιδοτούμενες πρακτικές επανεκπαίδευσης. Η βιωσιμότητα
της Ε.Ε. θα κριθεί και από τη σύνδεσή της με τις στρατηγικές και τα μοντέλα
ανάπτυξης.

Νέοι εργασιακοί χώροι αναδύονται από τις ανασυγκροτήσεις του παραγωγικού ιστού
και των κοινωνικών αναγκών (αειφορία, νέες τεχνολογίες, καινοτόμες υπηρεσίες,
βιοτεχνολογία κ.λπ.).

Και αυτό σημαίνει, εκτός των άλλων, ένα διαρκές άνοιγμα του σχολείου στις νέες
ανάγκες της κοινωνίας συνολικά.