Δυσαρέσκεια και για ΠΑΣΟΚ και για Ν.Δ.

Ύστερα από έναν πρώτο χρόνο σχετικά ανέφελης κυβερνητικής θητείας ­ στη
διάρκεια του οποίου ο Πρωθυπουργός διατηρούσε την υψηλή του δημοτικότητα και η
κυβέρνηση την ευμενή ανοχή του εκλογικού σώματος ­ ο δεύτερος χρόνος του
κύκλου της τετραετίας σημαδεύτηκε από μία ριζική αλλαγή του πολιτικού κλίματος.

ΕΤΣΙ, σε όλη τη διάρκεια του 1998, καθοριστικό στοιχείο της πολιτικής
συγκυρίας ήταν η σταθερά αρνητική αξιολόγηση τόσο της κυβέρνησης όσο και του
Πρωθυπουργού, διαπίστωση που επιβεβαιώνεται απόλυτα και από τα ευρήματα της
παρούσας έρευνας.

`Η αρνητική αξιολόγηση της κυβέρνησης τροφοδοτείται κυρίως από τις ανεπάρκειες
που της καταλογίζονται, όσον αφορά την αντιμετώπιση των προβλημάτων της
κοινωνικής πολιτικής και της καθημερινής ζωής των ανθρώπων, ενώ τα θετικά
επιτεύγματά της, ακόμη και όταν της αναγνωρίζονται, δεν φαίνεται να μεταβάλουν
την αρνητική αυτή εικόνα. Κυβέρνηση και κοινή γνώμη εμφανίζονται έτσι να
κινούνται σε απόλυτα αποκλίνουσες πορείες.

Η απόδοση της κυβέρνησης, ως προς αυτό που η ίδια θεωρεί ότι αποτελεί τον
πρωταρχικό της στόχο, δηλαδή την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, αξιολογείται
θετικά από την κοινή γνώμη, αλλά η στάση αυτή δεν μεταφράζεται σε θετική κρίση
για την κυβέρνηση.

Αντίθετα, αυτό που φαίνεται να επηρεάζει καθοριστικά την κρίση των πολιτών
είναι η αρνητικότατη αξιολόγηση του κυβερνητικού έργου στους τομείς εκείνους
που οι ίδιοι οι πολίτες αισθάνονται να τους αφορούν άμεσα.

Έτσι, βαθμολογούν αρνητικά την κυβέρνηση για την καταπολέμηση της
εγκληματικότητας σε ποσοστό 80,3%, για την καταπολέμηση της ανεργίας σε
ποσοστό 79,8% και αντίστοιχα για την κατάσταση της παιδείας 68,8% και για την
κοινωνική πρόνοια 65,9%.

Ας σημειωθεί επιπλέον ότι και για τους τέσσερις αυτούς τομείς οι θετικές
κρίσεις δεν ξεπερνούν, σε καμιά περίπτωση, το 15% (αναλυτικά αύριο στα «ΝΕΑ»).

ΜΙΚΡΕΣ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΕΙΣ

Εξετάζοντας διαχρονικά τη συνολική δημοτικότητα της κυβέρνησης, στη διάρκεια
του 1998, αναδεικνύεται με σαφήνεια η σταθερότητα των εκτιμήσεων της κοινής
γνώμης, αφού οι σχετικοί δείκτες παρουσιάζουν ελάχιστες και σχεδόν επουσιώδεις
διακυμάνσεις.

Οι θετικές κρίσεις για την κυβέρνηση περιορίζονται περίπου στο 15% του
εκλογικού σώματος (με μέγιστο το 17,7% τον περασμένο Μάρτιο και ελάχιστο το
14,2% στην πρόσφατη έρευνα), ενώ, αντίστοιχα, οι απόλυτα αρνητικές κρίσεις
κυμαίνονται περί το 45% (σήμερα 45,8%).

Οι θετικές κρίσεις για την κυβέρνηση εντοπίζονται, σχεδόν αποκλειστικά, στον
χώρο των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ και η ελαφρά μείωση που καταγράφεται στην παρούσα
έρευνα οφείλεται στο γεγονός ότι ­ ακόμη και σ’ αυτόν τον προνομιακό για την
κυβέρνηση πολιτικό χώρο ­ οι θετικές κρίσεις έπεσαν, για πρώτη φορά, κάτω από
το όριο του 30% (27,9% «ικανοποιημένος», 39,4% «λίγο ικανοποιημένος» και 31,9%
«καθόλου ικανοποιημένος»).

Αντίστοιχη, ουσιαστικά, σταθερότητα παρουσίασε στη διάρκεια του 1998 και η
δημοτικότητα του Πρωθυπουργού η οποία, από τον Ιανουάριο του 1998, έχει
περιέλθει, και μάλιστα με τρόπο εξαιρετικά απότομο, στον χώρο της αρνητικής αξιολόγησης.

Βέβαια, η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού, επειδή κυμαίνεται σε σαφώς υψηλότερα
επίπεδα από την αντίστοιχη δημοτικότητα της κυβέρνησης, παρουσιάζει και
μεγαλύτερες, αριθμητικά, διακυμάνσεις, με κατώτερο σημείο, για το 1998, το
31,2% (Μάιος) και υψηλότερο το 40,7% (Μάρτιος). Το σημαντικότερο όμως στοιχείο
δεν είναι οι συγκυριακές αυτές διακυμάνσεις ­ οι οποίες μάλιστα τείνουν να
εκλείψουν το τελευταίο εξάμηνο (θετικές κρίσεις 34,6% τον Ιούλιο, 34,2% τον
Σεπτέμβριο και 32,4% σήμερα) ­ αλλά το γεγονός ότι από τον περασμένο Μάιο ο
χώρος της πλήρους απόρριψης («αρνητική γνώμη») για τον Πρωθυπουργό έχει
σταθεροποιηθεί στο 45% περίπου (σήμερα 44,9%) και ουσιαστικά ταυτίζεται με τον
αντίστοιχο χώρο της απόλυτα αρνητικής αξιολόγησης για την κυβέρνηση («καθόλου ικανοποιημένος»).

ΚΑΙ ΨΗΦΟΦΟΡΟΙ ΠΑΣΟΚ

Η διαπίστωση αυτή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι σταθεροποιείται πλέον μια συμπαγής
μερίδα του πληθυσμού, η οποία τοποθετείται ταυτοχρόνως αρνητικά (αν όχι
εχθρικά) απέναντι στην κυβέρνηση και τον Πρωθυπουργό, δυσχεραίνοντας με τον
τρόπο αυτό την αναζήτηση συμβιβασμών και συμμαχιών που θα μπορούσαν να
αποφορτίσουν το πολιτικό κλίμα. Στο τμήμα αυτό του πληθυσμού συμπεριλαμβάνεται
μάλιστα και μία σημαντικότατη μερίδα ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ (τον Σεπτέμβριο του
’96) ­ περίπου 1 στους 4 ­ γεγονός που τροφοδοτεί τις τάσεις εσωκομματικής
αμφισβήτησης του κυβερνητικού έργου, αλλά και αναπαράγεται από αυτές.

Η διάρρηξη της εσωκομματικής συνοχής του ΠΑΣΟΚ ­ η οποία αποτέλεσε καθοριστικό
παράγοντα για την ήττα του στις πρόσφατες νομαρχιακές και δημοτικές εκλογές ­
καταγράφεται με απόλυτη σαφήνεια και στη σημαντικότατη και σταθερά
συνεχιζόμενη μείωση που εμφανίζει η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού μεταξύ των
ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ στη διάρκεια του τελευταίου χρόνου. Οι θετικές κρίσεις για
τον Κ. Σημίτη, μετά την εκλογική του νίκη τον Σεπτέμβριο του 1996, έφταναν το
90% μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ και διατηρήθηκαν στο 80% σ’ όλη τη διάρκεια
του 1997. Στις αρχές του 1998 (Ιανουάριος – Μάρτιος) το ποσοστό αυτό μειώθηκε
στο 70% περίπου, για να περιοριστεί στη συνέχεια στο 60% περίπου (Μάιος –
Ιούλιος). Σήμερα, για πρώτη φορά, οι θετικές κρίσεις για τον Κ. Σημίτη μεταξύ
των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ το 1996, έχουν διαμορφωθεί σε τόσο χαμηλό επίπεδο
(54,2%), ενώ οι αρνητικές κρίσεις έχουν ξεπεράσει το 40% (για την ακρίβεια 41,4%).

ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑΣ

Το κρισιμότερο όμως στοιχείο που επιβεβαιώνει και ενισχύει τις προηγούμενες
διαπιστώσεις είναι η αμφισβήτηση της ίδιας της πρωθυπουργικής αξιοπιστίας του
Κ. Σημίτη μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, ακόμη κι όταν η ερώτηση τίθεται με
τη διλημματική μορφή της επιλογής μεταξύ Κ. Σημίτη και Κ. Καραμανλή. Έτσι, ενώ
τον Μάρτιο του 1997 στην ερώτηση ποιον (από τους δύο) θεωρείτε ως
«καταλληλότερο για πρωθυπουργό» το 80,5% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ προτιμούσαν
τον Κ. Σημίτη, το ποσοστό αυτό μειώθηκε σε 65,3% τον Μάρτιο του 1998 και
σήμερα βρίσκεται στο 56,1%. Εξέλιξη που δεν τροφοδοτεί βέβαια τις θετικές
προτιμήσεις για τον Κ. Καραμανλή (αντίθετα και αυτές μειώνονται από 10,7%, σε
7,9% και σήμερα μόλις 4,6%), αλλά τη διπλά απορριπτική απάντηση «κανείς από
τους δύο», που υιοθετεί σήμερα το 34,0% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ (έναντι 21,1%
τον περασμένο Μάρτιο και μόλις 6,0% τον Μάρτιο του 1997).

Υπό το πρίσμα των όσων αναφέρθηκαν προηγουμένως αποκτά καθοριστική σημασία για
την ανάκαμψη της κυβερνητικής αξιοπιστίας, αλλά και τις συνολικές πολιτικές
εξελίξεις, το επόμενο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ που πρόκειται να πραγματοποιηθεί τον
ερχόμενο Μάρτιο.

Γιατί η αποκατάσταση της εσωκομματικής συνοχής του κυβερνώντος κόμματος είναι
προφανές ότι αποτελεί συνθήκη, εκ των ων ουκ άνευ, για τη μεταστροφή του
πολιτικού κλίματος.

Αν, μετά το τέλος του δεύτερου χρόνου του κύκλουτης τετραετίας είναι
φυσιολογικό για μια κυβέρνηση να βρίσκεται στο κατώτατο σημείο της
δημοτικότητάς της, είναι επίσης απαραίτητο, τουλάχιστον από τα μέσα του τρίτου
χρόνου, να αρχίσουν να γίνονται αισθητά τα σημάδια ανάκαμψης ­ αν φυσικά θέλει
να οδηγηθεί σε μια νικηφόρα εκλογική αναμέτρηση προς το τέλος της τετραετίας.

ΟΙ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ

Γεγονός που σημαίνει, επίσης, με βάση τα σημερινά δεδομένα και τις
προβλεπόμενες εκλογικές προθεσμίες, ότι το διάστημα που μας χωρίζει από τις
ευρωεκλογές του Ιουνίου 1999 είναι εξαιρετικά μικρό για να επιτρέψει στην
κυβέρνηση να προχωρήσει στον πολυσυζητημένο εκλογικό αιφνιδιασμό ­ εκτός αν
μεσολαβήσουν σημαντικά και απρόβλεπτα γεγονότα. Αντιθέτως, όμως, το ίδιο αυτό
διάστημα είναι επαρκές για να αποδείξει η κυβέρνηση ότι μπορεί, τουλάχιστον,
να αντιστρέψει την καθοδική της πορεία. Γιατί όσο ιδιόμορφη κι αν είναι η
ψήφος των ευρωεκλογών, το αποτέλεσμά τους, αναπόφευκτα, θα υποδεικνύει και, ως
ένα βαθμό θα προδιαγράφει, το σχήμα μιας μελλοντικής κυβερνητικής πλειοψηφίας.

Η δυσαρέσκεια και η απογοήτευση από το κυβερνητικό έργο, που με πολλαπλούς
τρόπους εκφράζεται από ευρύτατα τμήματα της κοινής γνώμης, δεν έχει πλήξει
μόνο την κυβερνητική αξιοπιστία. Η εικόνα της αξιωματικής αντιπολίτευσης
παραμένει επίσης εξίσου αρνητική, ενώ η δημοτικότητα του Κ. Καραμανλή
εμφανίζει σταδιακά πτωτική τάση.

Η «ικανοποίηση» από τη Ν.Δ., σε όλη τη διάρκεια του 1998, κυμάνθηκε μεταξύ
10,5% και 15,4% (σήμερα βρίσκεται στο 14,0%), ενώ ο χώρος της πλήρους
απόρριψης («καθόλου ικανοποιημένος») έχει σταθεροποιηθεί σε επίπεδο σαφώς
ανώτερο του 50%. Αντίστοιχα, η δημοτικότητα του Κ. Καραμανλή φαίνεται να
εισέρχεται σταδιακά στον χώρο της αρνητικής αξιολόγησης, με τις θετικές
κρίσεις να βρίσκονται, για πρώτη φορά, σε επίπεδο χαμηλότερο του 40% (39,1%
στην πρόσφατη έρευνα), και τις αρνητικές να διαμορφώνονται σε επίπεδο ανώτερο
του 50%.

ΜΕΙΩΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ

Το κρισιμότερο όμως στοιχείο, στο οποίο αποτυπώνονται οι δυσχέρειες που
συναντά η Ν.Δ. στην προσπάθειά της να αναδειχθεί σε εναλλακτική κυβερνητική
επιλογή, είναι η σημαντική μείωση που εμφανίζει ο σκληρός πυρήνας της
δημοτικότητας του Κ. Καραμανλή, δηλαδή αυτοί που τον θεωρούν ως «καταλληλότερο
πρωθυπουργό», σε σύγκριση με τον Κ. Σημίτη.

Μετά την εκλογή του στην αρχηγία της Ν.Δ., το σημαντικότερο πρόβλημα που
εκαλείτο να αντιμετωπίσει ο Κ. Καραμανλής ήταν να μετατρέψει την υψηλή
προσωπική του δημοτικότητα σε αποδοχή της ικανότητάς του να αποτελέσει
αξιόπιστη εναλλακτική επιλογή για τη θέση του πρωθυπουργού.

Ο μετασχηματισμός αυτός πραγματοποιήθηκε με σχετική ευκολία για τη μεγαλύτερη
μερίδα των ψηφοφόρων της Ν.Δ., καθώς και για τα συντηρητικότερα τμήματα της
ελληνικής κοινωνίας, συνάντησε και συναντά όμως μεγάλες δυσκολίες για τα
υπόλοιπα τμήματα του πολιτικού φάσματος.

Βέβαια, η φθορά της πρωθυπουργικής εικόνας του Κ. Σημίτη, στη διάρκεια του
τελευταίου χρόνου, φάνηκε προσωρινά να ευνοεί τον Κ. Καραμανλή. Έτσι, στο
«πολιτικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ», τον περασμένο Μάρτιο, για πρώτη φορά, ο Κ.
Καραμανλής ανέτρεψε τη μειονεκτική θέση στην οποία βρισκόταν, σε σύγκριση με
τον Κ. Σημίτη, ως προς το σημείο αυτό, συγκεντρώνοντας μάλιστα ελαφρώς
περισσότερες προτιμήσεις (33,1%, έναντι 29,3% για τον Κ. Σημίτη).

Η εικόνα την οποία καταγράφει η παρούσα έρευνα είναι όμως εντυπωσιακά
διαφορετική από αυτή της προηγούμενης άνοιξης.

Οι αρχηγοί και των δύο μεγάλων κομμάτων εμφανίζουν μια μείωση του σκληρού
πυρήνα της δημοτικότητάς τους, η οποία φαίνεται να αντανακλά επίσης μια
συνολικότερη απαξίωση της κυρίαρχης πολιτικής τάξης. Πράγματι, ο σημερινός
πρωθυπουργός και η δυνάμει εναλλακτική λύση που συνιστά ο αρχηγός της Ν.Δ. δεν
συγκεντρώνουν αθροιστικά τις προτιμήσεις ούτε του μισού εκλογικού σώματος.

Και μάλιστα η πτώση είναι κρισιμότερη για τον αρχηγό της Ν.Δ. γιατί και
αριθμητικά είναι σημαντικότερη και τον φέρνει στο χαμηλότερο σημείο, ως προς
την πρωθυπουργική του αξιοπιστία, από τότε που ανέλαβε την ηγεσία της Ν.Δ. Η
εξέλιξη αυτή, έστω και εξ αντανακλάσεως, προσφέρει και πάλι στον σημερινό
πρωθυπουργό ένα συγκριτικό πλεονέκτημα, το οποίο αποτελούσε και τον
ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής του εικόνας, κατά την προηγούμενη περίοδο.

ΜΕ ΤΗΝ έρευνα που δημοσιεύεται σήμερα, συμπληρώνονται τρία χρόνια (18 έρευνες)
από τότε που «ΤΑ ΝΕΑ» αποφάσισαν να καθιερώσουν ένα σταθερό «Πολιτικό και
Κοινωνικό Βαρόμετρο», για τη συστηματική παρακολούθηση των τάσεων της κοινής
γνώμης. Οι έρευνες που συγκροτούν το «Πολιτικό και Κοινωνικό Βαρόμετρο» των
«ΝΕΩΝ», τη διενέργεια των οποίων αναλαμβάνει η εταιρεία V.PRC,
πραγματοποιούνται τέσσερις φορές τον χρόνο στην περιφέρεια της πρωτεύουσας
(Ιανουάριος, Μάιος, Ιούλιος, Νοέμβριος) και δύο φορές τον χρόνο σε πανελλαδική
κλίμακα (Μάρτιος, Σεπτέμβριος). Για τις έρευνες της πρώτης κατηγορίας το
μέγεθος του δείγματος είναι περίπου 1.000 άτομα, σύμφωνα με τις διεθνείς
προδιαγραφές που ισχύουν για αντίστοιχου τύπου τακτικά «βαρόμετρα». Οι δύο
πανελλαδικές έρευνες (Μάρτιος, Σεπτέμβριος) προσφέρουν επίσης μια εκτίμηση για
την εν δυνάμει εκλογική επιρροή των κομμάτων και για τον λόγο αυτό
χρησιμοποιούν ελαφρώς αυξημένο δείγμα (1.200 άτομα)

.